C 1166/51

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr J. Jodłowski (sprawozdawca); Sędziowie: S. Gross, J. Pietrzykowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marii B. i nieletniej Stanisławy B. przeciwko Józefowi R. o ojcostwo, alimenty i zadośćuczynienie za krzywdę moralną, po rozpoznaniu rewizji powódek na wyrok Sądu Powiatowego w Żaganiu z dnia 14 lutego 1951 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczne(...) Sąd Powiatowy w Żaganiu wyrokiem z dnia 14 lutego 1951 r.:1)uznał pozwanego Józefa R. za ojca małoletniej powódki Stanisławy B. (...)4)zasądził od pozwanego na rzecz powódki Marii B. 270 zł tytułem trzymiesięcznego utrzymania jej w okresie porodu; 300 zł tytułem zwrotu kosztów utrzymania dziecka od dnia 3 sierpnia 1949 r. do dnia 7 sierpnia 1950 r. oraz kwotę 450 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę moralną; resztę żądań powództwa Sąd Powiatowy oddalił.Od wyroku tego wniosły rewizję powódki z wnioskiem o uchylenie zaskarżonego wyroku w części oddalającej resztę żądań powództwa (...).Pozwany wyroku sądu I instancji nie zaskarżył.Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze, który rozpoznawał sprawę jako sąd rewizyjny, mając na uwadze, że sąd I instancji orzekł w myśl nieobowiązujących już przepisów prawa rodzinnego, a w szczególności orzekł o odszkodowaniu za krzywdę moralną, której kod. rodz. nie przewiduje, jak również biorąc pod uwagę, że kodeks ten nie zna regresu w ujęciu art. 58 i art. 59 prawa rodzinnego z 1946 r., przekazał sprawę Sądowi Najwyższemu w trybie art. 388 k.p.c.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, w sprawie niniejszej wysuwa się wątpliwość co do interpretacji art. 380 § 2 k.p.c., a mianowicie czy art. 380 § 2 k.p.c. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku zaskarżenia przez powoda wyroku sądu I instancji w części oddalającej powództwo sąd rewizyjny jest władny oddalić w całości powództwo, jeśli zostało ono uwzględnione z naruszeniem przepisów prawa materialnego, a pozwany w ogóle wyroku nie zaskarżył, czyli czy jest dopuszczalna "per analogiam reformatio in pejus".Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę Sąd Najwyższy zaważył, co następuje:Jeśli chodzi o przedstawioną wyżej wątpliwość na tle wykładni art. 380 § 2 k.p.c., to brak jest podstaw do przyjęcia, że sąd rewizyjny może zmienić wyrok i oddalić powództwo uwzględnione przez sąd I instancji w przypadku, gdy pozwany wyroku nie zaskarżył. Stosownie do art. 380 § 1 sąd rewizyjny rozpoznaje sprawę zasadniczo w granicach rewizji. Wprawdzie z mocy tegoż przepisu sąd bierze z urzędu pod rozwagę, czy nie zachodzi jedno z uchybień w przepisie tym wymienionych, a z mocy art. 380 § 2 nie jest związany granicami rewizji w wyszczególnionych w tym ostatnim przepisie kategoriach spraw, jednak przepisy te nie mogą być tak rozumiane, aby sąd rewizyjny mógł rozpoznać sprawę bez rewizji i zmienić lub uchylić wyrok sądu I instancji na korzyść strony, która w ogóle rewizji nie zakładała. Art. 380 (zarówno § 1 jak i § 2) nie przekreślił ogólnej zasady postępowania odwoławczego, że sąd II instancji rozpoznaje sprawę tylko na skutek środka odwoławczego i tylko w stosunku do strony, która środek odwoławczy wniosła. Wprawdzie z mocy art. 380 § 1 i § 2 sąd rewizyjny może wyjść poza granice rewizji z uwagi bądź na charakter uchybień, jakich dopuścił się sąd I instancji, bądź na charakter sprawy, ale nie może sąd rewizyjny rozpoznawać sprawy na niekorzyść strony odwołującej się, jeśli druga strona środka odwoławczego nie wniosła. W takim bowiem przypadku wyrok sądu I instancji w stosunku do strony, która rewizji nie założyła, z chwilą upływu terminu do założenia rewizji staje się prawomocny.Jedyny wyjątek od zasady, iż sąd II instancji rozpoznaje sprawę zasadniczo tylko w stosunku do strony, która wniosła środek odwoławczy, przewiduje art. 381 k.p.c. Przepis ten dopuszcza możliwość rozpoznania sprawy przez sąd rewizyjny z urzędu w stosunku do osób, które orzeczenia nie zaskarżyły, lecz tylko wówczas, gdy będące przedmiotem sporu prawa lub obowiązki są wspólne dla osób skarżących i nie skarżących albo są oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej. Wyjątek ten dotyczy więc przypadku przewidzianego w art. 63 pkt 1 k.p.c. współuczestnictwa materialnego zachodzącego między kilkoma osobami występującymi po tej samej stronie procesowej. Rzecz jasna, że przepis ten nie może być w żadnym razie stosowany wobec osób występujących po drugiej stronie procesowej, gdyż jeśli idzie o przeciwników procesowych, to nie może wchodzić w rachubę sytuacja, aby prawa i obowiązki (w zakresie stosunku prawnego objętego sporem) były im wspólne, są one bowiem z istoty rzeczy sobie przeciwstawne.Art. 381 k.p.c. wskazuje przy tym dobitnie na to, że nie jest możliwe, by sąd rewizyjny mógł uchylić lub zmienić wyrok na korzyść strony, która nie założyła rewizji. Jeśli bowiem przepis ten możność rozpoznania sprawy w stosunku do osób, które orzeczenia nie zaskarżyły, ogranicza do określonego tylko grona osób, to świadczy to, iż w stosunku do innych osób niż wymienione w art. 381, a więc i w stosunku do osób występujących po przeciwnej stronie procesowej, zmiana czy też uchylenie orzeczenia nie może nastąpić. (...)