C 1521/52

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa przeciwko Stanisławowi T., Erykowi S. i Wincentemu F. o zapłatę 6.276 zł 63 gr, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 18 grudnia 1951 r.,zaskarżony wyrok oraz wyrok b. Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 11 maja 1950 r. uchylił i sprawę Sądowi Powiatowemu w Pszczynie Wydziałowi Zamiejscowemu w Mikołowie do ponownego rozpoznania odesłał.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem b. Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 20 grudnia 1948 r. zasądzono od Skarbu Państwa na rzecz Ludwika M. i Alfreda P., właścicieli firmy spedycyjnej "Ludwik M. i S-ka", kwotę 143.000 zł (w dawnej walucie) z 8% i kosztami sporu tytułem odszkodowania za zabitego w dniu 17 lipca 1946 r. konia, który przy zwózce zboża do młyna Zjednoczenia Przemysłu Młyńskiego porażony został w tym dniu przez prąd elektryczny na skutek stwierdzonego przez Sąd w powyższym procesie niedbalstwa trzech pracowników tegoż młyna: Stanisława T., Eryka S. i Wincentego F.Zasądzona powyższym wyrokiem prawomocnym suma pieniężna została wraz z odsetkami i kosztami procesu w łącznej kwocie 209.221 zł (w dawnej walucie) wypłacona przez Skarb Państwa wymienionej firmie spedycyjnej w dniu 19 stycznia 1950 r., po czym Prokuratoria Generalna RP w imieniu Skarbu Państwa (Państwowych Zakładów Zbożowych) wytoczyła w dniu 1 marca 1950 r. powództwo regresowe przeciwko wymienionym swym pracownikom o jej zwrot.Rozstrzygając w powyższym postępowaniu regresowym podniesiony przez pozwanych zarzut przedawnienia, zarówno b. Sąd Okręgowy jako pierwsza instancja, jak i Sąd Wojewódzki w Katowicach jako druga instancja, oddaliły powództwo Skarbu Państwa, uznając sporne roszczenie zwrotne dochodzone przeciwko pozwanym pracownikom za przedawnione ze względu na dochodzenie roszczenia po upływie terminu trzyletniego przedawnienia przewidzianego w art. 283 k.z., przy czym Sąd Wojewódzki podzielił pogląd Sądu Okręgowego, że w konkretnym przypadku bieg przedawnienia rozpoczął się zgodnie z art. 283 § 2 k.z. w dniu zabicia konia, tj. w dniu 17 lipca 1946 r., ponieważ w tym dniu Skarb Państwa wiedział już, że szkoda powstała i że pozwani pracownicy spowodowali ją, dopuszczając się niedbalstwa w pracy.Powyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL, wnosząc o uchylenie wyroków Sądów obu instancji i odesłanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Katowicach. Rewizja nadzwyczajna zarzuca pogwałcenie istotnych przepisów prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 283 § 1 i 2 k.z., w szczególności przez nietrafne uznanie, że sporne roszczenie regresowe, dochodzone w sprawie przez Skarb Państwa przeciwko pozwanym na podstawie art. 147 k.z., uległo przedawnieniu na skutek upływu terminu trzyletniego przedawnienia przewidzianego w art. 283 § 1 k.z. Zdaniem skarżącego, w danym przypadku należało zastosować przedawnienie dziesięcioletnie. Ponadto rewizja nadzwyczajna zarzuca, że Sąd Wojewódzki stosując art. 283 k.z., niesłusznie uznał chwilę zabicia konia, czyli chwilę wyrządzenia szkody firmie spedycyjnej, za decydującą dla rozpoczęcia biegu trzyletniego przedawnienia roszczenia zwrotnego dochodzonego przeciwko pozwanym pracownikom, którzy ponoszą winę powstania szkody. Zdaniem skarżącego, przy zastosowaniu art. 283 k.z. należało przyjąć jako datę rozpoczęcia przedawnienia datę prawomocnego wyroku zasądzającego od Skarbu Państwa odszkodowanie na rzecz poszkodowanej firmy, tj. datę 20 grudnia 1948 r.Uzasadnienie prawneRewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.Sądy orzekające błędnie zastosowały do roszczenia Skarbu Państwa, dochodzonego w sprawie niniejszej, przedawnienie trzyletnie przewidziane w art. 283 § 1 k.z. Przepis ten, ustanawiając trzyletnie przedawnienie "wierzytelności z tytułu naprawienia szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym", odnosi się do wierzytelności osób bezpośrednio poszkodowanych czynem niedozwolonym, nie ma natomiast zastosowania do opartych na art. 147 k.z. roszczeń zwrotnych osób, które z tytułu odpowiedzialności za cudze czyny (art. 144 i 145 k.z.) obowiązane były pokryć szkody osobom poszkodowanym. Należy mieć na uwadze, że przepisy ustanawiające krótkie przedawnienie, jako mające charakter wyjątków od zasady przedawnienia ogólnego, nie mogą być stosowane rozszerzająco i odnoszone do wierzytelności wyraźnie w przepisach tych nie wymienionych.Za tym, że przedawnienie ustanowione w art. 283 § 1 k.z. odnosi się tylko do wierzytelności osób poszkodowanych przez czyn niedozwolony, przemawia treść § 2 art. 283 k.z., który wyraźnie wiąże początek biegu przedawnienia z dojściem do wiadomości "poszkodowanego" faktu szkody i osoby obowiązanej do odszkodowania. Termin "poszkodowany" używany jest w przepisach k.z. w sposób jednoznaczny i oznacza osobę bezpośrednio dotkniętą skutkami czynu niedozwolonego. Wynika to z treści między innymi art. 143, 149, 150, 152 § 1, 158 § 2, 159, 160, 161, 165 § 1 i 3, a zwłaszcza art. 162 i 166 k.z., gdzie termin "poszkodowany" używany jest tylko na oznaczenie osoby, która poniosła śmierć, natomiast nie obejmuje osób, które doznały szkody wskutek czynu niedozwolonego, jakiego następstwem była śmierć ich żywiciela. Termin "poszkodowany" ma więc w przepisach k.z. ściśle określone znaczenie i byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami wykładni prawa nadawać mu w poszczególnych przepisach różne znaczenie. Termin więc "poszkodowany", użyty w art. 283 § 2 k.z., nie odnosi się do osób, które z tytułu odpowiedzialności za cudze czyny poniosły pośrednio szkodę wskutek konieczności pokrycia szkód i strat osób bezpośrednio poszkodowanych. Byłoby zaś nie do przyjęcia, iż początek biegu przedawnienia roszczenia zwrotnego osoby odpowiedzialnej za cudzy czyn rozpoczyna się od momentu, w którym poszkodowany, a więc osoba trzecia, dowiedziała się o szkodzie. Art. 283 § 1 k.z. nie może zaś być stosowany w oderwaniu od jego § 2, brak bowiem byłoby podstaw do określenia momentu, od którego rozpoczyna się bieg przedawnienia.Należy przeto uznać, że nie można stosować przedawnienia z art. 283 § 1 k.z. do zwrotnego roszczenia osoby odpowiadającej za cudzy czyn przeciwko sprawcy czynu. Skoro zaś żaden przepis szczególny nie ustanawia odrębnego okresu przedawnienia dla omawianego roszczenia, należy stosować tu ogólne przedawnienie przewidziane w art. 105 przep. og. pr. cyw., tj. przedawnienie dziesięcioletnie (poprzednio dwudziestoletnie - art. 281 k.z.).Ponieważ zaś przedawnienie dziesięcioletnie (którego bieg z mocy art. XIX pkt 2 przep. wpr. przep. og. pr. cyw. liczyć należy w danym przypadku od daty 1 października 1950 r.) jeszcze nie nastąpiło, przeto oddalenie powództwa, którym Skarb Państwa dochodzi zwrotnego roszczenia przeciwko pozwanym, było nieuzasadnione.Z tych względów oraz z uwagi na to, że chodzi tu o naruszenie istotnego przepisu prawa, wyroki Sądów obu instancji ulegają uchyleniu, a sprawa odesłaniu do Sądu pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.