C 1597/51

Skład orzekającyPrzewodniczący: p. o. Prezes W. Święcicki. Sędziowie: dr A. Hołowczak, dr Z. Resich (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości firmy "Bałtycka Spółka dla Międzynarodowego Transportu Balsped" przeciwko Centrali Handlowej Żelaza i Stali o zapłatę 11.374 zł 96 gr, po rozpoznaniu złożonej przez pozwaną rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 3 lipca 1951 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód jako syndyk masy upadłości spółki z ogr. odp. pod firmą Bałtycka Spółka dla Międzynarodowego Transportu "Balsped" domaga się w pozwie zapłaty od pozwanej Centrali Handlowej Żelaza i Stali, Przedsiębiorstwa Państwowego Wyodrębnionego w K. kwoty 379.165 zł 45 gr, a po przeliczeniu na nową walutę 11.374 zł 96 gr z tytułu świadczonych usług spedycyjnych.Strona pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa, przyznając, że na koncie firmy "Balsped" figuruje saldo w wysokości 309.570 zł w dawnej walucie, tj. 9.285 zł 30 gr w nowej, a przecząc z ostrożności istnieniu pozostałej pretensji w kwocie 69.655 zł 45 gr w dawnej walucie, tj. 2.089 zł 66 gr w obecnej walucie. Przedstawiła ona jednak do kompensaty wzajemną pretensję do kwoty 15.091 zł 04 gr z tytułu szkody powstałej w związku z trzema transakcjami ekspedycyjnymi, za którą na zasadzie art. 144 k. z. z uwagi na to, iż szkoda ta powstała przy konwojowaniu towaru przez konwojentów firmy "Balsped", odpowiada strona powodowa.Ponadto strona pozwana zarzuciła, że firma "Balsped" nie uzgodniła konta i nie wzywała pozwanej do uregulowania kwoty objętej pozwem, wobec czego nie miała podstawy do wytoczenia powództwa i powinna ponieść koszty procesu.W piśmie procesowym z dnia 2 lipca 1951 r. strona powodowa zaprzeczyła istnieniu wzajemnej pretensji przedstawionej przez stronę pozwaną do kompensaty i zarzuciła niedopuszczalność potrącenia z uwagi na to, że strona pozwana chcąc uczestniczyć w postępowaniu upadłościowym powinna była w terminie przez Sąd wyznaczonym zgłosić sędziemu komisarzowi swoją wierzytelność, chociażby nadawała się do potrącenia, termin ten zaś upłynął dnia 10 lutego 1950 r. bezskutecznie. Ponadto strona powodowa zarzuciła przedawnienie roszczenia strony pozwanej przedstawionego do potrącenia jako roszczenia przeciwko ekspedytorowi z powodu całkowitej utraty przesyłki (art. 610 k.h.).Sąd Wojewódzki w Gdańsku, ograniczając się do przyjęcia twierdzeń stron bez prowadzenia postępowania dowodowego, zasądził całą dochodzoną pretensję oraz koszty procesu w kwocie 990 zł.W motywach swego wyroku Sąd Wojewódzki uznał bezzasadność zarzutu potrącenia, albowiem wierzytelność przedstawiona do kompensaty powinna była być zgłoszona sędziemu komisarzowi do dnia 10 lutego 1950 r. zgodnie z postanowieniem Sądu Okręgowego w Gdyni Wydział Handlowy z dnia 23 grudnia 1949 r. o ogłoszeniu upadłości powodowej firmy, co jednak nie miało miejsca, w związku z czym pozwana nie może obecnie skutecznie przedstawić tej wierzytelności do kompensaty (art. 37 i 150 pr. upadł.). Poza tym Sąd Wojewódzki uznał jako przyznany przez stronę pozwaną fakt istnienia dochodzonej należności w kwocie 9.285 zł 30 gr, a odnośnie pozostałej pretensji w kwocie 2.089 zł 66 gr przyjął, "że strona pozwana negując istnienie tej kwoty powinna była zakwestionować prawidłowość konta powódki, na którym ta oparła swe żądanie, i wykazać niezgodność jej konta z kontem prowadzonym przez siebie. Jeżeli zaś tego nie była w stanie uczynić i nie wykazała, aby konto powódki było nieprawidłowe lub niedokładne, przeto należało uznać, że powódka w dostateczny sposób roszczenie swe uzasadniła przedłożonymi wyciągami z konta". W skardze rewizyjnej pozwana wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i oddanie powództwa oraz przyznanie kosztów procesu za obydwie instancje względnie o uchylenie wyroku. Jako podstawy rewizji przytacza podstawy z art. 371 § 1 pkt 1) i 4) k.p.c.Uzasadnienie prawneZdaniem pozwanej, reprezentowany w rewizji, naruszenie prawa materialnego nastąpiło przez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie art. 37 i 150 prawa upadłościowego. Stosownie bowiem do art. 150 prawa upadłościowego wierzyciel ma obowiązek zgłoszenia swej wierzytelności sędziemu komisarzowi w oznaczonym terminie tylko wtedy, gdy chce uczestniczyć w czynnościach postępowania upadłościowego, w którym niezbędne jest ustalenie wierzytelności. Czynności wymagające ustalenia wierzytelności, a zatem i zgłoszenia jej sędziemu komisarzowi, przewidziane są w art. 167 § 2, 202, 185 § 1 i 197 § 1 prawa upadłościowego. Skoro zaś pozwana nie zamierzała brać udziału w tych czynnościach postępowania upadłościowego, zwłaszcza z uwagi na to, że pretensja jej jest przedawniona i może być dochodzona jedynie w drodze zarzutu, a więc nie miała obowiązku zgłoszenia wierzytelności, to art. 37 prawa upadłościowego nie może mieć do niej zastosowania. Przyjęta przez Sąd Wojewódzki interpretacja art. 37 i 150 prawa upadłościowego, zdaniem rewizji, narusza również art. 1 przep. og. pr. cyw. W obecnym ustroju społeczno-gospodarczym art. 37 i 150 prawa upadłościowego nie mogą być tłumaczone w sposób uniemożliwiający zaspokojenie pretensji przedsiębiorstwa państwowego do prywatnej spółki lub jej masy upadłości, a zatem w sposób sprzeczny z celami Państwa Ludowego, w każdym zaś bądź razie z jego zasadami ustrojowymi... Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Art. 150 prawa upadłościowego stwierdza, że "każdy wierzyciel upadłego, który chce uczestniczyć w czynnościach postępowania upadłościowego, do udziału w których niezbędne jest ustalenie wierzytelności, powinien w terminie oznaczonym zgłosić sędziemu komisarzowi swoją wierzytelność, chociażby nadawała się do potrącenia". Ustalenie zaś wierzytelności jak stwierdza sama rewizja, jest niezbędne między innymi do udziału w tego rodzaju czynnościach postępowania upadłościowego, jak przewidziane w art. 167 § 2 i art. 202 prawa upadłościowego, które zmierzają do zaspokojenia wierzycieli upadłego z masy upadłości.Stąd zatem wynika, że każdy wierzyciel upadłego, który chce uzyskać zaspokojenie z masy upadłości (art. 20 § 1 pr. upadł.), jest obowiązany pod rygorem utraty tegoż prawa dokonać formalnego zgłoszenia swej wierzytelności sędziemu komisarzowi w sposób opisany w art. 151 i 152 prawa upadłościowego.Z treści cytowanego art. 150 wynika, że dotyczy to również wierzytelności nadających się do potrącenia. Do tego samego wniosku prowadzi interpretacja gramatyczna i logiczna art. 37 prawa upadłościowego w związku z art. 150. Art. 37 bowiem stwierdza, że "wierzyciel, który chce skorzystać z prawa potrącenia, winien o tym oświadczyć nie później, niż przy zgłoszeniu wierzytelności". Stąd wynika, że ustawodawca określając termin dokonania potrącenia przez fakt zgłoszenia wierzytelności fakt ten uznał jako "konieczny warunek" przy realizowaniu wierzytelności w drodze potrącenia.Niespornym w przedmiotowej sprawie jest to, że dochodzona wierzytelność należy do masy upadłości powodowej spółki oraz że przedstawiona do kompensaty wzajemna pretensja pozwanej Centrali nie została zgłoszona formalnie w postępowaniu upadłościowym, gdyż, jak to wynika z treści rewizji, strona pozwana uważa to za niepotrzebne. Stanowisko strony pozwanej należy uznać za błędne. Bez formalnego zgłoszenia swej wierzytelności w postępowaniu upadłościowym wierzyciel nie może doznać zaspokojenia z masy upadłości, do której należy dochodzona pozwem wierzytelność, nawet w drodze potrącenia. Przedawnienie wierzytelności strony pozwanej nie stoi na przeszkodzie formalnemu zgłoszeniu jej w postępowaniu upadłościowym celem potrącenia w warunkach przewidzianych w art. 610 § 3 k.h.Przedstawiona wyżej wykładnia art. 37 i 150 prawa upadłościowego odpowiada również wytycznym art. 1 przep. og. pr. cyw. Postępowanie upadłościowe z istoty swej zmierza przede wszystkim do ochrony wierzycieli firm upadłych, a nie do ochrony samych jedynie firm upadłych, które po większej części stanowią już jednostki gospodarczo bezużyteczne. Dlatego też również i na obecnym etapie rozwoju gospodarki socjalistycznej, gdy wierzyciele upadłych należą w przeważającej części do sektora uspołecznionego (nawet poza kręgiem wierzytelności uprzywilejowanych, art. 203 pr. upadł.), postępowanie upadłościowe w ramach gospodarki planowej i dyscypliny finansowej ma również do spełnienia swe ważne zadanie. Zgłaszanie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, które umożliwia ustalenie listy wierzytelności (art. 153 i 161 pr. upadł.), oraz zgodny z ustawą podział masy upadłościowej wprowadza w dziedzinę gospodarki element ładu i dyscypliny i nie może być traktowane jako akt formalistyczny, pozbawiony gospodarczego sensu.Pozwana Centrala pomimo uchybienia zgłoszenia nie znajduje się jednak w sytuacji bez wyjścia. Art. 167 prawa upadłościowego umożliwia jej zgłoszenie pretensji w terminie późniejszym, a podział funduszów masy upadłości następuje w miarę likwidacji majątku masy (art. 202 pr. upadł.). Do momentu jednak tego formalnego zgłoszenia dochodzenie wierzytelności z masy upadłości nawet w drodze potrącenia należy uznać za niedopuszczalne.W tych przeto warunkach okazała się trafna wykładnia w zaskarżonym wyroku art. 37 i 150 prawa upadłościowego, a zarzuty rewizji dotyczące ich obrazy podobnie jak i art. 1 przep. og. pr. cyw. nie uzasadnione...Skoro więc żadna z podstaw rewizyjnych nie okazała się uzasadniona, a Sąd Najwyższy nie dopatrzył się w sprawie istnienia podstaw, które z urzędu bierze pod rozwagę, skargę rewizyjną zgodnie z art. 383 k.p.c. oddalił...