C 2146/52

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Grudziński (sprawozdawca). Sędziowie: dr J. Marowski, S. Gross.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Władysława G. przeciwko Związkowi Zawodowemu Robotników i Pracowników Rolnych o 359.451 zł (w dawnej walucie), po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 12 maja 1952 r.,zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego oraz wyrok Sądu Powiatowego w Warszawie dla dzielnicy Warszawa-Śródmieście z dnia 2 października 1951 r. uchylił i sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu dla m. st. Warszawy odesłał.Uzasadnienie faktyczneWładysław G. zatrudniony był w Związku Zawodowym Robotników i Pracowników Rolnych w charakterze kierowcy samochodowego w okresie od dnia 1 czerwca 1948 r. do dnia 15 października 1949 r. W pozwie, wytoczonym dnia 16 sierpnia 1950 r. przed b. Sąd Pracy w Warszawie, Władysław G. domagał się zasądzenia od Związku 359.451 zł (w dawnej walucie) za godziny nadliczbowe przepracowane w ciągu całego okresu zatrudnienia go przez Związek.Sąd Powiatowy (do którego sprawa przekazana została po reformie ustroju sądowego) zasądził na rzecz powoda 9.194 zł (...).Sąd Wojewódzki, do którego odwołał się pozwany Związek, rewizję oddalił, podzielając uzasadnienie zaskarżonego wyroku (...).Rewizja nadzwyczajna Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego wnosi o uchylenie wyroku Sądu Powiatowego i odesłanie sprawy temuż Sądowi do ponownego rozpoznania. Jako podstawy rewizji powołane zostały: sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału oraz inne uchybienia procesowe. Polegają one, zdaniem rewizji nadzwyczajnej, na przyjęciu ilości godzin nadliczbowych w oparciu o książkę przejazdów samochodowych, w której brak wzmianki, jakiego kierowcy, wozu, roku, a nawet pracodawcy, ona dotyczy. Równie bezkrytycznie powołał się Sąd Powiatowy na przedłożone przez Związek wyciągi z kartoteki, w których jest wiele poprawek, "pozycji niemożliwych do przyjęcia" itd. (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył; co następuje:(...) Zmiana przepisów postępowania cywilnego, obowiązująca od dnia 1 stycznia 1951 r., w oparciu o zasadę prawdy materialnej w ten sposób ukształtowała zagadnienie zbierania dowodów, że upoważniła sąd do ich dopuszczenia nawet wówczas, gdyby nie były powołane przez strony (art. 236 § 1 k.p.c.). Powyższe uprawnienie sądu staje się w niektórych rodzajach spraw jego obowiązkiem. Sprawa niniejsza wynikająca ze stosunku pracy łączącego powoda z organizacją społeczną może być pod tym względem przykładem. Poszukiwanie bowiem w niej prawdy materialnej wszelkimi dostępnymi dla sądu środkami przyczynić się powinno do uzyskania przez powoda wynagrodzenia odpowiadającego ilości i jakości jego pracy, a jednocześnie do należytej ochrony mienia społecznego przed nieuzasadnionymi roszczeniami. Gdy w procesie występują takie pozostające pod szczególną przez Konstytucję zastrzeżoną opieką Państwa Ludowego wartości, pociąga to za sobą jednocześnie obowiązek Sądu dopuszczenia w razie potrzeby dowodów z urzędu. Postępowanie przed Sądem Powiatowym wskazuje, że obowiązek ten nie został przezeń wykonany.Postępowanie dowodowe w sprawie niniejszej zmierzać powinno do ustalenia faktu pracy powoda w godzinach nadliczbowych, ilości godzin tej pracy oraz tego, czy wykonywana była ona na zlecenie lub co najmniej za wiedzą pracodawcy.Do tego niezbędne byłyby dane, które jeśli nie wskazywałyby dokładnie na ilość nadliczbowych godzin pracy powoda, to przynajmniej pozwalałyby sądowi na ustalenie niewątpliwej przeciętnej ilości tych godzin w ciągu określonego czasu (tygodnia, miesiąca). Nadto materiał dowodowy wyjaśnić powinien zagadnienie organizacji pracy kierowców w pozwanym Związku, a więc kto był upoważniony do wydawania zleceń pracy w godzinach nadliczbowych oraz w jaki sposób i w jakich okresach czasu praca ta była kontrolowana. Pod tym kątem widzenia powinien być rozważony materiał częściowo już zebrany, jego uzupełnienie zaś osiągnie się w drodze przeprowadzenia dalszych dowodów przedstawionych przez strony z własnej inicjatywy lub na żądanie sądu (art. 236 § 1 k.p.c.). Nawiasowo stwierdzić należy, że Sąd Powiatowy, wbrew art. 311 k.p.c., zarządził dowód z przesłuchania jednej tylko strony (powoda), nie przytaczając na usprawiedliwienie tego postanowienia żadnej z okoliczności wymienionych w art. 313 k.p.c. (...).