C 2275/52

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Kazimierza Ł. i innych przeciwko Skarbowi Państwa (P.C.H. w likwidacji) o zapłatę 19.800 zł z tytułu umowy o dzieło, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 30 kwietnia 1952 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy wyrokiem z dnia 30 kwietnia 1952 r. uwzględnił powództwo Kazimierza Ł. i innych przeciwko Skarbowi Państwa (P.C.H. w likwidacji) o 19.800 zł z tytułu niedopłaconego wynagrodzenia za sporządzony przez powodów bilans Hurtowni Spożywczo-Przemysłowej P.C.H. w M. wraz z podległymi jej placówkami na dzień 31 grudnia 1948 r., oddalając powództwo wzajemne strony pozwanej o 1.997 zł 49 gr jako wyrównanie szkód spowodowanych niewykonaniem przez powodów bilansu zgodnie z umową, a polegających na przedłużeniu na skutek tego likwidacji placówki P.C.H. w M.Sąd Wojewódzki ustalił, że jedyną wadą sporządzonego przez powodów bilansu za rok 1948 było nieuzgodnienie przez nich kont osobowych, a przede wszystkim 17 kont bankowych, że przyczyną tego było to, iż niektóre firmy zostały zlikwidowane a część banków mimo żądania nie nadesłało wyciągów, że powodowie domagali się od P.C.H. dostarczenia wyciągów, że bilans sporządzony był przez powodów w terminie przewidzianym umową i włączony został do ogólnego bilansu otwarcia na rok 1949, że w myśl obowiązujących przepisów kwestionowane salda mogły być uzgodnione w roku następnym, co też rzeczywiście nastąpiło, oraz że powodowie zostali zwolnieni od dalszych prac nad bilansem. Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki uznał, że strona pozwana ponosi "winę za wadliwe sporządzenie przez powodów bilansu", "bowiem wada zaistniała na skutek niedostarczenia przez zleceniodawcę P.C.H. żądanych wyciągów z kont, do czego była zobowiązana w myśl § 3 zawartej umowy o dzieło", że zatem skoro P.C.H. "sama przez niedostarczenie powodom wyciągów, których domagali się, spowodowała częściowe niewykonanie dzieła, zgodnie z art. 487 k.z. nie może korzystać z uprawnień przewidzianych w art. 486 § 1 k.z. i obniżać wynagrodzenia powodów "w stosunku do części nie wykonanego przez nich dzieła". Poza tym, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, za datę przyjęcia bilansu w rozumieniu § 6 umowy stron należy uznać datę złożenia przez powoda sporządzonego dzieła, nie zaś dzień 12 stycznia 1951 r., w którym obradowała komisja powołana ustnym zarządzeniem likwidatora P.C.H., a w związku z tym błędne i bezpodstawne jest twierdzenie strony pozwanej co do zachowania przez nią terminu zastrzeżonego w § 6 umowy o dzieło do zgłoszenia zarzutów w przedmiocie wykonania dzieła".Od powyższego wyroku Urząd Zastępstwa Prawnego jako przedstawiciel pozwanego Skarbu Państwa złożył rewizję skierowaną przeciwko uwzględnieniu przez Sąd Wojewódzki pozwu głównego, żądając częściowej zmiany wyroku i oddalenia powództwa albo uchylenia wyroku w zaskarżonej części i odesłania sprawy w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Rewizja oparta na podstawach przewidzianych w art. 371 § 1 pkt. 1), 3) i 4) k.p.c. zarzuca:1)błędne zastosowanie przez Sąd Wojewódzki art. 486 i 487 p.z. a zarazem naruszenie art. 492 k.z. przez rozważenie obrony strony pozwanej w płaszczyźnie wadliwości wykonanego dzieła, gdy zarzut dotyczył częściowego jego niewykonania, jak również obrazę art. 3 przep. og. pr. cyw. przez zasądzenie należności za pracę, której powodowie nie wykonali,2)uchybienie przepisom art. 218 § 1, 242 § 1 i 337 k.p.c., polegające na pominięciu istotnej dla rozstrzygnięcia sporu okoliczności, jaką stanowi niewykonanie całości zamówionego dzieła (...).Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję strony pozwanej Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Wywody rewizji zmierzające do uzasadnienia zarzutu naruszenia prawa materialnego są chybione.Skarżący traktuje w swych rozważaniach kwestię nieuzgodnienia sald jako zagadnienie oderwane od całości wykonanego przez powodów dzieła, pomijając ustaloną przez Sąd pierwszej instancji i niekwestionowaną w rewizji okoliczność, że powodowie salda te wprowadzili do sporządzonego przez siebie i przyjętego przez zamawiającego bilansu. W tej sytuacji zaś nieuzgodnienie niektórych kont nie mogło pozostać bez wpływu na jakość wykonanego dzieła i Sąd Wojewódzki, wbrew odmiennemu poglądowi skarżącego, trafnie i zgodnie ze stanowiskiem strony pozwanej ocenił jej zarzuty z punktu widzenia wadliwości dzieła, właściwie stosując powołane w uzasadnieniu art. 486 § 1 i 487 k.z. Nie można także dopatrzyć się w omawianej części uzasadnienia zaskarżonego wyroku zarzucanej przez rewizję sprzeczności wewnętrznej, skoro wadliwość bilansu wywołana była nieuzgodnieniem kont z księgami kontrahentów P.C.H., czego powodowie nie dokonali, a więc nastąpiła w związku z częściowym niewykonaniem przez nich dzieła.Rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego nie wykazuje zresztą żadnej wadliwości również z punktu widzenia art. 492 k.z. Skarżący bowiem nie kwestionuje stanowiska zaskarżonego wyroku, iż częściowe niewykonanie dzieła miało miejsce "z przyczyn dotyczących zamawiającego", lecz twierdzi, że przepis zawarty w zdaniu końcowym art. 492 k.z., który upoważnia w takim przypadku zamawiającego do potrącenia tego, "co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu zaniechania dzieła", pozbawia powodów prawa żądania wynagrodzenia za oszczędzony przez nich "czas i trud osobisty".Taka wykładnia omawianego przepisu jest błędna. Prowadziłaby ona do wniosku, że zdanie pierwsze art. 492 k.z. nie ma w ogóle zastosowania w przypadku, gdy przyjmujący zamówienie wykonuje dzieło własną pracą. Jeśli bowiem zamawiający mógłby w takim przypadku nie wykonaną przez swego kontrahenta pracę traktować jako oszczędność w rozumieniu zdania drugiego cytowanego artykułu, to miałby zawsze podstawę do odmowy zapłaty wynagrodzenia, mimo że "przyjmujący zamówienie był gotów do wykonania umowy, a doznał przeszkód z przyczyn dotyczących zamawiającego". Konsekwencją takiego stanowiska byłby oczywiście niedopuszczalny pogląd, że w umowie o dzieło znajduje pełną ochronę interes kapitalistycznego przedsiębiorcy, któremu w sytuacji przewidzianej art. 492 k.z. nie można w zasadzie odmówić zysku z eksploatacji cudzej pracy, podczas gdy przyjmujący zamówienie oparte na własnej pracy miałby być pozbawiony korzyści z tej pracy, udaremnionej "z przyczyn dotyczących zamawiającego". Błędne stanowisko skarżącego w omawianej kwestii wynika z nieuwzględnienia, że siła robocza staje się środkiem wytwarzania wartości dopiero po jej uruchomieniu w procesie pracy, a tym samym że zaniechanie pracy przez powodów, mimo zaoszczędzenia przez nich czasu i trudu osobistego, nie mogło samo przez się stanowić dla nich środka oszczędności, o której mowa w art. 492 k.z. (...).Jeśli chodzi o zarzut naruszenia art. 3 przep. og. pr. cyw., to nie można zgodzić się z poglądem rewizji, że roszczenie o zapłatę należności za dzieło nie wykonane "z przyczyn dotyczących zamawiającego" narusza zasady współżycia społecznego w Państwie Ludowym z tego powodu, że chodzi o zapłatę "za pracę, która w ogóle nie została wykonana". Skarżący nie bierze pod uwagę, że powyższa teza rewizji, słuszna w zasadzie w odniesieniu do stosunku pracy, gdy pracodawcą jest jednostka gospodarki uspołecznionej, nie może być automatycznie stosowana do umów o dzieło, których istotnym znamieniem odróżniającym je od umów o pracę jest między innymi to, że przedmiotem świadczenia jest w nich wynik pracy, tj. skończony rezultat pracy jako całości, gdy przedmiotem świadczenia z umowy o pracę jest pełnienie pracy jako takiej przez pewien czas, wynik jej zaś jest jedynie naturalnym jej następstwem. Aczkolwiek więc nie można wyłączyć stosowania art. 3 przep. og. pr. cyw. również do roszczeń z umowy o dzieło, samo niewykonanie części związanej z nim pracy nie stanowi co do tego dostatecznego argumentu. Gdy zaś brak jest jakichkolwiek dalszych twierdzeń rewizji w tym przedmiocie, a z materiału sprawy nie wynika, by powodowie czas zaoszczędzony na skutek nieuzgodnienia niektórych kont wykorzystali na dodatkową płatną pracę, czy też wykonanie dzieła na rzecz innej jednostki gospodarki uspołecznionej, zarzut naruszenia art. 3 przep. og. pr. cyw. należy uznać za nie zasługujący na uwzględnienie.Tym samym niesłuszny jest również dalszy zarzut skargi rewizyjnej, oparty na zanalizowanych poprzednio jej wywodach, a dotyczący rzekomego nierozważenia przez Sąd pierwszej instancji okoliczności, że powodowie wykonali zamówione dzieło tylko częściowo (...).Z tych zasad, na mocy art. 383 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.