C 3029/52

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zofii Z. przeciwko Skarbowi Państwa i Konstantemu M. o należność za pracę, po rozpoznaniu rewizji powódki od wyroku Sądu Powiatowego w Opocznie z dnia 17 kwietnia 1952 r.,rewizję, o ile jest skierowana przeciw oddaleniu powództwa w stosunku do pozwanego Skarbu Państwa oddalił; zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo w stosunku do pozwanego Konstantego M. uchylił i sprawę Sądowi Powiatowemu w Opocznie do ponownego rozpoznania odesłał.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym w dniu 2 maja 1951 r. powódka domagała się od Konstantego M. i od Skarbu Państwa solidarnej zapłaty kwoty 4.365 zł wraz z odsetkami. W uzasadnieniu tego żądania powódka twierdziła, że od dnia 2 grudnia 1949 r. była zatrudniona w aptece dzierżawionej przez pozwanego Konstantego M. jako pomocnik techniczny za wynagrodzeniem 20.000 zł miesięcznie w dawnym pieniądzu, że w dniu 13 lutego 1950 r. z powodu krwotoku płuc musiała pracę przerwać i wobec przedłużającej się choroby rozwiązała sama umowę o pracę listem z dnia 3 lipca 1950 r. i że pozwany zalega z wynagrodzeniem powódki za miesiące luty-czerwiec 1950 r., nadto z wynagrodzeniem za pracę w godzinach nadliczbowych (17.500 zł) i za pracę w niedziele i święta (8.000 zł) oraz za sporządzenie remanentu (20.000 zł), razem 145.500 zł w dawnym, a 4.365 zł w obecnym pieniądzu. Odpowiedzialność Skarbu Państwa za poszukiwane powództwem należności powódka uzasadniała faktem, że dzierżawiona przez pozwanego Konstantego M. apteka została na podstawie ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o przejęciu aptek na własność Państwa (Dz. U. Nr 1, poz. 1) przejęta na własność Państwa, które z mocy art. 6 tej ustawy odpowiada za zobowiązania pozwanego z tytułu stosunku pracy.Pozwany Konstanty M. wnosząc o oddalenie powództwa, zarzucił w pierwszym rzędzie brak swej biernej legitymacji do sporu wobec przejścia jego ewentualnych zobowiązań w stosunku do powódki na Skarb Państwa, niezależnie od tego twierdził, że powódka rozwiązała stosunek pracy nie w dniu 3 lipca 1950 r., lecz już listem z dnia 29 marca 1950 r., że wynagrodzenie miesięczne wynosiło nie 20.000 zł, lecz tylko 13.600 zł, że wynagrodzenie za sporządzenie remanentu nie należy się powódce, gdyż sporządzała go razem z pozwanym w normalnych godzinach pracy, i że powódka w godzinach nadliczbowych nie pracowała, wreszcie zarzucił, że poszukiwane należności uległy przedawnieniu.Pełnomocnik zaś pozwanego Skarbu Państwa zarzucił, że skoro powódka w chwili przejęcia apteki na własność Państwa już w niej nie pracowała, Skarb Państwa nie odpowiada za ewentualne długi uprzedniego dzierżawcy apteki, ponadto podniósł zarzut prekluzji z art. 41 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych.Sąd Powiatowy w Opocznie wyrokiem z dnia 17 kwietnia 1952 r. oddalił powództwo w całości, wyrażając pogląd, że pozwany Konstanty M. wobec przejęcia przez Państwo apteki i zobowiązań dzierżawcy apteki ze stosunku pracy nie odpowiada za zobowiązania w stosunku do powódki, powództwo zaś w odniesieniu do Skarbu Państwa jest przedwczesne z uwagi na to, że nie zostało wydane rozporządzenie Ministra Finansów, które w myśl art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. ma uregulować sposób i terminy pokrycia zobowiązań przejętych przez Państwo.W związku z rewizją powódki od powyższego wyroku, opartą na zarzutach obrazy art. 6 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o przejęciu aptek na własność Państwa i rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych oraz naruszenia przepisów postępowania przez nierozważenie przez Sąd pierwszej instancji okoliczności uzasadniających dochodzone pozwem roszczenia, Sąd Wojewódzki w Kielcach postanowieniem z dnia 31 października 1952 r. przekazał sprawę z mocy art. 388 k.p.c. Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego budzą poważne wątpliwości następujące zagadnienia prawne:1)"Czy w świetle art. 6 ust. 1 cytowanej ustawy przejęcie przez Państwo zobowiązań powstałych w związku z prowadzeniem apteki, a mających swe źródło w stosunku pracy, zwalnia poprzedniego właściciela lub dzierżawcę apteki jako pracodawcę od odpowiedzialności za zobowiązania w tym przepisie wymienione, zaciągnięte wobec pracowników apteki, czy też odpowiada on w dalszym ciągu obok Skarbu Państwa jako dłużnik solidarny?"2)"Czy przejęcie przez Państwo zobowiązań powstałych w związku z prowadzeniem apteki, o których mowa w pierwszym z przedstawionych zagadnień, obejmuje jedynie roszczenia pracowników, którzy w dniu przejęcia apteki przez Państwo byli czynnymi pracownikami apteki i przeszli do pracy w aptekach Centrali Aptek Społecznych, czy też obejmuje również roszczenia byłych pracowników, których stosunek pracy został już uprzednio rozwiązany?"3)"Czy w związku z art. 6 ust. 2 powołanej ustawy dochodzenie roszczeń z zobowiązań przejętych przez Państwo jest w drodze procesu cywilnego niedopuszczalne, czy też jest przedwczesne do czasu ukazania się rozporządzenia wykonawczego Ministra Finansów, przewidzianego w tym przepisie?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wyjaśnienie powyższych zagadnień prawnych, które spowodowały Sąd Wojewódzki do przekazania sprawy w trybie art. 388 k.p.c. Sądowi Najwyższemu, byłoby zbędne, gdyby zasadnymi były zarzuty przedawnienia względnie prekluzji, na które się obaj pozwani powołali. Przedawnienie roszczeń powódki, którym broni się pozwany Konstanty M., oczywiście nie wchodzi w grę, skoro żadne z poszukiwanych przez powódkę roszczeń nie ma swej podstawy w art. 39 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych, a tylko tego rodzaju roszczenia ulegają sześciomiesięcznemu przedawnieniu z art. 41 tego rozporządzenia. Roszczenia powódki mogłyby ulec jedynie jednorocznej prekluzji z art. 473 k.z. (a nie z art. 41 cytowanego rozporządzenia, na który błędnie powołuje się przedstawiciel pozwanego Skarbu Państwa), przy czym początkiem terminu prekluzyjnego byłby dzień, w którym powódka rozwiązała stosunek pracy z pozwanym. Roszczenia powódki uległyby przeto prekluzji, gdyby okazało się prawdziwe twierdzenie tegoż pozwanego, że już w dniu 29 marca 1950 r. nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy. Jeżeli natomiast zgodne ze stanem rzeczywistym jest twierdzenie powódki, że rozwiązała umowę o pracę dopiero w dniu 3 lipca 1950 r., to wobec wniesienia pozwu w dniu 2 maja 1951 r., o prekluzji nie mogłoby być mowy. Skoro zaś Sąd Powiatowy w tym względzie nie poczynił żadnych ustaleń, udzielenie wyjaśnień co do niektórych zagadnień prawnych przedstawionych przez Sąd Wojewódzki stało się nieodzowne.O ile chodzi o pierwsze z poruszonych przez Sąd Wojewódzki zagadnień, to art. 6 ust. 1 ustawy o przejęciu aptek na własność Państwa (Dz. U. Nr 1, poz. 1) nie daje podstaw do wykładni w tym sensie, że wobec przejęcia przez Państwo zobowiązań powstałych w związku z prowadzeniem apteki, a mających swe źródło w stosunku pracy, poprzedni właściciel lub dzierżawca apteki jako pracodawca został zwolniony od odpowiedzialności za zobowiązania powstałe ze stosunku pracy wobec pracowników apteki. Stanowiąc, że Państwo przejmuje apteki wolne od obciążeń z wyjątkiem niektórych zobowiązań wymienionych w art. 6 ust. 1 ustawy, między nimi zobowiązań mających swe źródło w stosunku pracy, ustawa nie wspomina o zwolnieniu dotychczasowych właścicieli i dzierżawców aptek z takich zobowiązań. Gdyby zamiarem ustawodawcy było zwolnienie dotychczasowego właściciela lub dzierżawcy apteki od wymienionych w art. 6 zobowiązań, to dałby on temu wyraz w sposób podobny jak to uczynił w art. 183 § 2 i 4 oraz art. 184 k.z. mieszczących się w dziale traktującym o zmianie dłużnika i zawierających pewien wyłom od zasady, że przy przejęciu długu dotychczasowy dłużnik nie zostaje z zobowiązania zwolniony, ponadto przyjęcie, że z mocy art. 6 cytowanej ustawy dotychczasowy pracodawca (właściciel apteki czy jej dzierżawca) został zwolniony od zobowiązania wobec swych pracowników, sprzeciwiałoby się racjonalnej wykładni tego przepisu także z tej przyczyny, że zwolnienie od zobowiązań, wynikających ze stosunku pracy, dotychczasowego właściciela lub dzierżawcy apteki stanowiłoby uprzywilejowanie ich w stosunku do innych właścicieli lub dzierżawców aptek, którzy zobowiązania wobec swych pracowników należycie i w odpowiednim czasie uregulowali.Zauważyć też należy, że Sąd Najwyższy stanął na takim samym stanowisku, o ile chodzi o wykładnię analogicznego przepisu art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, mianowicie w wyroku z dnia 9/23 listopada 1950 r. w sprawie C. 1232/50 (P. i Pr. Nr 3/51, str. 520). Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przewidziana w tym przepisie odpowiedzialność Skarbu Państwa za zobowiązania właściciela przejętego przedsiębiorstwa, mające swe źródło w stosunku pracy, jest solidarna z odpowiedzialnością byłego właściciela, który wskutek przejęcia przez Państwo tego przedsiębiorstwa nie zostaje zwolniony od zobowiązania.W świetle powyższej odpowiedzi na pierwsze z zagadnień prawnych, poruszonych w postanowieniu Sądu Wojewódzkiego przekazującym sprawę Sądowi Najwyższemu w trybie art. 388 k.p.c., rewizja powódki co do części wyroku oddalającego powództwo w stosunku do pozwanego Konstantego M. okazuje się uzasadniona, wobec czego należało w tym zakresie zaskarżony wyrok w myśl art. 384 k.p.c. uchylić i sprawę odesłać Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Natomiast rewizja powódki, o ile jest skierowana przeciw oddaleniu powództwa w stosunku do pozwanego Skarbu Państwa, musiała pozostać bezskuteczna.Aczkolwiek w braku rozróżnienia w ustawie z dnia 8 stycznia 1951 r. o przejęciu aptek na własność Państwa roszczeń pracowników czynnych w chwili upaństwowienia apteki od roszczeń pracowników, których stosunek pracy został już uprzednio rozwiązany, nie może być wątpliwości, że przejęcie zobowiązań przez Skarb Państwa obejmuje również zobowiązania w stosunku do tych ostatnich pracowników, jednakże Sąd Powiatowy bezbłędnie oddalił powództwo w stosunku do Skarbu Państwa ze względu na jego przedwczesność. Art. 6 powołanej ustawy, stanowiąc w ust. 2, że sposób i terminy pokrycia zobowiązań przejętych przez Państwo ustali rozporządzenie Ministra Finansów, zawiera nie tylko upoważnienie tego Ministra do ogłoszenia odpowiedniego rozporządzenia, lecz również normę materialnoprawną tej treści, że przed ustaleniem sposobu i terminów pokrycia zobowiązań wymienionych w ust. 1 tego art., które zostały przejęte przez Państwo, nie są one wymagalne i nie mogą być sądownie dochodzone. Wprawdzie Minister Finansów wydał w ostatnim czasie przewidziane w art. 6 ust. 2 cytowanej ustawy rozporządzenie w dniu 24 stycznia 1953 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 42), mimo to jednak powództwo powódki w stosunku do Skarbu Państwa nadal przedstawia się jako przedwczesne.W myśl bowiem § 1 tego rozporządzenia, roszczenia, o jakie chodzi w niniejszej sprawie, należy zgłaszać na piśmie w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia do właściwego terytorialnie Wojewódzkiego Oddziału C.A.S. z dołączeniem dowodów stwierdzających istnienie i wysokość roszczenia, a według dalszych przepisów, zawartych w § 2, 3 i 4 rozporządzenia, dokonanie wypłaty nastąpi dopiero po zbadaniu przedstawionych dowodów przez właściwy oddział C.A.S., przekazaniu przezeń sprawy wraz z swoimi wnioskami Wydziałowi Zdrowia Prezydium W.R.N. wydaniu przez ten Wydział decyzji, która dopiero będzie podstawą do dokonania wypłaty.Z zasad powyższych orzeczono jak w sentencji.