II CR 1309/57

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Prezydium Rady Narodowej m. Ł. Wydział Finansowy przeciwko Robertowi R. o 15 265 zł, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi dla m. Łodzi z dnia 3 kwietnia 1957 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneSkarb Państwa zastąpiony najpierw przez Prokuraturę Generalną Zespół Delegacyjny w Ł., a następnie przez Wydział Finansowy Prezydium Rady Narodowej miasta Ł. wniósł w dniu 31 stycznia 1951 r. powództwo przeciwko Robertowi R. o zapłatę kwoty 15 265 zł z tytułu czynszu za zajmowanie pomieszczeń przez aptekę należącą do pozwanego w okresie przed jej upaństwowieniem, mianowicie od kwietnia do końca roku 1950, które to pomieszczenia znajdowały się w nieruchomości administrowanej przez Zarząd Nieruchomości Miejskich w Ł. Pozwany wniósł o odrzucenie powództwa dowodząc, że przedmiotowa apteka została przejęta przez Państwo na zasadzie ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o przejęciu aptek na własność Państwa (Dz. U. z 1951 r. Nr 1, poz. 1), zaś na zasadzie art. 6 ust. 1 tejże ustawy Państwo przejęło te apteki wraz z obciążeniami z tytułu należności jednostek gospodarki uspołecznionej, a taki właśnie charakter ma dochodzone roszczenie. Strona powodowa w odpowiedzi na ten zarzut podała, że dom w którym się mieściła apteka pozwanego stanowi majątek opuszczony i Prezydium Rady Narodowej względnie Zarząd Nieruchomości Miejskich w Ł. administruje tą nieruchomością na rachunek właścicieli. Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 18 maja 1952 r. powództwo oddalił, uznając, że Skarb Państwa nawet zarządzając mieniem opuszczonym na podstawie dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich jest jednostką gospodarki uspołecznionej w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o przejęciu aptek i dochodzone roszczenie obciąża Skarb Państwa. Na skutek rewizji strony powodowej Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 27 maja 1953 r. uchylił wymieniony wyrok Sądu Wojewódzkiego, uznając zgodnie z tezą powoda, iż stosownie do art. 14 i 34 ust. 2 dekretu o maj. op. i poniem. Skarb Państwa zarządza nieruchomością opuszczoną i pobiera z niej dochody nie dla siebie, lecz na rachunek właścicieli, którzy mogą w granicach przedawnienia ich roszczeń żądać zwrotu tych dochodów. Sąd Najwyższy przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania, ponieważ wymagała jeszcze wyjaśnienia sprawa obliczenia dochodzonego czynszu. Sąd Wojewódzki jednak przy ponownym rozpoznaniu sprawy oddalił powództwo na tej zasadzie, że przedmiotowa nieruchomość w międzyczasie przeszła na własność Państwa na zasadzie art. 34 dekretu o maj. op. i poniem. i przestała być majątkiem opuszczonym. W tych warunkach Skarb Państwa nie ma już obowiązku rozliczania się z byłymi właścicielami z tytułu pobranych czynszów.Rewizja strony powodowej zarzuca, że Sąd I instancji oddalając powództwo zastosował zupełnie dowolną i błędną interpretację art. 6 ust. 1 ustawy o przejęciu aptek na własność Państwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nie jest uzasadniona. Art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 6 stycznia 1951 r. o przejęciu aptek na własność Państwa (Dz. U. z 1951 r. Nr 1, poz. 1) stanowi, że Państwo przejmuje apteki wolne od obciążeń z wyjątkiem zobowiązań na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej oraz zobowiązań powstałych w związku z prowadzeniem apteki, a mających swe źródło w stosunku najmu pracy lub umowie o dzieło. Strona powodowa opierała swoje roszczenie z tytułu czynszu należnego Zarządowi Nieruchomości Miejskich w Ł. na tym, że Zarząd Nieruchomości Miejskich administruje nieruchomością, w której znajduje się apteka poprzednio należąca do pozwanego, jako majątkiem opuszczonym na rachunek nieobecnych właścicieli, a z faktu, że powodem jest Skarb Państwa, nie wynika jeszcze, że dochodzi on wyłącznie swoich praw. Ten punkt widzenia podzielił Sąd Najwyższy w swym pierwszym wyroku w niniejszej sprawie wydanym w dniu 27 maja 1953 r. W tym bowiem czasie nieruchomość bezsprzecznie stanowiła majątek opuszczony należący do nieobecnych właścicieli, których roszczenie z tytułu czynszu za rok 1950 nie było jeszcze przedawnione. Z uwagi na ochronę mienia narodowego należało więc również tę potencjalną należność osób trzecich od Skarbu Państwa wziąć pod uwagę. W toku jednak dalszego postępowania sytuacja prawna zarówno samej nieruchomości jak i ewentualnych roszczeń byłych właścicieli z tytułu dochodów za rok 1950 uległa zupełnemu wyjaśnieniu w tym kierunku, że nieruchomość, w której mieściła się apteka pozwanego, przeszła z mocy art. 34 ust. 1 lit. a dekretu o maj. op. i poniem. na własność Państwa, zaś z mocy art. 34 ust. 2 tego dekretu roszczenia właścicieli z tytułu dochodów z tej nieruchomości za okres ponad 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym zostały pobrane, uległy przedawnieniu. Należności zatem z tytułu czynszu za rok 1950 nie mogą być w żadnym wypadku uważane za należność osób trzecich, która nie uległa przejęciu przez Państwo równocześnie z przejęciem apteki, lecz są obecnie należnościami Skarbu Państwa. Ewentualna interpretacja art. 6 ust. 1 ustawy o przejęciu aptek na własność Państwa w tym kierunku, że za zobowiązania na rzecz jednostek gospodarki-uspołecznionej w rozumieniu tego przepisu należy uważać tylko takie zobowiązania, które już w chwili wejścia w życie ustawy o przejęciu aptek były zobowiązaniami na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej, z wykluczeniem zatem zobowiązań, które później ten charakter uzyskały, byłaby interpretacją ścieśniającą, która odnośnie do ustaw wywłaszczeniowych nie może być stosowana.Z tych przyczyn należało orzec jak w sentencji.