C 594/52

Uzasadnienie faktyczne...Według wiążących sądy cywilne ustaleń wyroku sądu karnego pozwany: 1) przywłaszczył sobie bądź towary mu powierzone, bądź też gotówkę zainkasowaną ze sprzedaży tych towarów na ogólną sumę ok. 40.000 zł i 2) przez niedopełnienie obowiązku należytego prowadzenia powierzonych mu sklepów doprowadził do powstania niedoboru w powyższych sklepach w wysokości 261.003 zł. O ile chodzi o pierwszy z tych czynów, zmniejszenie roszczenia z mocy art. 158 k.z. byłoby niedopuszczalne. Pozwany bowiem przez przywłaszczenie sobie cudzego mienia zarazem niesłusznie się zbogacił, a ze względu na jego złą wiarę zwolnienie go od odpowiedzialności jest z mocy art. 127 k.z. wyłączone. Jeśliby zatem nawet zachodziły wymogi zastosowania art. 158 k.z., roszczenie i tak byłoby w pełni należne z mocy art. 123 i 127 k.z. Z tych względów Sąd Powiatowy będąc wiązany ustaleniami sądu karnego obowiązany był zasądzić powódce w każdym razie całą sumę 40.000 zł. Dlatego łączne potraktowanie przez Sąd Powiatowy obu roszczeń i łączne ich zmniejszenie obraża zarówno przepis art. 7 k.p.c., jak i przepisy art. 123 i 127 k.z.O ile chodzi o roszczenie w sumie 263.003 zł, Sąd Powiatowy związany był tylko w tym zakresie, że nie mógłby ustalić, iż pozwany nie dopuścił się zaniedbań, których skutkiem był niedobór. Takich ustaleń jednak Sąd Powiatowy nie poczynił i dlatego w tym zakresie nie obraził art. 7 k.p.c....Pozwany odpowiada nie tylko z czynu niedozwolonego, ale i z umowy, według której bezspornie towar był mu powierzony. Z zasady art. 239 k.z. przerzucającego na dłużnika ciężar dowodu, że niewykonanie zobowiązania jest następstwem okoliczności, za które on nie odpowiada, wynika, że dłużnik jest obowiązany udowodnić zarówno, że zachodzą okoliczności uzasadniające zmniejszenie wynagrodzenia szkody z mocy art. 158 k.z., jak i to, że zastosowanie tego przepisu nie jest wyłączone przez to, że dłużnik odpowiada również z niesłusznego zbogacenia. Rodzaj sprawy i uwarunkowany nim obowiązek sądu działania z urzędu przy zbieraniu materiału faktycznego i dowodów w imię interesu Państwa Ludowego w obronie mienia społecznego, - do pewnego stopnia zmienia charakter ciążącego na pozwanym ciężaru twierdzeń i dowodu. Powstaje jednak konieczna przesłanka zastosowania w przypadku przepisu art. 158 k.z.: 1) pozytywne ustalenie, że pozwany brakujących mu towarów lub gotówki nie przywłaszczył sobie i 2) ustalenie konkretnych zaniedbań organów lub pracowników strony powodowej oraz okoliczności, z których wynika, że pomiędzy tymi zaniedbaniami a niedoborem istnieje związek przyczynowy i to taki, że niedobór można uważać za normalne następstwo tych zaniedbań.O ile chodzi o pierwszą kwestię, ustalenia wyroku sądu karnego nie przesądzają sprawy. Oskarżony może być uznany za winnego przywłaszczenia sobie powierzonych mu towarów tylko wtedy, jeśli stwierdzone przez sąd okoliczności usprawiedliwiają taki wniosek. Dlatego wyrok sądu karnego uniewinniający lub zasądzający tylko za zaniedbania, które miały jako skutek niedobór, nie jest równoważne z ustaleniem, że oskarżony brakujących towarów sobie nie przywłaszczył; może oznaczać to, że brak było dowodów wystarczających do ustalenia przywłaszczenia towarów. Odmiennie w sprawie cywilnej o wynagrodzenie szkody z tytułu niewykonania zobowiązania brak wystarczających dowodów, że pozwany brakujących towarów sobie nie przywłaszczył, nie pozwoli na pozytywne ustalenie nieprzywłaszczenia towarów. Obciążenie pozwanego ciężarem dowodu nie oznacza, żeby sąd nie mógł okoliczności nieprzywłaszczenia sobie przez pozwanego towarów ustalić na podstawie domniemania faktycznego (art. 241 k.p.c.), wyciągniętego z ustalonych okoliczności. Sąd Powiatowy jednak nie ustalił wyraźnie, że pozwany towarów (poza sumę 40.000 zł) nie przywłaszczył sobie, a również nie wskazał wyraźnie, z których okoliczności domniemanie takie wynika. Zmniejszając pomimo to odszkodowanie naruszył Sąd Powiatowy przepisy art. 239, 123, 127 i 158 k.z.Również w drugiej kwestii brak wystarczających ustaleń. W szczególności ustalenie, że pozwanemu powierzono odpowiedzialną funkcją kierownika sklepu, chociaż już poprzednio jako kierownik sklepu lekkomyślnie udzielał kredytu, za co go zdjęło z funkcji, i chociaż miał dopiero 19 lat i nie miał doświadczenia, co stronie powodowej było wiadome i dlatego ostrzegano pozwanego przed odpowiedzialnością, a pomimo to nie kontrolowano należycie sklepu - wymagałoby uzupełnienia przez wyraźne ustalenie, co właściwie było przyczyną braku. Wtedy dopiero można by ocenić, czy pomiędzy zaniedbaniami organów strony powodowej, a niedoborem był związek przyczynowy i czy związek ten należy uznać i w jakiej mierze za normalny. Należało przy tym rozważyć, że jak zdaje się wynika z materiału procesowego, niedobór powiększał się z biegiem czasu i dlatego możliwa jest inna ocena związku przyczynowego niedoboru wcześniejszego, aniżeli późniejszego. Zmniejszenie odpowiedzialności pozwanego bez dokładnych ustaleń w powyższym kierunku narusza przepisy art. 239, 157 i 158 k.z.W związku z okolicznościami sprawy wymaga wyjaśnienia kwestia stosunku odpowiedzialności za niedobór pozwanego do możliwej odpowiedzialności organów lub innych pracowników spółdzielni za ten sam niedobór, jeśliby miało się okazać, że jest on normalnym następstwem również ich zaniedbań. Według zasady art. 137 § 1 k.z. odpowiadają wszyscy sprawcy szkody solidarnie. W przypadku powoda zasada ta nie może mieć zastosowania. Stosunek pracy jest stosunkiem prawnym, w którym obie strony mają obowiązki. W szczególności pracodawca obowiązany jest nie tylko do wpłacania wynagrodzenia za pracę, ale również do dostarczenia pracownikowi odpowiednich warunków pracy tak w zakresie bezpieczeństwa życia i zdrowa, jak i w zakresie dostarczenia środków do spełnienia obowiązków przez pracownika, w miarę potrzeby właściwego instruktażu a także i kontroli, która pozwoliłaby pracownikowi dowiedzieć się o popełnionych przez niego skutkiem niewiedzy lub braku doświadczenia błędach i w przyszłości ich uniknąć. Osoba prawna wykonuje te swoje obowiązki przez swoje organy i swych podwładnych. Jeśli organy lub podwładni dopuścili się zaniedbań, tak, iż pracodawca nie dopełnił swych obowiązków w powyższym zakresie wobec pracownika, to wobec pracownika pracodawca odpowiada za swe organy i podwładnych (art. 145 k.z.)... W takim przypadku jest rzeczą sądu określić, zależnie od stopnia zawinienia i stopnia normalności związku przyczynowego, w jakim stosunku poszczególni sprawcy szkody powinni odpowiadać. Jeżeli niektórzy z nich pomimo ich winy nie zostali pozwani, należy zawiadomić o sprawie prokuratora celem umożliwienia mu wytoczenia przeciwko tym osobom powództwa. Interes Państwa Ludowego wymaga bowiem, żeby dochodzić wynagrodzenia szkody wyrządzonej w mieniu społecznym od wszystkich, którzy szkodę spowodowali, zarówno w celach wychowawczych, jak i dla tym łatwiejszego i szybszego zrealizowania odszkodowania.W przypadku, jeśli szkodę częściowo przypisać należy okolicznościom, za które żaden pracownik nie odpowiada, np. trudności w znalezieniu nowych pracowników i niemożności podołania pracy przez zatrudnionych w liczbie niedostatecznej, odpowiednią część szkody ponieść musi pracodawca; o ile jest nim jednostka gospodarki uspołecznionej, w ostatecznym wyniku pokrywa wtedy szkodę społeczeństwo, w interesie którego przedsiębiorstwo mimo obiektywnych trudności musi być prowadzone.