C 795/52
PostanowienieIzba Cywilna1953-04-27
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy pracownik przedsiębiorstwa handlowego posiadający pełnomocnictwo do sporządzania czynności handlowych, który zewnętrznie spełnia te same funkcje co kupiec-agent, jest pracownikiem, czy też samodzielnym kupcem?Ratio decidendi
Ocena, czy dany stosunek prawny jest stosunkiem pracy, czy stosunkiem pomiędzy dwoma samodzielnymi kupcami, musi opierać się na kryteriach pozwalających ocenić, czy pełnomocnik jest samodzielnym kupcem. Nie decyduje tu wyłącznie sposób wynagradzania, obowiązek codziennego zgłaszania się do pracy, ani nazwa nadana stosunkowi przez strony. O treści stosunku prawnego decyduje całokształt okoliczności faktycznych, rozważany z punktu widzenia, czy zawierający umowy imieniem przedsiębiorstwa handlowego jest sam samodzielnym kupcem.Stan faktyczny
Sprawa dotyczy oceny charakteru stosunku prawnego pomiędzy powodem a pozwaną firmą handlową. Powód, posiadając pełnomocnictwo do czynności handlowych, zewnętrznie pełnił funkcje podobne do agenta. Sąd pierwszej instancji pominął istotne dowody przy ocenie, czy doszło do umownej zmiany treści stosunku prawnego. Konieczne było wyjaśnienie, czy powód miał własny lokal handlowy, personel, czy korzystał z własnych materiałów firmowych, a także czy zastępował inne przedsiębiorstwa.Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Pełny tekst orzeczenia
Uzasadnienie faktyczne...Zarówno pracownik przedsiębiorstwa handlowego posiadający pełnomocnictwo do sporządzania czynności handlowych, jak i kupiec - agent dokonywujący czynności handlowych imieniem innego przedsiębiorstwa handlowego, zewnętrznie spełniają te same funkcje. Dlatego ocena, czy dany stosunek prawny jest stosunkiem pracy pomiędzy pracodawcą a pracownikiem, czy stosunkiem pomiędzy dwoma samodzielnymi kupcami, musi opierać się na innych kryteriach, w szczególności takich, które pozwalają ocenić, czy pełnomocnik jest samodzielnym kupcem, a więc agentem, czy też samodzielnym kupcem nie jest. Nie decyduje tu wyłącznie sposób wynagradzania usług. Np. sprzedawca podróżujący, będący pracownikiem (art. 2 pkt. 8 rozp. Prezydenta o umowie o pracę pracowników umysłowych), może być wynagradzany wyłącznie prowizją, natomiast nie jest wyłączone, że agent pobiera wynagrodzenie stałe. Również nie decyduje o treści stosunku prawnego brak obowiązku codziennego zgłaszania się do pracy, będący np. u sprzedawcy podróżującego nieraz niemożliwy do zrealizowania. Dlatego o treści stosunku prawnego decydować może tylko całokształt okoliczności faktycznych przypadku, rozważany z punktu widzenia, czy zawierający umowy imieniem przedsiębiorstwa handlowego jest sam samodzielnym kupcem. Dlatego przede wszystkim należało wyjaśnić i ocenić w sprawie czy powód miał swój własny lokal handlowy, czy też korzystał z lokalu f-my "Baltona", czy miał swój personel, czy w przypadku korespondencji w sprawach zawieranych transakcji korzystał z własnych blankietów firmowych, czy też pisał na blankietach strony pozwanej, czy do spisywania treści zawieranych transakcji używał formularzy z własną firmą, czy też z firmą "Baltony"; w końcu, czy powód zastępował również inne przedsiębiorstwa innej lub nawet tej samej branży czy też zastępował tylko stronę pozwaną. W tej kwestii zważyć należy, że kodeks handlowy nie przewiduje, żeby agent nie miał prawa podjąć się również zawierania umów dla konkurencyjnego przedsiębiorstwa, tak iż w stosunku do samodzielnego kupca - agenta musiałby taki zakaz być dopiero umówiony, w stosunku zaś do pracownika zakaz taki wynika z art. 9 powoł. rozporządzenia. Natomiast nie jest istotne, jak strony w swej umowie stosunek nazwały. Dlatego też i zeznania świadków w sprawie, o ile stwierdzały czy powód był lub nie był agentem, były w rzeczywistości opiniami prawnymi podawanymi bez pełnego uzasadnienia faktami, a zatem dla rozstrzygnięcia sprawy mało istotnymi.W związku z twierdzeniami strony pozwanej, że doszło pomiędzy stronami do umownej zmiany treści stosunku prawnego, czemu powód przeczył, Sąd Wojewódzki, jak słusznie żali się skarżący, pominął istotne dowody ze świadka Z. i przesłuchania stron. Przy ocenie zeznań w tej kwestii należało wyjaśnić, sprzeczności pomiędzy zeznaniami świadków W., dyrektora, i Sz., kierownika referatu personalnego, w przedmiocie zawarcia nowej umowy. Również, jak słusznie żali się skarżący, należało wziąć pod uwagę zeznania świadka K. i powoływane przez powoda dokumenty osobiste i wyjaśnić, czy i dlaczego pomimo rzekomo istotnej zmiany treści umowy powód nadal podpisywał listę obecności, otrzymywał bony aprowizacyjne i zaświadczenia do Ubezpieczalni. Również należało wyjaśnić przez odpowiednie przesłuchanie świadków szczegółową treść umowy zmieniającej stosunek prawny stron, w szczególności w związku z zeznaniem świadka W., że stosunek prawny pomiędzy stronami był zmieniony na żądanie powoda, który chciał warunków korzystniejszych. Należało wyjaśnić, na czym ta większa korzyść powoda miała polegać, w szczególności czy miałby otrzymywać prowizję o tyle zwiększoną, że pokrywałaby z nadwyżką zarówno stałe wynagrodzenie, które odpadło, jak i podatki obrotowy i dochodowy, wyższe od podatku od uposażenia. W końcu mogła dać materiał do oceny istoty stosunku prawnego szczegółowa analiza treści wpisów ma koncie powoda w rachunkowości f-my "Baltona".
Powiązane orzeczenia
- III CR 375/57 1958-02-17Czy stosunek prawny łączący przedsiębiorstwo państwowe z osobą prowadzącą jego punkt sprzedaży na podstawie umowy ajencyjnej, w której strony wyraźnie postanowiły, że osoba ta nie nabywa uprawnień pracownika, może być uz…
- III CRN 395/85 1985-12-17Czy umowa sprzedaży zawarta przez kierownika zakładu produkcyjnego, który nie był organem osoby prawnej ani nie miał formalnego umocowania do jej zawierania, jest ważna w stosunku do osoby trzeciej (konsumenta)?
- II PK 16/17 2018-04-11Czy umowa o świadczenie usług, mimo nazwy i formy cywilnoprawnej, może być uznana za stosunek pracy w rozumieniu Kodeksu pracy, jeśli jej cechy konstytutywne wskazują na podporządkowanie pracownicze?
- II PK 27/18 2019-05-16Czy stosunek prawny łączący strony, mimo nazwy umowy cywilnoprawnej, powinien być zakwalifikowany jako stosunek pracy, jeśli jego realizacja nosi cechy podporządkowania pracodawcy, wykonywania pracy w określonym miejscu…
- II CSK 540/12 2013-04-11Czy pozwana spółka jest związana umowami zawartymi telefonicznie i potwierdzonymi faksem przez swojego pracownika, mimo braku pisemnego pełnomocnictwa do ich zawierania?
Powołane przepisy
art. 2 pkt. 8art. 9
Źródło: Baza Orzeczeń Sądu Najwyższego (sn.pl), pozyskano 16.07.2026.