C 962/51

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Amelii E. przeciwko Skarbowi Państwa (Zjednoczenie Przemysłu Węglowego) o rentę, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 17 kwietnia 1951 r.,wyrok w zaskarżonej części uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania odesłał.Uzasadnienie faktyczneW dniu 15 grudnia 1948 r. mąż powódki otrzymał węgiel deputatowy z kopalni w R. Gdy powódka użyła węgla do palenia w piecu, nastąpił wybuch, wskutek którego odłamek węgla wpadł do oka powódki. Mimo natychmiastowego udania się powódki do szpitala nie dało się uratować jej oka i musiało być ono wyjęte.W związku z tym wypadkiem powódka domagała się od Skarbu Państwa (Zjednoczenie Przemysłu Węglowego) renty miesięcznej w wysokości 3.000 zł (w dawnej walucie) ze względu na konieczność korzystania z obcej pomocy przy wypełnianiu różnych czynności, wymagających dobrego wzroku, zapłaty kwoty 500.000 zł tytułem zadośćuczynienia za oszpecenie i ból oraz kwoty 3.000 zł tytułem zwrotu wydatków związanych z zakupem sztucznych oczu.Sąd Wojewódzki zasądził powódce od pozwanego Skarbu Państwa rentę miesięczną w wysokości 90 zł (w nowej walucie) oraz kwotę 8.090 zł z odsetkami, w tym 8.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę moralną, a 90 zł tytułem zwrotu wydatków, pozostałą zaś część żądania powódki oddalił.Sąd Wojewódzki ustalił, że wybuch, na skutek którego powódka została ugodzona w oko, nastąpił w chwili, gdy powódka kładła na ogień węgiel otrzymany z kopalni pozwanego. Wybuch mogła spowodować tylko spłonka, a dostanie się spłonki do węgla nie było wynikiem siły wyższej. Twierdzenie pozwanego, że spłonka mogła leżeć w piwnicy od czasów okupacji lub została podrzucona, Sąd Wojewódzki, jako nie udowodnione, odrzucił. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, można było zapobiec wypadkowi przez skrupulatne sortowanie węgla, zresztą pozwany odpowiada za szkodę wyrządzoną powódce z tytułu ryzyka z mocy art. 152 k.z. (...).W rewizji pełnomocnik pozwanego Skarbu Państwa wnosił o zmianę wyroku Sądu Wojewódzkiego i oddalenie żądania pozwu w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej części wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania (...).Co się tyczy zarzutu błędnego zastosowania przez Sąd Wojewódzki przepisu art. 152 k.z., skarżący podnosi, że wypadek nie był skutkiem ruchu kopalni i dlatego pozwany nie może odpowiadać z tytułu ryzyka, że związek przyczynowy pomiędzy ruchem kopalni a wypadkiem powódki jest zbyt odległy, aby mógł stanowić podstawę do zastosowania art. 152 k.z., oraz że w każdym razie chodzi o przypadek siły wyższej. Ten pogląd skarżącego nie może być uznany za trafny. Z cytowanego przepisu kodeksu zobowiązań wynika, że przewidziana w nim odpowiedzialność na zasadzie ryzyka zachodzi, jeżeli szkoda została wyrządzona przez ruch przedsiębiorstwa posługującego się materiałami wybuchowymi. Sąd Najwyższy już wyjaśnił (por. Zbiór Orzeczeń Sądu Najwyższego nr 64/49), że nie jest przy tym konieczne, aby istniał bezpośredni związek przyczynowy między szkodą a użyciem materiałów wybuchowych. Jeżeli zatem w kopalni pozwanego Skarbu Państwa posługiwano się przy wydobywaniu węgla materiałami wybuchowymi, a ruch przedsiębiorstwa obejmował nie tylko wydobywanie węgla, lecz również jego zbyt przez dostarczanie go konsumentom, to niewątpliwie pomiędzy ruchem kopalni a eksplozją środka wybuchowego, chociaż nastąpił on poza terenem kopalni, istnieje pośredni związek przyczynowy.Wybuch i szkoda przezeń wyrządzona nie byłyby nastąpiły, gdyby kopalnia środkami wybuchowymi nie posługiwała się i nie dostarczyła powódce albo jej mężowi węgla wydobytego przez nią za pomocą tych środków. Nie może też w sprawie być mowy o tym, że zachodzi tutaj przypadek siły wyższej, skoro prawo polskie siłę wyższą pojmuje w rozumieniu teorii obiektywnej, jak to słusznie zaznaczył Sąd Wojewódzki, a więc jako zdarzenie pochodzące z zewnątrz przedsiębiorstwa i nie dające się przewidzieć (por. Longchamps: "Zobowiązania", wyd. III, s. 279). Z twierdzeń samego pozwanego, że wydane były zarządzenia w celu zapobieżenia, aby niewypały środków wybuchowych nie wydostały się poza obręb kopalni przy dostawie węgla, wynika, że pozwany liczył się z możliwością wybuchów niewypałów poza terenem kopalni. Ponadto fakt, iż art. 152 k.z. ustanowił dla przedsiębiorstw, posługujących się materiałami wybuchowymi, odpowiedzialność na zasadzie ryzyka, dowodzi, że nawet nie dające się przewidzieć szkody, spowodowane wybuchem tych materiałów, nie mogą być uważane za spowodowane siłą wyższą w rozumieniu tego przepisu.Mimo jednakże bezbłędnego przyjęcia przez Sąd Wojewódzki odpowiedzialności pozwanego za szkodę powódki zaskarżony wyrok ostać się nie mógł (...).