I C 1427/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wiktorii D. działającej w imieniu małoletniego syna Bogdana D. przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie, na skutek zażalenia Wiktorii D. na postanowienie Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 19 sierpnia 1953 r.,zaskarżone postanowienie zmienił i Wiktorii D. działającej w imieniu małoletniego syna Bogdana D. przyznał zwolnienie od kosztów sądowych w czterech piątych częściach.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki zaskarżonym postanowieniem oddalił wniosek Wiktorii D., działającej w imieniu małoletniego syna Bogdana D., o zwolnienie od kosztów sądowych w sporze o rentę dla tego małoletniego po 500 zł miesięcznie, dlatego, że zaświadczenie Prezydium Rady Narodowej stwierdza, iż pobory petentki wynoszą 754 zł miesięcznie oraz że jest właścicielką domu, z pozwu zaś wynika, iż małoletni zarabia obecnie 800 zł miesięcznie, że poza tym żądanie pozwu jest zbyt wygórowane i wnioskodawczyni mogła zdobyć się na "luksus" adwokata.Podniesione w zażaleniu zarzuty przeciwko zapatrywaniu Sądu Wojewódzkiego są uzasadnione.W zaświadczeniu o stanie materialnym Wiktorii D. Prezydium Rady Narodowej stwierdziło, że posiada ona "domek jednorodzinny". Sąd Najwyższy uznaje za wiarygodne twierdzenie zażalenia, że jest to domek o dwóch izbach i kuchni, użytkowany przez samą wnioskodawczynię i jej syna. Fakt posiadania i użytkowania takiego domku nie świadczy jeszcze o tym, że osoba posiadająca go jest w stanie ponieść koszty procesu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swej rodziny. Dla osoby nie posiadającej innego majątku domek taki, w którym mieszka, jest tak zwanym "dachem nad głową", jest mieszkaniem koniecznym dla utrzymania siebie i rodziny. Zarówno sprzedaż, jak obciążenie takiego domku w celu zdobycia środków na koszty procesu, stanowiłoby pozbawienie osoby fizycznej koniecznego utrzymania i dlatego odmowy zwolnienia od kosztów sądowych nie może uzasadnić zapatrywanie, że nie zachodzi przewidziana w art. 111 § 1 k.p.c. niemożność poniesienia kosztów, gdyż osoba ubiegająca się o zwolnienie od kosztów może posiadany domek sprzedać lub obciążyć.Odmowy zwolnienia nie może też uzasadnić zapatrywanie, że skoro żądający zdobył się na "luksus" pełnomocnika procesowego w osobie adwokata, to świadczy to, że nie jest on w krytycznej sytuacji i może pokryć koszty sądowe. Udzielenie pełnomocnictwa do złożenia i wniesienia pozwu nie ma charakteru "luksusu", lecz może być koniecznością życiową dla osoby nie orientującej się, w jaki sposób sformułować powództwo, jak je uzasadnić, gdzie skierować itd. Formalności procesowe są dla laika z reguły tak zawiłe, że może być zmuszony zwrócić się o pomoc do adwokata, co nie świadczy jeszcze o tym, że dana osoba fizyczna może bez uszczerbku utrzymania swego i rodziny ponieść koszty sądowe. Adwokat może początkowo zadowolić się nieznaczną zaliczką, której uiszczenie nie sprawi jeszcze uszczerbku w utrzymaniu ubiegającego się o zwolnienie od kosztów, podczas gdy uiszczenie wpisu jest wydatkiem jednorazowym koniecznym dla nadania sprawie biegu.Według art. 113 § 2 k.p.c. sąd odmówi zwolnienia od kosztów sądowych stronie w razie oczywistej bezzasadności jej powództwa.Sąd Wojewódzki nie uznał powództwa za oczywiście bezzasadne, lecz wyraził zapatrywanie, że "żądanie pozwu jest zbyt wygórowane co do wysokości roszczenia". Pogląd taki, gdyby był usprawiedliwiony, mógłby uzasadniać częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, a nie odmówienie zwolnienia w całości. W obecnym początkowym stadium procesu nie jest jeszcze oczywiste, że część roszczenia jest bezzasadna.Słuszne jedynie jest zapatrywanie Sądu Wojewódzkiego, że zarobki Wiktorii D. w wysokości 754 zł miesięcznie i jej syna w kwocie 800 zł miesięcznie usprawiedliwiają wniosek, że wnioskodawczyni może zdobyć się na wysiłek pokrycia w pewnej mierze kosztów sądowych. Zasadnie jednak podniesiono w zażaleniu, że wartość przedmiotu sporu wynosi 60.000 zł i że wpis stosunkowy od powództwa będzie dość wysoki. Wprawdzie nie wyniesie on sumy około 3.000 zł, jaką podano w zażaleniu, lecz przy uwzględnieniu obniżki z art. 31 przepisów o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 30 grudnia 1950 r. (Dz. U. Nr 58, poz. 528) wyniesie kwotę przewyższającą 1.700 zł. Zasadnie też wywodzi żaląca się, że tak wysokiej kwoty nie zdołałaby uiścić bez uszczerbku utrzymania dla siebie i syna, zwłaszcza jeżeli ten syn, jak twierdzi, obecnie nie zarabia.Sąd Najwyższy uwzględniając wysokość zarobków Wiktorii D. i biorąc pod uwagę, że dzięki posiadaniu przez nią domku, w którym mieszka, wydatki jej na utrzymanie są niższe o tyle, iż nie ciąży na niej obowiązek płacenia czynszu najmu, dochodzi do wniosku, że na zasadzie art. 111 § 1 i art. 115 § 2 k.p.c. oraz na zasadzie § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 czerwca 1947 r. o częściowym przyznawaniu zwolnienia od kosztów sądowych (Dz. U. Nr 49, poz. 253) należy przyznać Wiktorii D. zwolnienie od kosztów sądowych w czterech piątych częściach.Ponieważ stan faktyczny ustalony w zaskarżonym orzeczeniu daje możność orzeczenia co do istoty sprawy bez odesłania jej Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, Sąd Najwyższy na podstawie art. 394 § 3 i art. 386 k.p.c. orzekł jak w sentencji.