I C 280/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Mieczysława S. przeciwko Skarbowi Państwa o należność za pracę, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 1951 r., oraz wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. Łodzi z dnia 19 marca 1952 r., stwierdził, że zaskarżone wyroki zostały wydane z naruszeniem § 10 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lutego 1949 r. w sprawie uposażenia pracowników zatrudnionych w społecznych zakładach służby zdrowia (Dz. U. Nr 14, poz. 88).Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym do b. Sądu Pracy w Łodzi w dniu 28 kwietnia 1950 r. powód Mieczysław S., lekarz (kierownik 15 dozoru sanitarnego dzielnicowego Ośrodka Zdrowia Łódź-Południe), żądał zasądzenia od Skarbu Państwa (b. gminy Łódź) 138.000 zł (w dawnej walucie) tytułem specjalnego 40% dodatku zakaźnego, za okres od dnia 1 stycznia 1949 r. do dnia 31 maja 1950 r. Roszczenie swoje powód opierał na § 10 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lutego 1949 r. w sprawie uposażenia pracowników zatrudnionych w społecznych zakładach służby zdrowia (Dz. U. Nr 14, poz. 88).Sąd Pracy wyrokiem z dnia 24 czerwca 1950 r. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz powoda sumę 137.600 zł (w dawnej walucie), uznając roszczenie powoda za uzasadnione. Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z dnia 7 grudnia 1950 r. na skutek skargi apelacyjnej Prokuratorii Generalnej RP powyższy wyrok Sądu Pracy zmienił i powództwo oddalił.Na skutek skargi kasacyjnej powoda Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 4 grudnia 1951 r. wyrok Sądu Okręgowego uchylił, przekazując sprawę temuż Sądowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wydanego wyroku Sąd Najwyższy uznał, że "wyliczenie zakładów, których pracownicy mogą pobierać specjalny dodatek zakaźny, zawarte w § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lutego 1949 r., nie jest wyczerpujące" oraz że przepis § 10 cytowanego rozporządzenia nie wymaga, aby pracownik uprawniony do pobierania specjalnego dodatku zakaźnego przez swe funkcje stykał się tylko z chorobami zakaźnymi, a wymaga jedynie, "aby stale przez swe funkcje stykał się z zarazkami chorób".Mając na uwadze powyższą wykładnię omawianego przepisu, Sąd Wojewódzki dla m. Łodzi po ponownym rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 19 marca 1952 r. zatwierdził wyrok Sądu Pracy z dnia 24 czerwca 1950 r., stwierdzając, że zasądzone na rzecz powoda sumy ulegają przeliczeniu w stosunku 3:100. Sąd Wojewódzki na podstawie zeznań zbadanych świadków ustalił, że powód na stanowisku lekarza sanitarnego w znacznej części swej pracy styka się stale z chorymi zakaźnymi i z materiałem zakaźnym, wobec czego należy zaliczyć go do grupy uprawnionych do pobierania specjalnego dodatku zakaźnego.Od powyższego wyroku Sądu Wojewódzkiego Minister Sprawiedliwości założył w dniu 28 lutego 1953 r. rewizję nadzwyczajną, wnosząc o zmianę tego wyroku, jak również o zmianę wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 1951 r. i oddalenie powództwa. Rewizja nadzwyczajna zarzuca, że oskarżony wyrok narusza § 10 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lutego 1949 r. (Dz. U. Nr 14, poz. 88), a to przez przyjęcie wykładni, że zawarte w tym przepisie wyliczenie instytucji służby zdrowia, których pracownicy są uprawnieni do pobierania specjalnego dodatku zakaźnego, jest jedynie przykładowe. Zdaniem rewizji nadzwyczajnej, stanowisko to jest sprzeczne z wyraźnym brzmieniem cytowanego przepisu. Ponadto rewizja wskazuje, że powołany w orzeczeniu Sądu Najwyższego okólnik Ministra Zdrowia Nr 11 z dnia 26 lutego 1949 r. w sprawie uposażenia i zatrudnienia personelu sanitarno-przeciwepidemicznego (Dz. Urz. Ministerstwa Zdrowia Nr 6, poz. 36) nie miał bezpośredniego związku ze sprawą, gdyż nie dotyczył uposażenia kierowników dozorów sanitarnych w ośrodkach zdrowia, przy tym zaś został uchylony przez okólnik Ministra Zdrowia z dnia 28 stycznia 1950 r. w sprawie kolumn sanitarnych (Dz. Urz. Ministerstwa Zdrowia Nr 4, poz. 28). Rewizja nadzwyczajna wyraża pogląd, iż zaskarżony wyrok narusza interes Państwa Ludowego, gdyż godzi w konstytucyjnie zagwarantowaną zasadę ochrony mienia społecznego.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Jakkolwiek rewizja nadzwyczajna formalnie wniesiona została od wyroku Sądu Wojewódzkiego, to jednak, skoro Sąd ten związany był w myśl art. 435 k.p.c. (w dawnym brzmieniu) wykładnią prawa zawartą w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 1951 r., w istocie rzeczy rewizja nadzwyczajna skierowana jest także przeciwko wyrokowi Sądu Najwyższego, o którego zmianę zresztą skarżący również wnosi. Uzasadnia to rozpoznanie rewizji nadzwyczajnej w składzie siedmiu sędziów, zgodnie z art. 7 prawa o ustroju sądów powszechnych.Rewizję nadzwyczajną należy uznać w zasadzie za usprawiedliwioną.W świetle § 10 pkt 1 cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lutego 1949 r. korzystanie przez pracownika zatrudnionego w społecznym zakładzie służby zdrowia z prawa do pobierania 40% specjalnego dodatku zakaźnego uzależnione jest od dwóch warunków: 1) żeby pracownik był zatrudniony w szpitalu zakaźnym bądź oddziale zakaźnym szpitala ogólnego lub też w sanatorium, albo w poradni przeciwgruźliczej, pracowni bakteriologicznej, bądź wreszcie w prosektorium, 2) żeby w ciągu pracy stykał się stale z chorymi lub materiałem zakaźnym. Jeżeli chodzi o ten drugi warunek, to Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 grudnia 1951 r. przyjął wykładnię omawianego przepisu w tym sensie, że słowu "stale" nie należy nadawać znaczenia "wyłącznie" i że powyższy przepis nie wymaga, aby dany pracownik przy spełnianiu swych funkcji stykał się tylko z chorobami zakaźnymi, a wymaga jedynie, aby stale przez swe funkcje był narażony na stykanie się z zarazkami chorób. Tego poglądu nie kwestionuje rewizja nadzwyczajna i nie budzi on wątpliwości, na skutek czego w tym zakresie trafność wykładni cytowanego przepisu przyjętej przez Sąd Najwyższy w zaskarżonym orzeczeniu nie wymaga rozważenia.Słusznie natomiast kwestionuje rewizja nadzwyczajna wykładnię cytowanego przepisu, przyjętą przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 grudnia 1951 r., jeżeli chodzi o pierwszy wymóg warunkujący prawo do 40% dodatku zakaźnego. Należy zgodzić się z rewizją nadzwyczajną, iż pogląd, że zawarte w § 10 pkt 1 cytowanego rozporządzenia wyliczenie zakładów służby zdrowia, których pracownikom służy prawo do wymienionego dodatku, nie jest wyczerpujące, uznać trzeba za dowolny i nie znajdujący oparcia w brzmieniu omawianego przepisu. Już sama redakcja tego przepisu, a zwłaszcza brak jakichkolwiek wzmianek wskazujących na przykładowy charakter zawartego w nim wyliczenia (jak np. "w szczególności", "itp.") wskazuje w sposób nie budzący wątpliwości, iż specjalny dodatek zakaźny przysługuje jedynie pracownikom zakładów służby zdrowia w cytowanym przepisie wymienionym. Jakkolwiek w praktyce mogą istnieć jeszcze pewne inne zakłady służby zdrowia, których pracownicy mogą być narażeni na stykanie się z chorobami zakaźnymi lub ich zarazkami, to jednak o tym, jakim pracownikom i których zakładów przyznać specjalny dodatek zakaźny, decydowała na podstawie delegacji ustawowej Rada Ministrów i Sąd nie może opierać wykładni omawianego przepisu na poglądzie, że celowe byłoby przyznanie prawa do wymienionego dodatku wszystkim pracownikom służby zdrowia, jeśli stykają się z chorobami zakaźnymi, choćby pracowali w zakładach innych niż wyliczone § 10 pkt 1 cytowanego rozporządzenia. Wykładnia omawianego przepisu nie może być rozszerzająca, a jego brzmienie nie daje podstaw do uznania, że wyliczenie zakładów służby zdrowia, których pracownicy mają prawo do 40% dodatku specjalnego, jest tylko przykładowe.Z tego względu należy uznać, że zaskarżone wyroki zapadły z obrazą cytowanego przepisu przez jego błędną wykładnię.Powołany w wyrokach tych okólnik Ministra Zdrowia z dnia 26 lutego 1949 r. (Dz. Urz. Ministerstwa Zdrowia Nr 6, poz. 36), jak trafnie wskazuje rewizja nadzwyczajna, nie może mieć decydującego znaczenia dla sprawy niniejszej, ponieważ okólnik ten mówi o "lekarzu kierowniku kolumny przeciwepidemicznej", powód zaś, według ustaleń sądów orzekających, był lekarzem sanitarnym, zatrudnionym w Dzielnicowym Ośrodku Zdrowia, które to stanowisko nie jest równoznaczne z kierownikiem kolumny przeciwepidemicznej.Jakkolwiek zarzuty rewizji nadzwyczajnej są uzasadnione, to jednak nie może ona skutkować uchylenia ani zmiany zaskarżonych wyroków, wobec tego, iż została wniesiona po upływie sześciu miesięcy od uprawomocnienia się wyroku Sądu Wojewódzkiego. Sąd Najwyższy nie dopatrzył się w danym przypadku takiego naruszenia interesu Państwa Ludowego, które mogłoby uzasadnić uchylenie lub zmianę zaskarżonych wyroków. Nie można uznać, aby interes Państwa Ludowego wymagał, aby na pracowniku, który w dobrej wierze, w przekonaniu o prawidłowości prawomocnego rozstrzygnięcia o jego roszczeniu przez trzy instancje sądowe, otrzymał zasądzoną sumę z tytułu należności za pracę, nakładać obowiązek zwrotu tej sumy na skutek ustalenia odmiennej wykładni przepisu prawa, budzącego poważne wątpliwości.Z tych względów Sąd Najwyższy ograniczył się stosownie do art. 399 § 1 k.p.c. do stwierdzenia, że zaskarżone wyroki wydane zostały z naruszeniem wskazanego w sentencji przepisu prawa.