I CO 4/61

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Upowszechnienia Prasy i Książki "Ruch" p-ko Związkowi Młodzieży Wiejskiej po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Lublinie postanowieniem z dnia 21 stycznia 1961 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c."Czy Zarząd Powiatowy Związku Młodzieży Wiejskiej uprawniony jest do samoistnego działania w imieniu tego Związku w procesie, dotyczącym dokonanych przez siebie czynności prawnych, czy też uprawnienie takie przysługuje tylko Zarządowi Głównemu wymienionego Związku?".udzielił następującej odpowiedzi:"Do działania w procesie w charakterze organów Związku Młodzieży Wiejskiej uprawniony jest Zarząd Główny tego Związku, który może powyższe uprawnienie przekazać zarządowi jednostki terenowej".Uzasadnienie faktyczneRozpoznając przedstawione pytanie prawne Sąd Najwyższy zważył co następuje:Związek Młodzieży Wiejskiej jest stowarzyszeniem mającym osobowość prawną (§ 68 statutu) i jak każda osoba prawna "działa przez swoje organy w sposób przewidziany w przepisach, które określają jej ustrój" (art. 57 p.o.p.c.).Przepisy te mieszczą się w statucie Związku Młodzieży Wiejskiej, z którego wynika, że organami Związku są jego władze krajowe, a nadto władze wojewódzkie, powiatowe i władze kół. Spośród różnych rodzajów tych władz, jako powołane do występowania przed Sądem mogą być z istoty rzeczy, brane pod uwagę tylko władze wykonawcze tj. zarządy i tego właśnie organu dotyczy rozważane pytanie.Jest oczywiste, że każdy z zarządów terenowych, a więc zarówno zarząd koła jak i zarząd powiatowy czy wojewódzki ma zakres działania oraz reprezentacji ograniczony do tego ogniwa organizacyjnego Związku, na którego czele stoi. Jedynie Zarząd Główny "kieruje całokształtem pracy Związku" a dla kierowania pracą bieżącą "wybiera ze swego grona Prezydium" (§ 54 statutu).Wykonując swe statutowe zadania zarządy terenowe muszą dokonywać niezbędnych do ich realizacji czynności prawnych, które z reguły dotyczą sfery bieżącej administracji. Tylko w określonym zakresie czynności te są ważne. Do skuteczności zaś aktów, które zakres ten przekraczają konieczny jest bądź udział uprawnionego przedstawiciela Zarządu Głównego lub jego Prezydium, bądź udzielone zarządowi terenowemu szczególne umocowanie.Art. 57 k.p.c. wiąże zdolność procesową t.j. zdolność dokonywania czynności w postępowaniu sądowym, ze zdolnością do czynności prawnych i ustala, że zdolność procesową ma każdy "stosownie do swej zdolności zobowiązania się przez umowę".Rozważany problem z zakresu kompetencji poszczególnych organów stowarzyszenia nie należy rzecz prosta, w sposób bezpośredni do problematyki zdolności procesowej. Nie mniej jednak mogłaby się nasuwać sugestia rozstrzygnięcia tego zagadnienia analogicznie przez przyjęcie, że zarząd terenowy (w danym wypadku - powiatowy) jest kompetentnym do działania przed sądem organem stowarzyszenia w takim zakresie w jakim w imieniu tegoż stowarzyszenia władny jest dokonywać skutecznych czynności prawnych.Rozwiązanie takie byłoby jednak niemożliwe do przyjęcia już z tego choćby względu, że po to, aby odpowiedzieć na pytanie, czy zarząd powiatowy uprawniony jest do działania procesu, trzeba by przed tym wyjaśnić, czy czynność prawna, jakiej dokonał w sferze jego kompetencji i czy w związku z tym jest ważna. Należałoby więc w istocie rzeczy rozpoznać sprawę merytorycznie w tym tylko celu, aby sprawdzić "kompetencję procesową" terenowego organu stowarzyszenia i to rozpoznać sprawę z ryzykiem bezprzedmiotowości całego postępowania, gdyby okazało się, że zarząd terenowy zawierając transakcje przekroczył swoje uprawnienia.Poza tym wynik procesu, także wówczas, gdy jego przedmiotem są prawa lub obowiązki powstałe w jednym tylko ogniwie terenowym, z reguły oddziaływa na sferę majątkową całego stowarzyszenia, pomnażając lub uszczuplając całość jego majątku i funduszów. Do samodzielnego zaś zarządzania tym majątkiem uprawniony jest tylko Zarząd Główny (§ 54 w zw. z § 68 i 70 statutu) a inne organy terenowe mogą nim zarządzać jedynie na podstawie jego instrukcji i wytycznych. Prowadzenie postępowania sądowego bez udziału Zarządu Głównego, a często nawet bez jego wiedzy, mogłoby powyższe przepisy statutu uczynić praktycznie bezprzedmiotowymi.W konsekwencji powyższych rozważań i mając na uwadze konieczność zapewnienia stowarzyszeniom pełnego bezpieczeństwa ich majątku i funduszów, przeznaczonych na cele określone w statucie ich działalności społecznej, należy przyjąć, że Zarząd Główny uprawniony jest do samoistnego działania przez powołane do tego osoby w procesie w charakterze organu Związku Młodzieży Wiejskiej, inne zaś organy tego stowarzyszenia mogą występować przed sądem tylko na podstawie udzielonego im umocowania.Z tych zasad, Sąd Najwyższy na przedstawione pytanie prawne udzielił odpowiedzi jak w sentencji.