I CR 1/82

Skład orzekającyPrzewodniczący Sędzia SN: J. Pietrzykowski.Sędziowie SN: Zb. Trybulski, A. Wielgus (spr.).SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 1981 r. na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku J. K. o stwierdzenie nabycia spodku na skutek rewizji uczestnika postępowania Z. K. na postanowienie Sądu Rejonowego w N. z dnia 31 lipca 1980 r. sygn. akt Ns (...)/80postanawia: oddalić rewizję.Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy w N. postanowieniem z dnia 31 lipca 1980 r. stwierdził, że spadek po B. K., zmarłym w dniu 30 marca 1975 r. dziedziczy żona spadkodawcy Z. K. na podstawie testamentu, a wchodzące w skład tego spadku gospodarstwo rolne dziedziczy Skarb Państwa - Urząd Gminy w N. z obowiązkiem spłaty wartości tego gospodarstwa na rzecz Z. K., która w chwili otwarcia spadku liczyła 60 lat i stosownie do treści § 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. została uznana za trwale niezdolna do pracy.Postanowienie to zaskarżył rewizją uczestnik postępowania Z. K. zarzucając, że spadkobierczyni Z. K., jako osoba trwale niezdolna do pracy, nie odpowiada warunkom dziedziczenia testamentowego, określonym w art. 216 § 1 pkt 1, 2 lub 5 k.c., i w związku z tym spadkowe gospodarstwo rolne powinni dziedziczyć spadkobiercy ustawowi (art. 1065 k.c.).Rozpoznając powyższą rewizję, Sąd Wojewódzki przedstawił do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne: "czy Skarb Państwa dziedziczy gospodarstwo rolne po myśli art. 1063 k.c., gdy powołany w testamencie spadkobierca ustawowy odpowiada tylko warunkowi z art. 1059 § 1 pkt 5 k.c., a istnieją inni spadkobiercy ustawowi, odpowiadający warunkom przewidzianym dla dziedziczenia gospodarstwa rolnego".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do rozpoznania, zważył, co następuje:Stwierdzenie nabycia spadku po B. K. - nastąpiło na podstawie testamentu, którego ważności skarżący w rewizji nie podważa. Rewizja kwestionuje natomiast stanowisko Sądu Rejonowego, dotyczące stwierdzenia nabycia spadku na rzecz wdowy po spadkodawcy, która nie odpowiada warunkom dziedziczenia testamentowego określonym w art. 216 § 1 pkt 1, 2 lub 5 k.c.Zarzut ten należy uznać za nieuzasadniony.Spadkobierca testamentowy gospodarstwa rolnego winien odpowiadać przesłankom określonym w art. 1065 k.c., które przedstawiają się odmiennie w stosunku do osób, które nie są powołane także z ustawy do dziedziczenia tego gospodarstwa oraz w odniesieniu do osób, które są powołane z ustawy do dziedziczenia gospodarstwa rolnego i w odniesieniu do nich mają zastosowanie uregulowania zawarte w art. 216 k.c. dotyczące zniesienia współwłasności nieruchomości rolnej.Jak to trafnie podnosi Sąd Wojewódzki w motywach do przedstawionego zagadnienia prawnego, przepis art. 1065 k.c. w swym znowelizowanym brzmieniu nie zaostrza warunków dziedziczenia testamentowego w stosunku do osób, które powołane są do spadkobrania gospodarstwa rolnego także na podstawie ustawowego porządku dziedziczenia, zaś uczestniczka Z. K., jako żona spadkodawcy, trwale niezdolna do pracy w chwili otwarcia spadku, odpowiada wymogom zawartym w art. 1059 § 1 pkt 5 k.c.Dlatego stwierdzenie nabycia spadku na jej rzecz dokonane zostało, wbrew wywodom rewizji, bez naruszenia prawa materialnego. Nawiązując zaś do treści przedstawionego zagadnienia prawnego należy podkreślić, że skoro ustanowiony w testamencie spadkobierca gospodarstwa rolnego uprawnienia swoje opiera wyłącznie na trwałej niezdolności do pracy, to w takim wypadku ma zastosowanie art. 1063 § 2 k.c., czyli Skarb Państwa uważany jest za spadkobiercę ustawowego, zaś osobie ustanowionej w testamencie należą się spłaty.Rewidujący, bratanek spadkodawcy, mógłby skutecznie ubiegać się o dziedziczenie gospodarstwa rolnego, o które w sprawie chodzi, tylko w przypadku, gdyby ono zostało przeznaczone w testamencie osobie nie odpowiadającej wymaganym warunkom do jego dziedziczenia.Z przytoczonych zasad Sąd Najwyższy na mocy art. 391 § 1 i art. 287 k.p.c. orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia.