I CR 120/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Kuryłowicz (spr.).Sędziowie SN: T. Miłkowski, T. Ładykowski.Protokolant: U. Bober.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 1994 r. sprawy z powództwa Zofii M., Jerzego R. i Bogdana R. przeciwko Skarbowi Państwa - Urząd Miasta Stołecznego Warszawy - Dyrekcja Budownictwa Ogólnego w Warszawie - i Urząd Dzielnicowy Warszawa-Wola o odszkodowanie na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 27 października 1983 r.:oddala rewizje z tym, że do zapłaty zasądzonej w wyroku kwoty z odsetkami i kosztami jest zobowiązana tylko Dyrekcja Budownictwa Ogólnego w Warszawie oraz zasądza od pozwanego (Dyrekcja Budownictwa Ogólnego w Warszawie) na rzecz powodów 2.000 zł kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneUrząd Dzielnicowy Warszawa-Wola przekazał decyzją z dnia 25.03.1980 r. w użytkowanie Dyrekcji Budownictwa Ogólnego w Warszawie (jako inwestora zastępczego) tereny położone w Warszawie przy ul. W., L. i S., o pow. 13 ha 1944 m2 pod budowę ośrodka wypoczynkowo-rekreacyjnego z obowiązkiem wypłaty ewent. odszkodowania osobom trzecim w trybie ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64.Pismem z dnia 31.03.1980 r. Dyrekcja Bud. Og. wezwała Jana R., użytkownika prowadzonego na przekazanym terenie (stanowiącym własność Skarbu Państwa z mocy dekretu z dnia 25.10.1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, Dz. U. Nr 50, poz. 279 z późn. zm.) gospodarstwa rolnego o pow. ok. 8 ha, o "zaprzestanie wszelkich upraw na działce".Dyrekcja Bud. Ogólnego, nie podejmując żadnych robót na przekazanym terenie, zwróciła go Urzędowi Dzielnicowemu (który orzekł o wygaśnięciu prawa użytkowaniu inwestora) z dniem 23.04.1981 r. i z tą datą objął ten teren w użytkowanie ponownie Jan R., wszczęte zaś na wniosek Dyrekcji na podstawie art. 53 ust. 1 ustawy o wywłaszczeniu nieruchomości postępowanie o wypłatę Janowi R. należnego odszkodowania zostało decyzją Urzędu Dzielnicowego Warszawa-Wola z dnia 23.04.1981 r. umorzone jako bezprzedmiotowe wobec wygaśnięcia prawa użytkowania inwestora.W pozwie z dnia 29.10.1981 r. Jan R. wystąpił o zasądzenie od Skarbu Państwa tytułem odszkodowania za utracone - w okresie pozbawienia go prawa użytkowania gospodarstwa (12.04.1980 r. - 28.04.1981 r.) - korzyści kwoty 130.000 zł z odsetkami i kosztami.W toku procesu powód zmarł (18.09.1982 r.), w jego miejsce wstąpili jego spadkobiercy ustawowi.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo do wysokości 110.760 zł z odsetkami i kosztami, w pozostałej części oddalił. Według dokonanych ustaleń wysokość szkody określa w świetle opinii biegłego (utrata plonów z 2,5 ha gruntów ornych, zwiększone koszty uprawy tych gruntów, zmniejszona wydajność orna na pow. 1 ha i "strata z przymusowej sprzedaży 8 krów z cielętami" - k. 85 i 115) kwota zasądzona.Za szkody odpowiada pozwany (art. 417 k.c.), skoro przekazanie terenów nastąpiło "bez wyczerpania trybu określonego w ustawie o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości", a zatem "bezprawnie", przy zachowaniu jedynie przepisów (§ 4) rozporządzenia Rady Ministrów z 31.05.1962 r. w sprawie przekazywania terenów w miastach i osiedlach, Dz. U. z 1969 r. Nr 3, poz. 19, i tym samym właściwa jest w przypadku droga postępowania sądowego. Za szkody odpowiada także inwestor zastępczy, zaniedbał bowiem podjęcia we właściwym zakresie takich działań, które zapobiegłyby szkodzie (art. 420 k.c.).Wyrok zaskarżył pozwany, zarzucając nieważność postępowania w sprawie wobec niedopuszczalności drogi sądowej, skoro o należytym w przypadku odszkodowaniu orzeka organ administracji państwowej i organ ten w tym zakresie umorzył postępowanie decyzją z dnia 23.04.1981 r., oraz niewłaściwe zastosowanie jako podstawy odpowiedzialności za szkody, przepisów art. 417 i 420 k.c. wobec niewykazania, by szkodę tę zawinili funkcjonariusze pozwanego przy wykonywaniu powierzonych im czynności (art. 368 pkt 1 i 2 k.p.c.). Na tej podstawie skarżący wnosił o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i odrzucenie pozwu ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Należne J. R. za przejęte od niego grunty odszkodowanie było przedmiotem wszczętego we właściwym trybie art. 9 dekretu z 1945 r. w zw. z art. 53 ustawy wywłaszczeniowej postępowania, wszczętego przez Urząd Dzielnicowy Warszawa-Wola w 1980 r., umorzonego następnie, wobec zwrotu gruntów dotychczasowemu użytkownikowi decyzją z 23.04.1981 r., przez niego już nie skarżoną.Postępowanie z art. 9 dekretu nie jest, skoro dotyczy gruntów stanowiących własność państwa, postępowaniem wywłaszczeniowym, uregulowanym ustawą z 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm., stosuje się do niego jedynie przepisy ustawy wywłaszczeniowej o odszkodowaniu (art. 7 i nast. w zw. z art. 53 ustawy). Zarzut więc niezachowania przez właściwy organ administracji państwowej trybu postępowania wywłaszczeniowego nie może być uznany za zasadny i tym samym skutkujący na tej podstawie odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody (art. 417 k.c.).Z przekazaniem gruntów w użytkowanie inwestora zastępczego - Dyrekcja Budownictwa Ogólnego (również stosownie do postanowień jej statutu jednostka budżetowa Skarbu Państwa, powołana przez prezydenta m.st. Warszawy do określonych zadań inwestycyjnych) była zobowiązana do: a) uprzedzenia powoda - stosownie do uchwały nr 87 Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 2.02.1968 r. - co najmniej na 2 lata przed wejściem w teren o przewidywanym terminie rozpoczęcia robót "w celu umożliwienia użytkownikom gruntów przeniesienie ich warsztatów pracy względnie ich likwidacji" (por. pismo Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy - Wydział Rolnictwa - z dnia 31.05.1980 r.) oraz b) po przejęciu terenu we właściwym terminie (pkt. a) - wypłaty stosownego według art. 53 ustawy wywłaszczeniowej odszkodowania, co w przypadku stało się bezprzedmiotowe wobec zwrotu gruntu powodowi (na wiosnę 1981 r.). Dyrekcja, wzywając powoda pismem z dnia 7.03.1980 r. do przekazania jej gruntów jeszcze przed 15.04.1980 r., nie zastosowała się do wiążących ją jako organu wykonawczego - postanowień wyżej wym. uchwały Rady Narodowej, mimo przypomnienia jej o tym obowiązku przez Stołeczny Urząd cyt. pismem z 31.5.1930 r. (z doręczeniem jego odpisu powodowi). W następstwie powyższego zaniechania powód poniósł określaną w opinii biegłego (ocena jej mocy dowodowej przez sąd orzekający nie uchybia wymogom art. 233 § 1 k.p.c.) szkodę, pozostającą w zwykłym - z zaniechaniem terminu uprzedzenia - związku przyczynowym (art. 361 § 1 k.p.). Nie została również skutecznie podważona przez skarżącego wysokość szkody.Powyższe uzasadnia odpowiedzialność pozwanego Skarbu Państwa za tę szkodę na podstawie art. 417 k.c. (poza art. 53 ustawy wywłaszczeniowej), w szczególności zaś obowiązek zapłaty należnego odszkodowania spoczywa tylko na Dyrekcji Bud. Ogólnego, jako tej jednostce organizacyjnej Skarbu Państwa, z której działalnością (zaniechaniem jej funkcjonariuszy) wiąże się dochodzone w sprawie od Skarbu Państwa roszczenie (por. wyrok Sądu Najwyższego z 13.04.1983 r. OSNCP z. 1 z 1984 r., poz. 5).Z przytoczonych względów, gdy w ostatecznym wyniku zaskarżony wyrok odpowiada prawu, należało oddalić rewizje skarżących jednostek stosownie do art. 387 k.p.c., orzekając, jak w sentencji.