I CR 127/77

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 1977 r. sprawy z powództwa Jerzego K. przeciwko Agencji Wydawniczej w W. o ochronę czci i odszkodowanie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 29 grudnia 1976 r., sygn. akt I C 794/76 zaskarżony wyrok w części dotyczącej roszczenia niemajątkowego zmienia i nakazuje Agencji Wydawniczej w W. zaniechać wydawania pocztówek z podobizną i podpisem Jerzego K., w pozostałej części, oddalającej powództwo oraz orzekającej o kosztach procesu, zaskarżony wyrok uchyla i przekazuje sprawę w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w W. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód, Jerzy K., powołując się na to, że pozwana Agencja Wydawnicza w W. naruszyła jego dobro osobiste przez wydanie w celach handlowych, bez jego zgody, pocztówki z jego wizerunkiem, jako znanego sportowca (boksera) i z jego podpisem, a następnie pocztówki te rozprowadziła w kraju, wystąpił o zakazanie pozwanej dalszego wydawania pocztówek z jego fotografią, a także zasądzenie, po sprecyzowaniu roszczeń, kwoty 8 058 zł tytułem zwrotu uzyskanych w ten sposób korzyści. Na przedmiotowej pocztówce zostały umieszczone dwa zdjęcia powoda, jedno jako reprezentanta Polski z emblematem “Polska", drugie - w czasie walki na ringu. W sprawie poza sporem jest, że zdjęcia te zostały wykonane przez fotoreporterów Centralnej Agencji Fotograficznej (CAF) i redakcji “Przeglądu Sportowego" w okresie, kiedy powód uprawiał czynnie boks i brał udział w reprezentacji krajowej. Pozwana otrzymała te zdjęcia z zasobów archiwalnych CAF na podstawie zawartego z Agencją w dniu 1 października 1974 r. w tym przedmiocie porozumienia o wzajemnej współpracy i po odbiciu obu zdjęć na jednej pocztówce wraz z fotokopią podpisu powoda rozpowszechniła w drodze sprzedaży w liczbie 14 650 sztuk po cenie 2,50 zł za sztukę. Wprawdzie powód wyrażał zgodę wobec wyżej wymienionych reporterów na wykonanie mu obu zdjęć, nigdy jednak nie godził się na to, aby oba te zdjęcia, a nadto fotografia podpisu, zostały wydane i rozpowszechnione w formie pocztówki, przy czym pozwana Agencja nie zwracała się do powoda o wyrażenie zgody na tego rodzaju publikację. Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem oddalił powództwo, uznał bowiem, że ochrona prawna dobra osobistego, jakim jest wizerunek (art. 23 kc), w okolicznościach sprawy powodowi nie przysługuje, wobec braku cech bezprawności w działaniu pozwanej. Wynika to w szczególności z treści przepisu § 2 art. 24 Prawa autorskiego, skoro powód, mimo zaprzestania od kilku lat czynnego uprawiania boksu, jest nadal jako sportowiec powszechnie znany, a poza tym ani wtedy, gdy dokonywano mu zdjęć umieszczonych na wydanej przez pozwaną pocztówce, ani później nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń co do ich rozpowszechniania. Dotyczy to także podpisu, złożonego w tym samym okresie. Nadto przedmiotowa pocztówka zawiera zdjęcia powoda już uprzednio publikowane w prasie (bez wprowadzenia zmian), a poza tym na pocztówce podane jest źródło, skąd zdjęcia pochodzą. Dlatego, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, nie zachodzi w przypadku naruszenie przez pozwaną art. 24 § 1 kc. Wreszcie, w ocenie Sądu orzekającego, powodowi nie została wyrządzona żadna krzywda, pozwana bowiem, wydając pocztówkę z jego podobizną jako sportowca, nie uczyniła tego w celach handlowych dla osiągnięcia zysku, gdyż pocztówka została wydana jednorazowo i miała na celu popularyzację osoby powoda jako jednego z najlepszych sportowców z okresu XXX­lecia PRL. Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powoda od powyższego wyroku, Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Sam fakt zawarcia między Centralną Agencją Fotograficzną a Agencją Wydawniczą porozumienia o współpracy, na którego podstawie CAF zobowiązała się udostępnić pozwanej korzystanie z negatywów zdjęć archiwalnych, nie oznacza, Ze CAF miała prawa autorskie do portretu powoda i że takie prawa przeniosła na pozwaną. Pozwana w każdym razie nie legitymowała się w procesie prawem autorskim do portretu powoda. Zasadnie więc zauważa skarżący, że art. 24 Prawa autorskiego nie ma w sprawie zastosowania, podobnie jak niewłaściwe powołane przez Sąd orzekający orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1967 r., I CR 496/66 (OSN 1967 r., poz. 161), które dotyczy dalszych publikacji fotografii w nawiązaniu do faktu niewątpliwej zgody na pierwszą publikację. Gdyby jednak za punkt wyjścia przyjąć - jak czyni to Sąd I instancji - popularność powoda jako znakomitego sportowca, to i tak powoływana przez ten Sąd okoliczność, że oba zamieszczone na pocztówce zdjęcia były uprzednio reprodukowane w czasopismach bez sprzeciwu powoda, nie uzasadnia poglądu, że pozwanej tylko z samego faktu owej popularności służyło z mocy § 2 art. 24 pkt 1 Prawa autorskiego uprawnienie do wydania przedmiotowej pocztówki bez zgody powoda. Sporna pocztówka, zawierając dwa różne zdjęcia powoda oraz fotografię jego podpisu (co do którego pozwana nie zaprezentowała dowodu, że również był reprodukowany), różni się tak co do formy, jak i charakteru reprodukowanych na niej fotografii powoda i stanowi odrębny układ fotograficzny, określoną samoistną całość. Publikacja ta ze względu na zmiany w porównaniu z dotychczasowymi reprodukcjami zdjęć (także ze względu na okoliczności, w jakich fotografie te zostały wykonane) nie ma charakteru przedruku dla dalszych publikacji (por. art. 21 Prawa autorskiego), rozporządzenie zaś portretem w takiej formie, nawet w warunkach przewidzianych w przepisie pkt 1 § 2 art. 24 Prawa autorskiego, wymagałoby zgody osoby portretowanej. Powód na zmianę charakteru dotychczasowych publikacji jego zdjęć nie wyrażał zgody, w szczególności zaś nie zawierał umowy o wydanie ich w formie pocztówki. Skoro więc przepis art. 24 Prawa autorskiego nie ma w sprawie zastosowania, sprawa podlegała rozpoznaniu w płaszczyźnie przepisów art. 23 i 24 kc. W tych warunkach nie może mieć znaczenia ani brak zastrzeżeń powoda co do walorów estetycznych wydanej pocztówki, ani cel publikacji (dalsza popularyzacja jego osoby), ani wreszcie jego oświadczenie, że nie miałby nic przeciwko takiej publikacji, gdyby uzyskano jego zgodę. Pozwana, wydając bez zgody powoda przedmiotową pocztówkę, naruszyła jego prawo do wyłącznego rozporządzania swoją fotografią. Takie zaś działanie jest ingerencją w wyłączne prawo powoda rozporządzania swym dobrem osobistym. Bezprawność tego działania usprawiedliwiała roszczenie powoda o udzielenie ochrony z art. 24 § 1 kc, skoro zaś w tym zakresie Sąd Wojewódzki przy prawidłowych ustaleniach, jedynie w wyniku niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, doszedł do błędnego rozstrzygnięcia, należało na podstawie art. 390 § 1 kpc zmienić w tej części zaskarżony wyrok i w tym zakresie uwzględnić powództwo. Pozostałe roszczenia majątkowe z § 2 art. 24 kc są również usprawiedliwione co do zasady. Nie zasługuje bowiem na aprobatę stanowisko, że pozwana, osiągając, według opinii biegłego R. R., 0,55 zł zysku na pocztówce, nie uzyskała określonych korzyści, powód zaś nie poniósł żadnej straty. Jednakże nietrafne jest stanowisko skarżącego w tej ostatniej kwestii, że pozwana powinna wydać całą korzyść, uszczerbek majątkowy powoda sprowadza się bowiem do utraty wynagrodzenia, jakie otrzymałby, gdyby pozwana zawarła z nim umowę o wydanie jego fotografii w formie pocztówki i o tę kwotę pozwana zostałaby bezpodstawnie wzbogacona (art. 405 kc). Ponieważ w tym przedmiocie zaskarżony wyrok nie zawiera niezbędnych ustaleń, należało go w tej części (co do roszczeń majątkowych) uchylić z przekazaniem sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania (art. 388 § 1 kpc).