I CR 734/62

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 21 września 1963 r. sprawy z powództwa Marii R. przeciwko 1) Wydawnictwu Artystyczno­Graficznemu R.S.W. "P" w W. i 2) Lucjanowi F. o zakaz rozpowszechniania broszury, złożenie publicznego oświadczenia i zadośćuczynienie na skutej rewizji pozwanego ad 1) od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 2 kwietnia 1962 r. sygn. akt II C 235/61 zmienia zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo w punkcie pierwszym (1) i w tym zakresie powództwo oddala; poza tym rewizję oddala; koszty postępowania rewizyjnego wzajemnie znosi. Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 2 kwietnia 1962 r. Sąd Wojewódzki w W.: 1) zakazał Wydawnictwu Artystyczno­Graficznemu RSW "P" dalszego rozpowszechniania, a nadto nakazał temu Wydawnictwu wycofanie i zniszczenie w broszurze reklamowej pt. "Co mówią kobiety?" karty zatytułowanej "Pani domu z Krakowa" oraz karty pierwszej (okładki), 2) nakazał Wydawnictwu Artystyczno­Graficznemu RSW "P" ogłoszenie w "Życiu Warszawy" i "Expressie Wieczornym" oświadczenia, że druk reklamowy pt. "Co mówią kobiety?" zawiera w treści słownej zamieszczonej pod fotografią powódki Marii R. niezgodne z prawdą dane o zamieszkiwaniu powódki w K. oraz jej stanu cywilnego jako mężatki posiadającej dzieci, 3) od pozwanego Wydawnictwa Artystyczno­Graficznego RSW "P" na rzecz powódki Marii R. zasądził kwotę zł 10 000 oraz tytułem kosztów procesu zł 1 370, 4) w pozostałej części, a w stosunku do pozwanego Lucjana F. w całości - powództwo oddalił. Sąd Wojewódzki oparł się na następujących przesłankach faktycznych i prawnych: W końcu 1959 r. powódka, będąc zatrudniona w Centralnym Domu Towarowym, na prośbę pozwanego Lucjana F. pozowała do zdjęcia reklamowego przedstawiającego jej osobę oraz "robot kuchenny". Zdjęcie to zostało zamieszczone w broszurce reklamowej pt. "Co mówią kobiety?", wykonanej przez Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne RSW "P" na zlecenie Powszechnej Kasy Oszczędności. Poza sporem jest, że dane uwidocznione w powyższej broszurze pod wizerunkiem powódki, a więc niewątpliwie do niej się odnoszące, są niezgodne z prawdą, bowiem powódka została przedstawiona jako mieszkanka K., mężatka i matka dwojga dzieci, podczas gdy mieszka ona w W., jest panną i dzieci nie ma. Umieszczenie powyższych nieprawdziwych wiadomości dotyczących miejsca zamieszkania i stanu cywilnego powódki stanowi delikt (art. 134 kz), polegający na bezprawnym naruszeniu dobra osobistego powódki, którego ochronę zapewnia przepis art. 11 popc. Tekst zamieszczony pod fotografią powódki sugerował ukrywanie przez nią okoliczności osobistych i nieprawdziwe ich przedstawienie w miejscu pracy w W., gdzie jest ogólnie uważana za osobę stanu wolnego i bezdzietną. Toteż treść broszury wywołała - jak ustalili świadkowie - pewną sensację wśród współpracowników powódki, komentarze na ten temat, pewną przykrą wesołość, uwagi może złośliwe, obmowy. Taki stan rzeczy, spowodowany przez Wydawnictwo, poniżył powódkę w opinii publicznej i mógł zaszkodzić jej w ułożeniu swego życia osobistego w przyszłości. W tych warunkach Sąd Wojewódzki uznał, że powódka ma prawo wobec bezprawnego wkroczenia w sferę jej dóbr osobistych żądać zastosowania środków ochronnych, a w szczególności zaniechania dalszego rozpowszechniania broszury z jej wizerunkiem i niezgodnym z prawdą, uchybiającym jej tekstem oraz sprostowania i odwołania publicznie nieprawdziwych danych przez odpowiednie ogłoszenie w dziennikach. Ponadto w myśl art. 165 kz powódka ma prawo żądać zadośćuczynienia za wyrządzoną jej krzywdę moralną. Żądaną przez powódkę kwotę 10 000 zł z tego tytułu Sąd Wojewódzki uznał za stosowną, zwłaszcza przy uwzględnieniu, że działalność pozwanego Wydawnictwa miała charakter zarobkowy, realizowany kosztem powódki. W odniesieniu do pozwanego Lucjana F. Sąd Wojewódzki ustalił, że spełniał on tylko obowiązek fotoreportera za zgodą powódki, która mu pozowała, przy czym musiała ona liczyć się z możliwością publicznego wykorzystania dokonanego zdjęcia. Pozwany F. nie był natomiast autorem tekstu broszury, zawierającego nieprawdziwe i krzywdzące powódkę dane, zatem brak podstawy prawnej do uwzględnienia powództwa w stosunku do niego. W rewizji od powyższego wyroku pozwane Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne wnosi o jego uchylenie względnie zmianę i oddalenie powództwa, przy czym wskazuje podstawy rewizyjne, wymienione w art. 371 § 1 p. 1 i 3 kpc Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje: Nie może odnieść skutku zarzut rewizji nie uwzględnienia, że pozwany F. obowiązany był, dostarczając jako fotoreporter zdjęć powódki i wiedząc, do jakiego celu są przeznaczone, poczynić zastrzeżenia co do sposobu publikacji zdjęć, czego nie uczynił. Gdyby bowiem nawet twierdzenie skarżącego odpowiadało stanowi rzeczy i gdyby pozwany uchybił swoim obowiązkom fotoreportera, nie zwalniałoby to od odpowiedzialności pozwanego Wydawnictwa, które nie powinno było publikować danych osobistych o powódce bez upewnienia się, czy odpowiadają one prawdzie. Tymczasem poza sporem jest, że ani pozwany F., ani powódka nie przekazywali Wydawnictwu żadnych danych w tym zakresie, a zostały one "wymyślone" przez autorów tekstu broszury. Z faktu, że fotoreporter dostarcza wydawnictwu zdjęć nie czyniąc zastrzeżenia co do sposobu ich wykorzystania, może wypływać tylko ten wniosek, że wydawnictwo może je bez ograniczeń publikować, nie może natomiast być on zrozumiany jako upoważnienie do opatrywania zdjęcia dowolnym, nieprawdziwym komentarzem. Sąd Najwyższy nie podziela również poglądu skarżącego, że tekst umieszczony pod zdjęciem powódki nie stanowił naruszenia jej dóbr osobistych w rozumieniu art. 11 popc. Przepis art. 11 popc wymienia przykładowo, jakie czyny zalicza do naruszenia dobra osobistego, a wśród nich wskazuje na naruszenie czci i korzystanie z cudzego wizerunku. Bezprawne korzystanie z cudzego wizerunku jest ponadto objęte ochroną przewidzianą w art. 24 oraz 53 w zw. z 55 ustawy z dnia 10 lipca 1952 r. o Prawie autorskim (Dz. U. Nr 34, poz. 234). W danej sprawie wprawdzie samo opublikowanie fotografii nie byłoby bezprawne, albowiem powódka pozując do zdjęcia zawodowemu fotoreporterowi, jak to ustalił Sąd Wojewódzki, musiała liczyć się z tym, że będzie ono opublikowane i przez fakty konkludentne wyraziła na to zgodę, jednakże opublikowanie to stało się bezprawne przez opatrzenie fotografii nieprawdziwym komentarzem. co niewątpliwie stanowiło przekroczenie granic domniemanej zgody, a nadto naruszało godność osobistą powódki, a więc stworzyło wystarczające przesłanki do przyjęcia, że dobro osobiste powódki zostało bezprawnym działaniem naruszone. Sąd Najwyższy nie dopatrzył się również naruszenia art. 3 popc w zasądzeniu na rzecz powódki zadośćuczynienia za krzywdę moralną. Przepis art. 165 § 1 kz daje podstawę prawną do zasądzenia zadośćuczynienia w podobnych przypadkach, a okoliczności faktyczne ustalone przez Sąd Wojewódzki przemawiały w konkretnej sprawie za uwzględnieniem żądania powódki. Powoływanie się skarżącego na "dobrą wiarę" jest o tyle chybione, że jak wyżej wskazano, samo dostarczenie przez fotoreportera zdjęć z przeznaczeniem do publikacji nie upoważnia do opatrywania ich dowolnym, nieprawdziwym komentarzem. Zasadny jest natomiast ostatni zarzut rewizji. Według niespornego stanu faktycznego, potwierdzonego przez pełnomocników stron na rozprawie rewizyjnej, cały nakład omawianej broszury został jeszcze z końcem 1960 r. przekazany zamawiającemu, tj. Powszechnej Kasie Oszczędności. Tylko więc do tej ostatniej mógłby być adresowany zakaz dalszego rozpowszechniania broszury i nakaz usunięcia z niej kart zawierających wizerunki powódki. W stosunku zresztą i do PKO żądanie to byłoby najpewniej nieaktualne, albowiem według dalszego niespornego stanu przedmiotowa broszura stanowiła bezpłatny prospekt reklamowy i została już dawno rozpowszechniona. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy na podstawie art. 386 i 383 kpc zmienił zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym i w tym zakresie powództwo oddalił, a w pozostałej części oddalił rewizję. Orzeczenie o kosztach postępowania rewizyjnego nastąpiło na podstawie art. 101 w zw. z art. 110 kpc.