I CR 140/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Świeboda (spr.).Sędziowie SN: C. Bieske, A. Wielgus.Protokolant: Z. Dębek.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna, po rozpoznaniu w dniu 20 września 1986 r. sprawy z powództwa Fredysławy W. przeciwko Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej "O." w W. o uchylenie uchwały zebrania Przedstawicieli Członków Spółdzielni na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 30 grudnia 1985 r.:oddala rewizję i zasądza od powódki na rzecz pozwanej kwotę 600 zł tytułem zwrotu kosztów za instancję rewizyjną.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 30 grudnia 1985 r. Sąd Wojewódzki w Warszawie oddalił powództwo o uchylenie uchwały Zebrania Przedstawicieli Członków pozwanej Spółdzielni w przedmiocie wykreślenia powódki z rejestru członków. Sąd Wojewódzki ustalił, że powódka uzyskała w 1967 r. członkostwo Spółdzielni Mieszkaniowej "Ł." i przydział lokalu spółdzielczego przy ul. O. W 1974 r. budynek przejęła pozwana Spółdzielnia i na skutek złożenia deklaracji przystąpienia do Spółdzielni powódka z dniem 19 grudnia 1974 r. stała się członkiem pozwanej. W 1966 r. powódka aktem notarialnym nabyła współwłasność 7/75 części działki gruntowej w H., pow. O., przy ul. S. Zbywca nieruchomości zobowiązał się do podziału działki, a akt notarialny określał dokładnie sposób podziału oraz która działka przypadnie powódce. Wydanie działki nastąpiło równocześnie z zawarciem umowy.Na wydzielonej w następstwie tego nabycia działce położonej według aktualnych oznaczeń w H. przy ul. S. został wybudowany parterowy dom mieszkalny o powierzchni 50 m2, składający się z 3 pokoi i kuchni.Od 1973 r. zameldowani tam są rodzice powódki. W grudniu 1972 r. została sporządzona pomiędzy powódką a jej rodzicami prywatna umowa, w treści której powódka potwierdziła, że udział w działce nabyli rodzice ze środków własnych, oni również za środki uzyskane ze sprzedaży 20 ha gospodarstwa rolnego, wybudowali dla swych potrzeb dom mieszkalny, oraz ustanowiła na rzecz rodziców dożywotnie użytkowanie działki wraz z zabudowaniami. W 1975 r. rodzice powódki nabyli w H. inną niezabudowaną działkę gruntu o powierzchni 719 m2, na której wybudowali budynek położony przy ul. P. Budynek ten wynajęli osobom trzecim.W latach 1980-1981 pozwana Spółdzielnia uzyskała informację o posiadanym przez powódkę domu w H. W kwietniu 1981 r. zarząd Spółdzielni wystąpił z wnioskiem do Rady Spółdzielni o wykreślenie powódki z rejestru członków, dlatego że posiada dom mieszkalny w H. W dniu 6 kwietnia 1982 r. Rada Spółdzielni podjęła decyzję o wykreśleniu powódki z rejestru członków wobec możliwości zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych poza Spółdzielnią. Równocześnie Zarząd Spółdzielni został upoważniony przez Radę do przywrócenia powódce członkostwa i praw do zajmowanego lokalu, jeśli w zakreślonym terminie przedstawi dowód przeniesienia własności nieruchomości w H. na rzecz rodziców lub innych osób.Walne Zebranie Przedstawicieli Członków na posiedzeniu w dniu 29 czerwca 1983 r. - po rozpatrzeniu odwołania powódki - utrzymało w mocy decyzję Rady o wykreśleniu powódki z grona członków z powodu zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych w posiadanym domu w H.Sąd Wojewódzki stanął na stanowisku, że powódka, po wybudowaniu domu mieszkalnego na działce stanowiącej jej własność, może swe potrzeby mieszkaniowe zaspokoić poza Spółdzielnią i dlatego uznał, że zaskarżona uchwała jest zgodna z prawem.W rewizji powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Według art. 1 Prawa spółdzielczego każda spółdzielnia prowadzi m.in. działalność gospodarczą, którą zalicza się do działalności podstawowej. W ramy tejże działalności spółdzielni mieszkaniowej wchodzi obowiązek zaspokajania potrzeb mieszkaniowych członków i ich rodzin (art. 204 § 1 Prawa spółdzielczego). Formy zaspokajania tych potrzeb mieszkaniowych są różne, określa je § 2 art. 204 § 1 Prawa spółdzielczego oraz statut (§ 4 statutu w zw. z art. 204 § 3 Prawa spółdzielczego); jedną z tych form jest dostarczanie członkom lokali mieszkalnych w budynkach stanowiących własność spółdzielni (art. 204 § 2 pkt 1 Prawa spółdzielczego).Ze względu na występujące trudności mieszkaniowe ustawodawca wprowadził uregulowanie, że każdy może zaspokajać swe potrzeby mieszkaniowe, korzystając tylko z jednego lokalu mieszkalnego. Zasada ta, obowiązująca jako unormowanie ogólne niezależnie od tytułów, jakie przysługują tej samej osobie do więcej niż jednego mieszkania, została wyrażona w prawie lokalowym (art. 23 i art. 26). Natomiast art. 206 Prawa spółdzielczego normuje sytuację szczególną, tj. gdy w ręku jednej osoby skupią się prawa do obu mieszkań spółdzielczych. Tak więc członek spółdzielni nie może korzystać z mieszkania spółdzielczego (lokatorskiego lub własnościowego) w sytuacji, gdy do drugiego mieszkania przysługuje mu inny tytuł (art. 32 i art. 26 Prawa lokalowego). Zakaz taki wynika także ze spółdzielczej zasady, w myśl której nikt nie może uzyskać spółdzielczego prawa do lokalu, jeżeli ma swoje potrzeby mieszkaniowe zaspokojone w inny sposób. Regułę tę wyrażają na ogół statuty spółdzielni mieszkaniowych.W pozwanej Spółdzielni pośrednio podkreśla ją § 26 statutu, który przewiduje możliwość pozbawienia członkostwa w spółdzielni przez wykreślenie z rejestru członków z przyczyn niezawinionych, m.in. wskutek zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych poza spółdzielnią.Powódka do rewizji dołączyła wypis aktu notarialnego z dnia 12 października 1983 r., z którego wynika, że podarowała swoim rodzicom Janinie i Wacławowi T. 1/10 części działki i znajdującego się na niej domu mieszkalnego w H., przy czym postanowiła, że przedmiot darowizny będzie objęty wspólnością ustawową, w jakiej obdarowani ze sobą pozostają. Przed Sądem I instancji powódka zupełnie tej okoliczności nie podniosła.W stanie faktycznym sprawy zachodzi zatem taka sytuacja, że powódka jako członek pozwanej Spółdzielni, posiadająca spółdzielcze (lokatorskie) prawo do lokalu przy ul. O. w W., typu M-3, o powierzchni 35 m2, jest zarazem współwłaścicielką domu jednorodzinnego w 9/10 częściach w H. przy ul. S., położonym od W. około 25 km, składającym się z 3 pokoi i kuchni o łącznej powierzchni 50 m2, w którym mieszkają jej rodzice Janina i Wacław T. Rodzice powódki są poza tym właścicielami działki o powierzchni 7 arów z domem mieszkalnym w H. przy ul. P., dom ten wynajmują małżonkom C. Na tle powyższego stanu faktycznego nasuwa się pytanie, czy powódka posiada zaspokojone potrzeby mieszkaniowe poza Spółdzielnią.Według art. 26 Prawa lokalowego, jeżeli ta sama osoba bądź małżonkowie są właścicielami domu jednorodzinnego oraz przysługuje im ponadto spółdzielcze prawo do lokalu, obowiązani są - ze względu na zasadę, że mają oni prawo do zajmowania tylko jednego z tych domów lub lokali - ograniczyć się do jednego lokalu (domu) i złożyć stosowne oświadczenie. W związku z tym mogą np. dom mieszkalny zbyć i pozostać przy spółdzielczym prawie do lokalu. Powódka dom mieszkalny w H. wybudowała już po uzyskaniu spółdzielczego prawa do lokalu. Pozwana Spółdzielnia wzywała powódkę do uregulowania sprawy własności domu w H. (art. 206 § 1 i 2 Prawa spółdzielczego), a nawet w tym celu Sąd Wojewódzki zawieszał postępowanie.Powołany przepis art. 26 Prawa lokalowego stanowi o "właścicielach domu jednorodzinnego" oraz nie określa, w jakiej miejscowości członek spółdzielni, który uzyskał spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego ma być właścicielem tego domu, w szczególności, czy to ma być dom jednorodzinny w miejscowości, w której członek posiada mieszkanie spółdzielcze, czy też może odnosić się do właścicieli domów jednorodzinnych znajdujących się w innej miejscowości, a jeżeli tak, wobec tego, w jakiej odległości położonej od mieszkania spółdzielczego członka. Użyty w art. 26 Prawa lokalowego zwrot "właściciel domu jednorodzinnego" można by wykładać językowo, co oznacza, że dotyczyłby on "współwłaściciela domu jednorodzinnego". Jednakże, stosownie do art. 195 k.c., współwłasnością jest własność tej samej rzeczy, przysługująca niepodzielnie kilku osobom.Wychodząc z ustawowego określenia współwłasności, przekonuje pogląd, że sformułowanie "właściciel domu jednorodzinnego" mieści w sobie również pojęcie "współwłaściciela domu jednorodzinnego" w częściach ułamkowych. Z kolei wymaga wyjaśnienia kwestia, czy chodzi tu o każdego współwłaściciela. Otóż odpowiedź na to pytanie będzie zależała od okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności wielkości udziału we współwłasności, zajęcia domu jednorodzinnego przez innych współwłaścicieli osobiście lub za pośrednictwem najemców, możliwości zamieszkania w nim członka spółdzielni posiadającego spółdzielcze prawo do lokalu. Ponieważ ustawodawca nie wprowadził do przepisu art. 26 Prawa lokalowego dodatkowych wyznaczników odnoszących się do "właściciela domu jednorodzinnego", przeto nie mają znaczenia przy wyjaśnianiu pojęcia "właściciel domu jednorodzinnego" takie okoliczności, jak położenie domu jednorodzinnego w miejscowości, w której członek posiada spółdzielcze prawo do lokalu, względnie poza tą miejscowością w bliższej lub dalszej odległości. Fakt, że w art. 26 Prawa lokalowego mowa jest o "właścicielu", a nie "współwłaścicielu" domu jednorodzinnego, nie jest przypadkowy. Tytuł własności jest bowiem dalej idący niż współwłasności (art. 140, art. 206 k.c.). Stąd też, gdyby dom jednorodzinny, którego właścicielem jest członek spółdzielni, był zajęty przez inne osoby, właścicielowi łatwiej jest uzyskać posiadanie tego domu, niż w wypadku współwłaściciela. W stosunku do współwłaściciela (członka Spółdzielni) - w zakresie możliwości uzyskania posiadania domu jednorodzinnego stanowiącego współwłasność kilku osób w częściach ułamkowych - decydować będą okoliczności faktyczne sprawy, od ustalenia których z kolei zależeć będzie uznanie, że taki współwłaściciel spełnia przesłanki objęte hipotezą art. 26 Prawa lokalowego, zwłaszcza w kontekście wyżej wspomnianej spółdzielczej zasady, w myśl której nikt nie może uzyskać spółdzielczego prawa do lokalu, jeżeli swoje potrzeby mieszkaniowe ma zaspokojone w inny sposób.Można zatem stwierdzić, że wyrażona w art. 26 Prawa lokalowego zasada, że członkowi spółdzielni mieszkaniowej nie może przysługiwać spółdzielcze prawo do lokalu, jeżeli m.in. on lub jego małżonek jest właścicielem domu jednorodzinnego, dotyczy także - w zależności od sytuacji i okoliczności faktycznych - współwłaścicieli takich domów.Powódka, jako współwłaścicielka w 9/10 częściach domu jednorodzinnego w H., w którym mieszkają jej rodzice, będący właścicielami innego domu położonego także w H. i wynajmowanego osobom trzecim, znajduje się w takich warunkach, że można zasadnie uznać, iż swoje potrzeby mieszkaniowe ma zaspokojone poza Spółdzielnią. W związku z tym skreślenie jej z rejestru członków było uzasadnione i zgodne z § 26 statutu.Z przyczyn wyżej przedstawionych nie miałyby znaczenia dla sprawy okoliczności dotyczące zatrudnienia powódki w W., znacznej odległości H. od W., trudności z dojazdem do miejsca pracy itp. Ubocznie należy zauważyć, iż w aktach spółdzielczych znajduje się oświadczenie powódki stwierdzające, iż miejscowość H. położona jest w odległości około 25 km od W.Z tych względów orzeczono, jak w sentencji (art. 387 i art. 98 § 1 k.p.c.).