I CR 151/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Masłowski. Sędziowie: J. Ignatowicz (sprawozdawca), W. Orlicki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej (Wydział Rolnictwa i Leśnictwa) w L. przeciwko Władysławowi N. o wydanie nieruchomości, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 20 grudnia 1965 r.,zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 20 grudnia 1965 r. Sąd Wojewódzki w Gdańsku oddalił powództwo Skarbu Państwa - Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium PRN w L. o eksmisję z gruntu pozwanego Władysława N. Sąd Wojewódzki ustalił, co następuje:Na mocy umowy pisemnej zawartej w roku 1959 pozwany wydzierżawił od niejakiego Jana E., właściciela 12-hektarowego gospodarstwa, zabudowania gospodarskie wraz z 2 ha gruntu. Następnie prawomocnym orzeczeniem Prezydium PRN w L. z dnia 6 marca 1963 r. całe gospodarstwo Jana E., zostało, jako opuszczone, przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie rozporządzenia RM z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198).Mając powyższe ustalenia faktyczne na uwadze, Sąd Wojewódzki zważył, co następuje:Zgodnie z przepisem § 2 wymienionego rozporządzenia przejęcie przez Państwo gospodarstwa, o które chodzi w sprawie, nastąpiło w stanie wolnym od obciążeń. Jednakże takie zastrzeżenie ustawy odnosi się tylko do praw rzeczowych. Wynika to wyraźnie z powołanych przepisów. Gdyby ustawodawca miał na myśli również stosunki zobowiązaniowe, to niewątpliwie wspomniałby o tym. Dlatego też przyjąć należy, że umowa dzierżawy zawarta między Janem E. a pozwanym nadal obowiązuje, a na miejsce Jana E. wszedł Skarb Państwa (art. 399 § 1 k.z.).Wymieniony na wstępie wyrok zaskarżyła strona powodowa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Pogląd Sądu Wojewódzkiego, że wymieniony przepis, przewidujący przejęcie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości w stanie wolnym od obciążeń, odnosi się tylko do praw rzeczowych ciążących na nieruchomości - jest oczywiście prawidłowy. Tylko bowiem te prawa "obciążają" nieruchomość w tym znaczeniu, że zobowiązanym w ich granicach jest każdoczesny właściciel nieruchomości. Natomiast prawa osobiste (obligacyjne) nie są związane z rzeczą w sensie prawnym i dlatego jej nie obciążają. Osobą zobowiązaną - w wypadku prawa osobistego - jest tylko dłużnik, który zaciągnął zobowiązanie, lub inna osoba, na którą przeszedł obowiązek z mocy określonego tytułu.Jednakże z powyższego trafnego spostrzeżenia Sąd Wojewódzki wyciągnął błędny wniosek. Jeżeli bowiem prawa osobiste nie obciążają nieruchomości w sensie prawnym, to z tej ich natury wynika tylko taki wniosek, że prawa te nie przechodzą - w braku odmiennej umowy lub szczególnego przepisu ustawy - na nowego właściciela. Oznacza to, że co do praw osobistych ustawodawca nie uważał za konieczne zamieszczać w ustawie takiego przepisu, jaki jest zawarty w § 2 wymienionego rozporządzenia, gdyż prawa te i bez takiej normy ustawowej nie przechodzą - ze względu na ich istotę - na nabywcę.Oczywiście szczególny przepis może stanowić inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m. in. powołany przez Sąd Wojewódzki przepis art. 399 § 1 k.z. (obecnie art. 678 k.c.), który stanowi, że w razie zbycia rzeczy najętej (wydzierżawionej) nabywca wstępuje w stosunek najmu (dzierżawy) na miejsce zbywcy. Sąd Wojewódzki przeoczył jednak, że przepis ten, zawarty w kodeksie cywilnym, a więc regulujący obrót cywilnoprawny, odnosi się do nabycia nieruchomości w drodze czynności prawnej.Brak jest również jakichkolwiek podstaw do rozszerzającej wykładni tego przepisu lub do stosowania analogii w takim stanie faktycznym, o jaki chodzi w sprawie niniejszej. Przeciwnie, pierwotny sposób nabycia wydzierżawionej przez pozwanego nieruchomości oraz konieczność zapewnienia organom administracji rolnej odpowiedniej operatywności w wykorzystaniu nabytej tą drogą nieruchomości zdecydowanie przeciwko temu przemawia.W tych warunkach oddalenie powództwa na tej podstawie, że strona powodowa jest związana umową dzierżawy, jaką w swoim czasie pozwany zawarł z poprzednim właścicielem, było nieuzasadnione. Ponieważ jednak zachodzi konieczność oceny, czy eksmisja może być orzeczona natychmiast, czy też należy pozwanemu pozostawić pewien czas na inne urządzenie swojej działalności gospodarczej, przeto Sąd Najwyższy nie mógł zmienić zaskarżonego wyroku i uwzględnić powództwa.Z zasad powyższych należało zaskarżony wyrok uchylić i sprawę przekazać z mocy art. 388 k.p.c. Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.