I CR 180/64

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Karola L. przeciwko Komendzie Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w Szczecinie, na skutek rewizji Prokuratora Wojewódzkiego w Szczecinie od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 31 stycznia 1964 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądzoną kwotę 30.000 zł obniżył do kwoty 5.000 zł i poza tym pozew odrzucił.Uzasadnienie faktyczneKarol L. przytoczył, że w czasie od 20.II.1950 r. do 20.V.1951 r., oczywiście bezzasadnie był pozbawiony wolności przez tymczasowe aresztowanie, przy czym stosowano względem niego niedozwolone metody śledztwa. Wystąpił więc na drogę przewidzianą w art. 510 i następnych k.p.k. o przyznanie od Skarbu Państwa odszkodowania w wysokości 147.850 zł, w tym zadośćuczynienia w sumie 100.000 zł.Sąd Wojewódzki ustalił stosowanie niedozwolonych metod śledztwa i przyznał L. zadośćuczynienie w kwocie 5.000 zł. Orzeczenie to zaskarżył jedynie Prokurator, a Sąd Najwyższy, wobec braku cechy oczywistej bezzasadności pozbawienia wolności, uchylił wspomniane orzeczenie "w części zasądzającej odszkodowanie w wysokości 5.000 zł" i przekazał sprawą do rozpoznania w postępowaniu cywilnym.Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda zadośćuczynienie w wysokości 30.000 zł.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę wskutek rewizji Prokuratora Wojewódzkiego, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 510 § 3 i 1 k.p.k. osoba, która oczywiście bezzasadnie została pozbawiona wolności przez tymczasowe aresztowanie, może żądać od Skarbu Państwa odszkodowania, m.in. z tytułu krzywdy moralnej. Ustęp II wytycznych w sprawie stosowania art. 510-516 k.p.k. (Prez. 729/58/OSN IK 1958, poz. 34) wyjaśnia, że wyżej powołany przepis stosuje się do pozbawienia wolności takiego, jakim faktycznie było. Inaczej mówiąc - osoba, która oczywiście bezzasadnie została pozbawiona wolności może - także w wypadku stosowania względem niej niedozwolonych metod śledztwa - dochodzić od Państwa zadośćuczynienia w rozumieniu art. 165 § 1 k.z. jedynie na drodze przewidzianej w art. 510 i następnych k.p.k.Z kolei osoba, która oczywiście nie bezzasadnie została pozbawiona wolności może - w razie stosowania względem niej niedozwolonych metod śledztwa - domagać się od Państwa zadośćuczynienia, ale już według przepisów ogólnych, tj. ustawy z 15.XI.1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych (Dz. U. Nr 54, poz. 243), w myśl innych przepisów Prawa cywilnego, m.in. art. 165 § 1 k.z. - i na drodze przewidzianej w k.p.c.Kwestia zatem oczywistej lub nie oczywistej bezzasadności pozbawienia wolności decyduje jedynie o drodze postępowania. Jeżeli zaś w obu wypadkach roszczenie o zadośćuczynienie w rozumieniu art. 165 § 1 k.p.c. opiera się na stosowaniu niedozwolonych metod śledztwa, to w obu tych wypadkach zachodzi tożsamość podstawy sporu i przedmiotu rozstrzygnięcia, tj. tożsamość roszczenia.W obu też wypadkach roszczenie skierowane jest przeciwko Skarbowi Państwa (Państwu) zachodzi więc również tożsamość stron.Powód nie zaskarżył orzeczenia zapadłego na drodze przewidzianej w art. 510 i następnych k.p.k., w części nieuwzględniającej jego żądania ponad 5.000 zł i orzeczenie w tym zakresie uprawomocniło się. Toteż wobec tożsamości roszczenia i tożsamości stron, powaga rzeczy osądzonej (art. 367 k.p.c.) stała na przeszkodzie dochodzeniu przez powoda roszczenia ponad kwotę 5.000 zł.Wprawdzie według art. 329 § 2, pkt 2 k.p.c., gdy przedmiotem powództwa jest m.in. roszczenie o zadośćuczynienie, Sąd może wyjść ponad żądanie, ale przepis ten nie stosuje się w zakresie powagi rzeczy osądzonej, wtedy bowiem dla strony przeciwnej oznaczałoby reformatio in peius.Sąd Wojewódzki nie mógł zatem zasądzić zadośćuczynienia w sumie wyższej od 5.000 zł.W okolicznościach sprawy kwotą "stosowną" w rozumieniu art. 165 § 1 k.z. nie może być też kwota wyższa od 5.000 zł.Orzeczono więc jak w sentencji.