I CR 2166/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Mariana R. przeciwko P.W.T. o wynagrodzenie autorskie, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego P.R.L. od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 1954 r.,zmienił zaskarżony wyrok Sądu Najwyższego w części oddalającej rewizję powoda co do kwoty 3.500 zł, oraz wyrok Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 16 lipca 1953 r. w części oddalającej powództwo o powyższą kwotę i zasądził na rzecz powoda od strony pozwanej 3.500 zł.Uzasadnienie faktycznePowód podał w pozwie, że w 1948 r. zawarł umowę, mocą której zobowiązał się wykonać tłumaczenie książki. Powołał się następnie na uchwałę (Mon. Pol. z 1951 r. Nr A-56, poz. 740), zalecającą wypowiedzenie przez wydawnictwo dotychczasowych umów i zawarcie porozumień zgodnych z jej treścią. Stawki wynagrodzenia wymienione w uchwale są wyższe od umówionych przez strony. Powód dochodzi różnicy wynagrodzenia w kwocie 13.380 zł.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zarazem oświadczył, iż nie kwestionuje zapłaty kwoty 3.500 zł, którą powód może pobrać jako dobrowolnie przez pozwanego zaofiarowany dodatek do umówionego honorarium.Sąd Wojewódzki powództwo oddalił, nie zasądził również kwoty 3.500 zł wyrażając pogląd, że jej wypłata jest jedynie wyrazem "dobrej woli" pozwanego.Sąd Najwyższy oddalił rewizję powoda, a co do zapłaty kwoty 3.500 zł stanowiska nie zajął.Prokurator Generalny P.R.L. wniósł w rewizji nadzwyczajnej o zmianę obu wyroków i o zasądzenie na rzecz powoda kwoty 3.500 zł z tym uzasadnieniem, iż Sąd Najwyższy nie wziął pod uwagę, że w aktach znajduje się decyzja jednostki nadrzędnej, zezwalająca pozwanemu na dodatkową wypłatę kwoty 3.500 zł.Powód wniósł o wzięcie przez Sąd Najwyższy, niezależnie od granic rewizji nadzwyczajnej, z urzędu pod rozwagę, czy zaskarżone orzeczenie nie pogwałciło praworządności, interesu Państwa Ludowego i przepisów prawa materialnego przez oddalenie jego roszczeń, które znajdują oparcie w uchwale. W związku z powyższym powód wnosi o zmianę lub uchylenie wyroków i o zasądzenie kwoty 13.380 zł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozpoznanie żądań powoda byłoby możliwe w wypadku, gdyby Sąd Najwyższy nie był związany wnioskami rewizji nadzwyczajnej.Jej charakter jako szczególnego środka nadzoru, nie wykonywanego jednak z urzędu, lecz z inicjatywy uprawnionych do tego organów Państwa (art. 396 § 1 k.p.c.), prowadzi do wniosku, że kontrola prawomocnych orzeczeń może mieć miejsce tylko w takim zakresie, w jakim osoby uprawnione o to wnoszą. Zakres kognicji Sądu Najwyższego wytyczają zatem wnioski uprawnionych do wniesienia rewizji nadzwyczajnej organów władzy państwowej. Wyjście przez Sąd Najwyższy poza jej wnioski i uchylenie lub zmiana orzeczenia w części niezaskarżonej, równałoby się przejęciu przez Sąd Najwyższy inicjatywy w zakresie kontroli orzeczeń prawomocnych. Sąd Najwyższy jest więc związany wnioskami rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego P.R.L. i nie może uchylić lub zmienić orzeczenia prawomocnego w części nie zaskarżonej. Skoro zaś żądania powoda przekraczają wnioski rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego P.R.L., nie mogą być one przedmiotem rozpoznania Sądu Najwyższego.Natomiast usprawiedliwiona jest podstawa (art. 396 § 1 k.p.c.) samej rewizji nadzwyczajnej. Sąd Najwyższy z mocy art. 18 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów postępowania w sprawach cywilnych w oparciu o odpis "odpowiedzi" nr 1569/XIV/53 z dnia 14 lutego 1953 r. ustala, że Prezes Centralnego Urzędu Wydawnictw zezwolił pozwanemu na dodatkową wypłatę powodowi ryczałtu w kwocie 3.500 zł w związku z dobrym opracowaniem przez niego tłumaczenia w wykonaniu umowy z 1948 r. W tych zatem warunkach oddalenie powództwa do wysokości 3.500 zł nie jest zasadne, ponieważ wobec istnienia decyzji Prezesa Centralnego Urzędu Wydawnictw stanowisko pozwanego nie może być traktowane jako wyraz "dobrej woli", lecz jako zobowiązanie wynikające z łączącego strony stosunku prawnego. Obowiązek zatem zapłaty kwoty 3.500 zł wynika z zobowiązania pozwanego (art. 1 k.z. w związku z art. 40 przep. og. pr. cyw.) do uzupełnienia wynagrodzenia powoda z umowy zawartej w 1948 r. o kwotę 3.500 zł, dokonanego w oparciu o zezwolenie jednostki nadrzędnej.Oddalenie na skutek pogwałcenia istotnych przepisów prawa roszczenia w wysokości 3.500 zł, wobec szczególnej opieki, jaką Państwo Ludowe otacza pracę inteligencji twórczej, do której zaliczyć należy także tłumaczy, musi być uznane za naruszające interes Państwa Ludowego (art. 399 § 1 k.p.c.).W oparciu o przytoczone zasady Sąd Najwyższy z mocy art. 398 i 386 k.p.c. orzekł jak w sentencji.