III PZP 14/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski. Sędziowie: J. Krzyżanowski, B. Łubkowski, K. Piasecki, M. Piekarski (sprawozdawca), S. Rejman, F. Szczepański.SentencjaSąd Najwyższy, rozpoznawszy - po wysłuchaniu wniosku wiceprokuratora Generalnej Prokuratury PRL - wniosek Prezesa Sądu Najwyższego, zgłoszony na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym i skierowany przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy Sąd Najwyższy, uchylając zaskarżone orzeczenie wskutek uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej, może oddalić rewizję od wyroku sądu pierwszej instancji, gdy sąd rewizyjny odrzucił pozew lub rewizję albo umorzył postępowanie (art. 422 § 1 k.p.c.)?"uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Sąd Najwyższy, uchylając wskutek uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej orzeczenie sądu rewizyjnego, może na podstawie art. 422 § 1 k.p.c. oddalić rewizję od wyroku sądu pierwszej instancji wówczas, gdy sąd rewizyjny bezpodstawnie odrzucił pozew lub rewizję albo umorzył postępowanie. Uzasadnienie faktyczneW kwestii przedstawionej w pytaniu prawnym wystąpiła rozbieżność poglądów w orzecznictwie. Mianowicie Sąd Najwyższy (Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych) w orzeczeniu z dnia 24 listopada 1965 r. (ogłoszonym w "Nowym Prawie" 1966 r. nr 10, str. 1308 i nast., z pozytywną glosą W. Siedleckiego) udzielił twierdzącej odpowiedzi na to pytanie, mimo że przedtem Sąd Najwyższy (Izba Cywilna) w orzeczeniu z dnia 5 października 1965 r. zajął odmienne stanowisko. Uwzględniając bowiem rewizję nadzwyczajną zgodnie z wnioskiem w niej zawartym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania, przy czym skład orzekający nie wdał się w rozważenie kwestii, czy wyniki postępowania dostarczyły podstaw do ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy.Wyjaśnienie zagadnienia poruszonego w pytaniu prawnym, wyrażonym w sentencji niniejszej uchwały, jest potrzebne do ujednolicenia orzecznictwa i łączy się z wyjaśnieniem zakresu związania Sądu Najwyższego granicami zaskarżenia określonymi w rewizji nadzwyczajnej, gdy zawiera ona wniosek o uchylenie zaskarżonego orzeczenia sądu rewizyjnego i o przekazanie mu sprawy do ponownego rozpoznania z rewizji strony.Odpowiedź na wskazane wyżej pytanie prawne wynika z wykładni art. 422 § 1 k.p.c. Przepis ten normuje w sposób wyczerpujący treść orzeczenia, które Sąd Najwyższy wydaje w razie uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej. Mianowicie nakazuje on rozstrzygnąć ostatecznie sprawę, przekazanie zaś jej do ponownego rozpoznania sądowi niższej instancji dopuszcza się tylko wtedy, gdy wynik rozprawy przeprowadzonej przed Sądem Najwyższym nie dostarczy podstaw do ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy (np. z tej przyczyny, że do wyjaśnienia sprawy potrzebne jest dokonanie czynności, które w postępowaniu w rewizji nadzwyczajnej są niedopuszczalne - art. 423 § 2 i art. 385 § 3 w związku z art. 423 § 1 k.p.c.).Z mocy art. 422 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy uchyla zaskarżone orzeczenie i stosownie do wyników rozprawy orzeka co do istoty sprawy albo odrzuca pozew lub umarza postępowanie. Jedynie w braku podstaw do ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy w sposób wyżej wskazany Sąd Najwyższy - uchylając zaskarżone orzeczenie, a w razie potrzeby także orzeczenie sądu pierwszej instancji - przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania w myśl art. 422 § 2 k.p.c. Takie przekazanie sprawy może nastąpić dopiero wówczas, gdy Sąd Najwyższy - pomimo starań podjętych na rozprawie - nie zdoła wyjaśnić sprawy do stanowczego rozstrzygnięcia w którykolwiek ze sposobów wyżej wskazanych, oznaczonych w paragrafie pierwszym art. 422 k.p.c.Sąd Najwyższy powinien więc w postępowaniu z rewizji nadzwyczajnej dążyć do zakończenia sprawy zgodnie z zasadą ekonomii procesowej i dopiero w razie bezskuteczności tych dążeń, przez uchylenie zaskarżonego prawomocnego orzeczenia obarcza sąd niższej instancji obowiązkiem ponownego rozpoznania sprawy. Z tego względu Sąd Najwyższy nie jest w postępowaniu z rewizji nadzwyczajnej uprawniony do przekazania sądowi niższej instancji sprawy do ponownego rozpoznania, jeżeli jej stan w świetle art. 423 § 1 k.p.c. w związku z art. 390 k.p.c. pozwala Sądowi Najwyższemu orzec co do istoty sprawy.W myśl ostatnio wskazanego przepisu, mającego odpowiednie zastosowanie w postępowaniu z rewizji nadzwyczajnej (art. 423 § 1 k.p.c.), Sąd Najwyższy może orzec co do istoty sprawy nie tylko wtedy, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, ale także wtedy, gdy wprawdzie stwierdzi uchybienia procesowe sądu niższej instancji, lecz wynik postępowania przeprowadzonego przed Sądem Najwyższym dostarczy podstawy do wydania orzeczenia co do istoty sprawy. W rozumieniu art. 422 § 1 k.p.c. może ono polegać nie tylko na zmianie zaskarżonego orzeczenia, lecz także na oddaleniu przez Sąd Najwyższy rewizji, gdy sąd rewizyjny powinien był rozpoznać sprawę i oddalić rewizję w myśl art. 387 k.p.c., lecz bezpodstawnie tego nie uczynił, poprzestając na wydaniu orzeczenia opartego na podstawie formalnej, np. bezpodstawnie odrzucił pozew lub rewizję albo umorzył postępowanie. Skoro bowiem Sąd Najwyższy, w uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej, uprawniony jest - orzekając co do istoty sprawy - do zmiany zaskarżonego wyroku z przyczyn materialnoprawnych, to tym bardziej może z takich przyczyn oddalić rewizję, nie wzruszając wyroku odpowiadającego prawu. Innymi słowy, może on oddalić rewizję, gdyż wyrażony w tym orzeczeniu wynik ingerencji Sądu Najwyższego nie sięga tak daleko, jak to się dzieje w razie zmiany orzeczenia zaskarżonego rewizją (argumentum a maiori ad minus). Dlatego postępowanie w rewizji nadzwyczajnej spełnia także zadania postępowania rewizyjnego i zakres kognicji Sądu Najwyższego nie może być zacieśniony wyłącznie do uchylenia prawomocnego orzeczenia zaskarżonego rewizją nadzwyczajną celem przekazania sprawy sądowi rewizyjnemu do rozpoznania. Jeżeli rewizja nadzwyczajna zawiera taki wniosek, to obejmuje on implicite także żądanie rozpoznania sprawy, gdyż uchylenie zaskarżonego orzeczenia jest jedynie środkiem służącym do jej rozstrzygnięcia.Z przyczyn wyżej wskazanych - także wówczas, gdy rewizja nadzwyczajna zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego nią orzeczenia sądu rewizyjnego i o przekazanie mu sprawy do rozpoznania - Sąd Najwyższy, uchylając wskutek uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej orzeczenie sądu rewizyjnego, może na podstawie art. 422 § 1 k.p.c. oddalić rewizję od orzeczenia sądu pierwszej instancji, jeżeli sąd rewizyjny bezpodstawnie odrzucił pozew lub rewizję albo umorzył postępowanie.