2 CR 352/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Tomasza G. o wykładnię wyroku, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Powiatowego w Łasku z dnia 11 listopada 1959 r., zmienił zaskarżone postanowienie i orzekł, że wyrok Sądu Powiatowego z 26 czerwca 1958 r. C. 288/57 uległ w drugiej instancji uchyleniu w części nakazującej eksmisję i zasądzającej sumę 5.600 zł z odsetkami oraz koszty procesu (pkt 1 i 2).Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w pkt 1 wyroku z dnia 26 czerwca 1958 r. C. 268/57 nakazał eksmisję pozwanych z bliżej określonej nieruchomości, w pkt 2 zasądził od pozwanych na rzecz powoda kwotę 5.600 zł, w pkt 3 oddalił żądanie zapłaty dalszych 4.400 zł, a w pkt 4 odmówił rygoru natychmiastowej wykonalności wyroku.Na skutek rewizji pozwanych Sąd Wojewódzki orzekł, że "zaskarżony wyrok w części zasądzającej roszczenie uchyla i sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu przekazuje".Na wniosek zaś powoda Sąd Powiatowy zaskarżonym postanowieniem wyjaśnił, że pkt 1 sentencji wyroku Sądu Powiatowego orzekający eksmisję pozwanych został utrzymany w mocy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest dopuszczalna.Czynności procesowe mające charakter oświadczeń woli podlegają wykładni tak samo jak czynności prawne. Przedmiotem wykładni mogą być więc zwłaszcza orzeczenia sądowe. Sąd powinien przystąpić do ich wykładni w każdym postępowaniu, w którym orzeczenie sądowe gra istotną rolę, a sentencja jego jest niejasna. Przed tym zadaniem sąd stanie w rozmaitych okolicznościach, np. sąd II instancji, gdy zaskarżone orzeczenie nastręcza wątpliwości, jak i odwrotnie sąd I instancji, gdy niejasne jest orzeczenie II instancji wydane na podstawie art. 384 k.p.c. Wykładnią orzeczenia niejasnego zająć się musi sąd egzekucyjny przy nadawaniu klauzuli wykonalności albo na skutek skargi na czynności komornika, który rozumie sentencję orzeczenia inaczej niż wierzyciel lub dłużnik. We wszystkich tych i innych wypadkach podobnych rozstrzyganie sądu dotyczące wykładni ma charakter prejudycjalny, dokonane zatem w jednym postępowaniu nie wiąże sądu w postępowaniu innym, co prowadzić może do sprzecznych ze sobą orzeczeń. Skutku takiego strony mogą uniknąć przez wystąpienie z powództwem o ustalenie treści wyroku, aby w ten sposób uzyskać interpretację wyposażoną w powagę rzeczy osądzonej. Gdy jednak wykładnia wyroku konieczna jest na cele jego wykonania, kodeks postępowania cywilnego otwiera w art. 357 możliwość osiągnięcia takiego samego skutku w postępowaniu uproszczonym, które prowadzi do orzeczenia zamykającego ostatecznie postępowanie w danej instancji. W tym związku postanowienie zapadłe na podstawie art. 357 k.p.c. ma charakter orzeczenia kończącego postępowanie, podlega zatem zaskarżeniu w drodze rewizji nadzwyczajnej.Wątpliwości, które ma na względzie art. 357 k.p.c., powstają normalnie wskutek tego, że sąd zasądzając świadczenie, określi je niejasno. Mogą one jednak być wywołane i przez niejasne sformułowanie sentencji II instancji tego rodzaju, że nie można z pewnością zorientować się, jak dalece sąd odwoławczy zmienia lub uchyla zaskarżone orzeczenie. Art. 357 k.p.c. obejmuje wątpliwości każdego rodzaju, a więc i kategorię drugą, nie rozróżnia on bowiem, co jest przyczyną wątpliwości i kto je wywołał, a z drugiej strony nie od tych okoliczności zależny jest interes stron w wykładni orzeczeń. Druga kategoria, wywołuje jednak wątpliwość, który sąd - pierwszej czy drugiej instancji jest powołany do wykładni orzeczenia. Na pierwszy rzut oka można by być skłonnym właściwość tę przypisać sądowi II instancji, dlatego że on wydał orzeczenie, które wywołuje wątpliwości. Słusznie jednak wyjaśnił już Sąd Najwyższy w powołanym w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej wyroku w sprawie C 401/47 (Państwo i Prawo 1949/11 str. 130), że wykładni wyroku I instancji nie może dokonać sąd II instancji, który go uchylił. Wykonaniu bowiem podlegać może tylko wyrok zasądzający, zatem tylko sąd, który wydał taki wyrok może rozstrzygać wątpliwości co do jego wykładni. Sąd I instancji wyjaśniając, jak dalece uchylił sąd II instancji jego wyrok, dokonuje też w rzeczywistości wykładni swego własnego wyroku pod względem jego zakresu. Natomiast brak w treści art. 357 podstawy do wniosku, że wykładni powinien dokonać sąd, którego wyrok wywołuje wątpliwość, a zatem sąd II instancji. Wykładnię sądu I instancji kontroluje na skutek odwołania sąd II instancji i dokonuje ostatecznej wykładni, mimo że niejasnego orzeczenia nie wydał, nie można więc kwestionować właściwości sądu do dokonania wykładni z tej tylko przyczyny, że nie on swym orzeczeniem wywołał niejasność. Powierzenie sądowi II instancji w wypadku, gdy tylko uchylił wyrok I instancji, rozstrzygnięcia z pierwszej ręki wątpliwości co do wykładni pozbawiałoby strony - bez potrzeby - jednej instancji, co nie dałoby się pogodzić z celem art. 357 k.p.c. polegającym na zapewnieniu stronom należytej wykładni niejasnego orzeczenia.O ile chodzi o samą wykładnię wyroku Sądu Powiatowego, roszczenie powoda składało się z dwóch żądań (żądanie eksmisji i żądanie odszkodowania), że zatem wzmianka w sentencji o "zasądzonym roszczeniu" wskazuje na uchylenie całości wyroku zasądzającego, a więc zarówno w zakresie orzekającym eksmisję pozwanych, jak również w zakresie orzekającym o zapłacie. Zgodzić należy się również z wywodami skarżącego, że powyższego rozumowania nie podważa fakt, iż sentencja wyroku Sądu Wojewódzkiego wspomina w uchyleniu wyroku Sądu Powiatowego "w części", bo określenie to rozumieć można jedynie w ten sposób, że sąd rewizyjny nie objął swym orzeczeniem pkt 4 wyroku Sądu Powiatowego, odmawiającego nadania rygoru natychmiastowej wykonalności, jak również pkt 3, w którym żądanie powoda o zasądzenie sumy ponad 5.600 zł zostało oddalone. Za takim ujęciem sentencji wyroku Sądu Wojewódzkiego, jak to zasadnie zauważa skarżący, przemawiają nadto motywy tego wyroku, które w sposób wyraźny w zakresie orzeczonej przez Sąd Powiatowy eksmisji z gruntu polecają sądowi I instancji zbadanie sprawy z punktu widzenia art. 3 popc.Wreszcie w razie gdyby Sąd Wojewódzki nie podzielił zarzutów skarżącego skierowanych przeciwko eksmisji, pogląd jego musiałby znaleźć wyraz w sentencji orzeczenia przez zamieszczenie w niej wzmianki, "iż sąd w pozostałej części rewizję oddala". Brak zaś tej wzmianki wskazuje, że zarzuty skarżącego zostały w tej części uznane za trafne i że w konsekwencji Sąd Wojewódzki uchylił również i tę część wyroku Sądu Powiatowego, na podstawie którego zapadła orzeczona eksmisja pozwanych.Należało zatem rewizję nadzwyczajną uwzględnić zgodnie z art. 398, 394 § 3, 386 k.p.c.