I CR 220/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Piasecki.Sędziowie SN: C. Bieske, K. Strzępek (spr.).SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 24 maja 1989 r. sprawy z powództwa M. P. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Inspektorat w T. o odszkodowanie na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w T. z dnia 29 grudnia 1988 r., sygn. akt (...),oddala rewizję.Uzasadnienie faktycznePowód M. P. - po sprecyzowaniu żądań pozwu - domagał się zasądzenia od pozwanego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń - Inspektorat w T. kwoty 1.461.000 zł (...). Żądanie pozwu uzasadnił tym, że będąc właścicielem gospodarstwa rolnego w nocy w dniu 18 września 1987 r. wskutek wyładowanie atmosferycznego uległa spaleniu stodoła wraz ze zbiorami, narzędziami rolniczymi i materiałami budowlanymi. Pozwany Państwom Zakład Ubezpieczeń wypłacił powodowi odszkodowanie za spaloną stodołę, zbiory i niektóre nieruchomości odmawiając wyrównania szkód w zakresie spalonych materiałów budowlanych, jak: tarcicy dębowej i jodłowej, rur PCW, jednej tony drutu zbrojeniowego i tarcicy, o łącznej wartości wymienionej w pozwie.Pozwany Zakład Ubezpieczeń w toku procesu uznał powództwo co do kwoty 274.815 zł, przyjmując mniejsze ilości spalonego drewna, oraz wniósł o oddalenie żądań pozwu w pozostałym zakresie.Sąd Wojewódzki w T. wyrokiem z dnia 29 grudnia 1988 r. zasądził od pozwanego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń na rzecz powoda kwotę 1.090.000 zł, z 8% od dnia 27 kwietnia 1988 r., oddalając powództwo w pozostałej części. Rozstrzygnięcie swoje oparł na następujących ustaleniach i wnioskach:W dniu 18 września 1987 r. na skutek uderzenia pioruna uległa całkowitemu spaleniu stodoła stanowiąca część składową gospodarstwa rolnego powoda. Pozwany PZU wypłacił powodowi odszkodowanie w łącznej kwocie 838.574 zł, za spaloną stodołę, znajdujące się w niej zbiory i ruchomości. W protokóle likwidacji szkody z dnia 12 października 1987 r. stwierdzono, że w obrębie stodoły składowane były materiały budowlane, jak: deski dębowe w ilości 2,7 m3, deski jodłowe w ilości 2,3 m3, drut zbrojeniowy o wadze 0,5 tony zniszczony w 50%, 20 sztuk 3 rur PCW po 10 m bieżących i 1 m3 drewna porządkowego. Powód natomiast załączył do akt szkodowych dwie umowy kupna-sprzedaży, z których wynika, że nabył od E. R. 6 m3 tarcicy dębowej za sumę 210.000 zł, oraz od F. M. 8 m3 tarcicy jodłowej za sumę 250.000 zł. Materiały te przeznaczone były na ułożenie boazerii i podłóg oraz składowane były do czasu pożaru obok stodoły, co wynika z zeznań powoda, przesłuchanego w charakterze strony, oraz świadków: E. R. i F. M.Według opinii biegłego inż. A. J. tarcica dębowa w obrocie uspołecznionym nie występuje i można ją kupić tylko w obrocie wolnorynkowym, a średnia cena 1 m3 wynosi 90.000 zł, zaś 6 m3 - 540.000 zł.W obrocie uspołecznionym cena tego materiału została ustalona na poziomie 59.100 zł, za 1 m3. Cena natomiast tarcicy jodłowej w obrocie uspołecznionym wynosi 39.500 zł, za 1 m3, zaś 8 m3 - 316.000 zł. Uwzględniając te dane zawarte w opinii biegłego Sąd Wojewódzki uznał, że żądanie zapłaty odszkodowania za spalone 8 m3 tarcicy jodłowej winno nastąpić przy zastosowaniu obowiązujących cen detalicznych w obrocie uspołecznionym, zaś za 6 m3 tarcicy dębowej według cen wolnorynkowych. Powód natomiast nie wskazał, aby uległa spaleniu inna jeszcze tarcica porządkowa.Ilość zniszczonego przez pożar drutu zbrojeniowego o wadze 1 tony i wartości 100.000 zł, oraz 20 rur PCV po 10 m bieżących wartości 134.000 zł, została potwierdzona zeznaniami powoda i św. B. B. Powód zatem udowodnił swoje roszczenia co do łącznej kwoty 1.090.000 zł, podlegającej uwzględnieniu na podstawie art. 805 k.c. i przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 lutego 1985 r. w sprawie ustawowego ubezpieczenia budynków oraz mienia w gospodarstwach rolnych (Dz. U. Nr 10, poz. 38).Od wyroku tego - w części uwzględniającej powództwo ponad kwotę 274.815 zł, wniósł rewizję pozwany Państwowy Zakład Ubezpieczeń. Skarżący w rewizji wnosi o uchylenie wyroku w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, względnie o jego zmianę i oddalenie w tym zakresie powództwa. W rewizji zarzuca:a)naruszenie prawa materialnego, a w szczególności § 26 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 lutego 1985 r. w sprawie ustawowego ubezpieczenia budynków oraz mienia w gospodarstwach rolnych (Dz. U. Nr 10, poz. 38) przez przyjęcie cen wolnorynkowych na tarcicę dębową pomimo istnienia cen detalicznych na taką tarcicę,b) sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału przez przyjęcie, że spaleniu uległo 6 m3 tarcicy dębowej i 8 m3 tarcicy jodłowej, aczkolwiek spaleniu uległy ilości o wiele mniejsze.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja jest bezzasadna.Wbrew zarzutom skarżącego nie zachodzi sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. Dotyczy to w szczególności kwestionowanego ustalenia, że podczas pożaru zabudowań gospodarczych powoda spaleniu uległo także 6 m3 tarcicy dębowej i 8 m3 tarcicy jodłowej. Opinia biegłego A. J. oraz zeznania świadków F. M. i E. R., a także zeznania powoda, dawały Sądowi Wojewódzkiemu wystarczającą podstawę do ustalenia, że podczas pożaru zabudowań gospodarczych powoda spaleniu uległo także 6 m3 tarcicy dębowej i 8 m3 tarcicy jodłowej. Zeznania wymienionych osób znalazły również potwierdzenie w treści oryginalnych umów sprzedaży powodowi ustalonej wyżej ilości tarcicy, która uległa spaleniu. W tak ustalonych okolicznościach sprawy nie można było uznać, że spaleniu uległy mniejsze ilości tarcicy, a mianowicie: 2,7 m3 tarcicy dębowej i 2,3 m3 tarcicy jodłowej, które to ilości zostały określone w protokóle likwidacji szkody. Dokonanej zatem ocenie dowodów, zawartej w uzasadnieniu wyroku, nie można zarzucić przekroczenia granic, przysługującego Sądowi I instancji prawa swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.).Nie zachodzi też zarzucane zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego.Zgodnie z § 26 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 lutego 1985 r. w sprawie ubezpieczenia ustawowego budynków oraz mienia w gospodarstwach rolnych (Dz. U. Nr 10, poz. 38) - podstawą ustalenia wysokości szkody w ruchomościach domowych osób fizycznych są ceny detaliczne w handlu uspołecznionym tego mienia. Wysokość zaś szkody w mieniu ruchomym ustala się według cen obowiązujących w dniu ustalenia odszkodowania (§ 9 powołanego rozporządzenia). Te same zasady przyjmuje się przy obliczeniu szkody w materiałach budowlanych. W niniejszej sprawie powód dochodzi odszkodowania w pieniądzu (art. 363 § 1 k.c.). Sąd Wojewódzki, rozstrzygający o żądaniach pozwu, zasadnie przyznał powodowi taką sumę środków pieniężnych, które umożliwiałyby mu nabycie takie samej ilości tarcicy dębowej, która uległa spaleniu, po cenach wolnorynkowych. W ustalonych bowiem warunkach nabycie takiej tarcicy według cen detalicznych w handlu uspołecznionym napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. W tym wypadku naprawienie szkody powinno polegać na wyrównaniu uszczerbku, zaistniałego w majątku poszkodowanego. Biegły A. J. wyjaśnił w swojej opinii, że aczkolwiek w handlu uspołecznionym ustalone są ceny detaliczne na tarcicę dębową na kwotę 59.100 zł, za 1 m3, to aktualnie powód nie ma możliwości nabycia tarcicy po takiej cenie w handlu uspołecznionym z uwagi na permanentny brak dostaw tego materiału budowlanego. W obrocie zaś wolnorynkowym cena tego materiału wynosi 90.000 zł, za 1 m3. Skoro tak, to błędnie rewizja zarzuca, że Sąd I instancji ustalając wartość szkody, którą powód poniósł w wyniku spalenia się tarcicy dębowej, według cen kształtujących się na ten materiał w obrocie wolnorynkowym dopuścił się obrazy § 26 ust. 1 cytowanego rozporządzenia. W konsekwencji, nie budzi zastrzeżeń pogląd Sądu Wojewódzkiego, że powodowi zdoła wyrównać szkodę tylko taka suma pieniężna, która będzie odpowiadać wartości tarcicy dębowej, którą będzie on nabywać po cenie kształtującej się w obrocie wolnorynkowym.Oczywistym jest, że nie będą to ceny spekulacyjne. Wynika z tego, że uszczerbku w majątku powoda - zaistniałego wskutek spalenia się tarcicy dębowej - nie jest w stanie wyrównać odszkodowanie odpowiadające sumie pieniężnej obliczonej według cen detalicznych tarcicy dębowej w handlu uspołecznionym, albowiem nieosiągalne byłoby kupno takiej tarcicy w obrocie uspołecznionym. Dlatego należy uznać, że "przy ustaleniu wysokości odszkodowania za mienie ruchome stanowiące własność osób fizycznych, objęte obowiązkowym ubezpieczeniem, o którym mowa w § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 lutego 1985 r. w sprawie ubezpieczenia ustawowego budynków oraz mienia w gospodarstwach rolnych (Dz. U. Nr 10, poz. 38), dopuszczalne jest ustalenie odszkodowania według ceny wolnorynkowej za spalone ruchomości, jeżeli ich nabycie za cenę detaliczną, o której mowa w § 26 ust. 1 powołanego rozporządzenia, jest dla poszkodowanego niedostępne".Odmiennej wykładni nie dałoby się pogodzić z ochroną interesu ubezpieczonego w ramach obowiązkowego ubezpieczenia budynków oraz mienia w gospodarstwach rolnych, w których wysuwa się na plan pierwszy kompensacyjny charakter odszkodowania, bez ograniczenia odpowiedzialności ubezpieczenia sumą ubezpieczenia.Z powyższych względów rewizję strony pozwanej oddalono (art. 387 k.p.c.).