I CR 239/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Dąbrowski. Sędziowie: J. Ignatowicz, E. Mielcarek (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Jana i Kazimiery małż. W. o ubezwłasnowolnienie Zbigniewa W., na skutek rewizji przeciwnika wniosku (kuratora) od postanowienia Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 14 lutego 1968 r.,uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki na wniosek rodziców żonatego Zbigniewa W., liczącego 45 lat, postanowieniem z dnia 14.II.1968 r. ubezwłasnowolnił częściowo tegoż W. z powodu zaburzeń psychicznych ustaliwszy, że zaburzenia te wynikły na tle przewlekłego alkoholizmu.Postanowienie to zaskarżył kurator Zbigniewa W., zmierzając do zmiany postanowienia i oddalenia wniosku.Matka Zbigniewa W. wyjaśniła na rozprawie rewizyjnej, że mąż jej zmarł, wolą jednak męża było cofnąć wniosek o ubezwłasnowolnienie syna, wobec czego i ona cofa ten wniosek.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 512 § 1 k.p.c. cofnięcie wniosku w toczącej się sprawie nieprocesowej wymaga zgody choćby dorozumianej wszystkich uczestników postępowania. Kurator będący przedstawicielem ustawowym Zbigniewa W. nie wyraził zgody na cofnięcie wniosku, wnosząc, żeby sprawa została w interesie reprezentowanego rozstrzygnięta merytorycznie. Udaremniało to uwzględnienie oświadczenia wnioskodawczyni o cofnięciu wniosku i spowodowało zbędność zapytania o zgodę pozostałych uczestników postępowania, którymi są: prokurator, który w postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim wnosił o całkowite ubezwłasnowolnienie Zbigniewa W., oraz będąca uczestnikiem z mocy samego prawa (art. 546 § 1 pkt 3 k.p.c.) żona W., której Sąd Wojewódzki z uchybieniem przepisów k.p.c. ani nie doręczył odpisu wniosku, ani też nie wzywał na rozprawy.Już więc choćby to ostatnie uchybienie musiało spowodować wydanie orzeczenia jak w sentencji.Ponadto Sąd Najwyższy z urzędu wziął pod rozwagę (art. 381 § 2 k.p.c.) naruszenie przez Sąd Wojewódzki art. 547 § 1 k.p.c. Przewidziane w przepisie zaniechanie wezwania i wysłuchania (w zasadzie obligatoryjnego, a to wobec treści art. 556 k.p.c.) osoby, która ma być ubezwłasnowolniona, wymaga uprzedniego wydania przez biegłego orzeczenia stwierdzającego, że stan zdrowia tej osoby jest taki, iż niecelowe jest jej wezwanie i wysłuchanie. Tymczasem takiej opinii Sąd Wojewódzki w sprawie niniejszej nie miał. Nie ma o tym nawet żadnej wzmianki w piśmie Społecznej Przychodni Zdrowia Psychicznego z dnia 10.X.1967 r., ani też nie wypowiedział się później na ten temat dr Ch. Poza tym orzeczone tylko częściowo ubezwłasnowolnienie dowodzi, że stan zdrowia Zbigniewa W. nie był taki, aby porozumienie się z nim było niemożliwe.Postanowienie o ustanowieniu kuratora dla Zbigniewa W. uchybiało także przepisowi art. 547 § 2 k.p.c., gdyż Sąd Wojewódzki wydał je w składzie jednoosobowym, wychodząc widocznie z założenia o dopuszczalności analogii do art. 47 § 2 k.p.c., według którego to przepisu postanowienia poza rozprawą wydaje przewodniczący bez udziału ławników. Tymczasem sprawy o ubezwłasnowolnienie sąd wojewódzki rozpoznaje - zgodnie z art. 544 § 1 k.p.c. - w składzie trzech sędziów zawodowych, niewątpliwie z powodu szczególnej doniosłości tych spraw. Ten wzgląd udaremnia odpowiednie stosowanie art. 47 § 2 k.p.c. w sprawach o ubezwłasnowolnienie. Poza tym przepis o składzie sądzącym w tych sprawach jest przepisem szczególnym, "stanowiącym inaczej" (art. 13 § 2 k.p.c.). Odmienne postanowienie tego rodzaju przepisu również wyłącza odpowiednie stosowanie przepisu art. 47 § 2 k.p.c. Wreszcie art. 547 § 2 k.p.c. wyraźnie stanowi, że kuratora ustanawia "sąd orzekający". Tym sądem zaś jest sąd rozpoznający sprawę, czyli sąd rozpoznający sprawę w składzie trzech sędziów zawodowych (art. 544 § 1 k.p.c.). Dlatego też należy dojść do wniosku, że postanowienie o ustanowieniu kuratora w celu ochrony praw osoby, która ma być ubezwłasnowolniona, powinien wydać sąd wojewódzki w składzie trzech sędziów zawodowych. Postanowienie takie wydane w innym składzie jest nieważne (art. 369 pkt 4 k.p.c.).Wadliwe formalnie i merytorycznie ustanowienie kuratora dla Zbigniewa W. doprowadziło zatem do nieważności całego postępowania (art. 369 pkt 5 k.p.c.), co z kolei - łącznie z wymienionym już wyżej uchybieniem procesowym - spowodowało wydanie orzeczenia jak w sentencji (art. 388 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).