I CR 240/81

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 26 października 1981 r. sprawy z powództwa Jerzego G. i Andrzeja P. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu "P.Sz.P." w W. o zapłatę na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 30 kwietnia 1981 r. - uchylił zaskarżony wyrok w części utrzymującej w mocy wyrok zaoczny z dnia 18 lutego 1980 r. co do kwoty ponad 70 000 zł z odsetkami od 21 stycznia 1980 r. i w części orzekającej o kosztach procesu (pkt 1 i 2) - i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w W. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowodowie Jerzy G. i Andrzej P. żądali zasądzenia od pozwanego P.P. "P.Sz.P." - Oddział w W. kwoty 152 451 zł z odsetkami i kosztami procesu. Twierdzili przy tym, że na podstawie umowy zawartej z pozwanym wykonali - w związku z planowaną wystawą "CDN - Prezentacja Sztuki Młodych" - projekty architektoniczne przestrzeni i wnętrz, projekty wyposażeń i projekty grafiki, które zostały przez pozwanego zaaprobowane jako zgodne z założeniami i stojące na dobrym poziomie artystycznym; na krótko przed terminem urządzenia wystawy pozwany postanowił wykorzystać z tego projektu jeden tylko fragment, powodowie wykonali drugi - ograniczony zgodnie z decyzją pozwanego - projekt. Za wykonane przez powodów oba projekty, pozwany nie zapłacił powodom części wynagrodzenia w wysokości dochodzonej pozwem.Wyrokiem zaocznym z 18 lutego 1980 r. Sąd Wojewódzki w W. uwzględnił powództwo w całości.W sprzeciwie od tego wyroku pozwany zarzucił, że roszczenie powodów uległo dwuletniemu przedawnieniu, a ponadto twierdził, że odmowa wypłacenia powodom wynagrodzenia ponad 25% za projekty grafiki I etapu nastąpiła w oparciu o opinię Komisji Rzeczoznawców PSP w W., która uznała, że projekty wykonano niepotrzebnie w okresie, kiedy powodowie wiedzieli już o zmienieniu zakresu projektowania i że projekty te nie mogą być wykorzystane ze względów finansowych.Wyrokiem z 30 kwietnia 1981 r. Sąd Wojewódzki utrzymał w mocy wyrok zaoczny z tą zmianą, że termin zasądzenia odsetek oznaczył na dzień 21 stycznia 1980 r. oraz zasądził na rzecz powodów dalsze kwoty procesu. Sąd ustalił, że w 1976 r. Ministerstwo Kultury i Sztuki podjęło decyzję zorganizowania wystawy młodej plastyki polskiej zatytułowanej "CDN - Prezentacja Sztuki Młodych". Centralne Biuro Wystaw Artystycznych zleciło pozwanemu zajęcie się całokształtem spraw realizacyjnych. Dnia 5 lutego 1977 r. strony zawarły umowę, którą powodom zlecono wykonanie prac artystycznych z zakresu plastyki a mianowicie: projektu imprezy "CDN - Prezentacja Sztuki Młodych" oraz wykonawstwo prac graficznych. Termin realizacji umowy określono na dzień 1 maja 1977 r., a wysokość wynagrodzenia wstępnie na kwotę 535 185 zł, przy czym ostatecznej wyceny pracy miało dokonać Kolegium Rzeczoznawców. Przy zawarciu umowy powodowie przedstawili pozwanemu kosztorys wstępny na kwotę 537 320 zł, który obejmuje dokładną specjalizację prac, jakie powodowie zamierzali wykonać. Kolegium Rzeczoznawców na posiedzeniu w dniu 14 lutego 1977 r. zaaprobowało generalnie (z drobnymi uwagami) projekt koncepcyjny przedstawiony przez powodów, a na posiedzeniu w dniu 26 kwietnia 1977 r., gdy powodowie przedstawili projekty, Kolegium uznało, że ich walory artystyczne są na dobrym poziomie. Pismem z 19 maja 1977 r. Ministerstwo Kultury i Sztuki ze względów finansowych nakazało pozwanemu znaczne ograniczenie kosztów imprezy, w związku z czym zaszła konieczność znacznego zmniejszenia zakresu wystawy (pierwotnie miało być kilka pawilonów, a po tej decyzji tylko jeden). W dniu 7 czerwca 1977 r. odbyło się spotkanie stron i zlecono powodom opracowanie nowego projektu wystawy, dostosowanego do nowych możliwości. Powodowie projekt ten wykonali z wycinkowym jedynie skorzystaniem z poprzedniego projektu. Wystawę otwarto w dniu 25 maja 1977 r.; miała ona oprawę graficzną opracowaną przez powodów. Następnie w dniu 4 lipca 1977 r. Kolegium Rzeczoznawców dokonało wyceny przedstawionych przez powodów prac I i II etapu na kwotę 286 749 zł oraz stwierdziło, że należy powodom wypłacić 100% wynagrodzenia za projekty architektoniczne, za grafikę zrealizowaną 100%, a za grafikę niezrealizowaną tylko 25%. Stanowisko to bez bliższego uzasadnienia - Kolegium Rzeczoznawców podtrzymało w dniu 12 września 1977 r. Na skutek odwołania powodów Minister Kultury i Sztuki w piśmie z 26 sierpnia 1977 r. stwierdził, że autorom należy się wynagrodzenie za projekty graficzne wykonane zgodnie z zawartą umową, a niezrealizowanie przez zamawiającego projektu graficznego nie uzasadnia obniżenia należnego wynagrodzenia do 25%. Biegli W.J. i P.M. obejrzeli wykonane prace graficzne - przy czym biegły J. obejrzał je ponownie w obecności obu stron - stwierdzili, że prace te były wykonane na dobrym poziomie i wycenione zostały przez Komisję Rzeczoznawców zgodnie z obowiązującymi przepisami. Sąd stwierdził, że niesłuszny jest zarzut pozwanego, iż powodowie wykonali prace w zakresie grafiki I etapu, wiedząc już o tym, że zakres tych prac będzie zawężony i uznał, że skoro prace te były wycenione na 286 749 zł a powodom wypłacono tylko 133 796 zł - należy się im dalsze wynagrodzenie w wysokości zasądzonej wyrokiem zaocznym. Sąd powołał się także na fakt uznania przez pozwanego roszczenia powodów do kwoty 70 000 zł. Sąd nie uwzględnił też zarzutu przedawnienia roszczeń powodów na podstawie art. 646 kc, który nie ma zastosowania do tego rodzaju prac i uznał, że stosować należy przepis art. 26 Prawa autorskiego, w myśl którego autorskie prawa majątkowe wygasają z upływem 25 lat od śmierci twórcy.Od wyroku tego, w części utrzymującej w mocy wyrok zaoczny ponad kwotę 70 000 zł, pozwany wniósł rewizję, żądając jego uchylenia w tej części i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, bądź też zmiany wyroku i oddalenia powództwa co do kwoty 82 451 zł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafny jest zarzut rewizji, iż materiał dowodowy nie daje podstaw do ustalenia, kiedy pozwani wykonali prace graficzne I etapu, w szczególności zaś, czy przed dowiedzeniem się o konieczności ograniczenia zakresu wystawy. Protokół posiedzenia Kolegium Rzeczoznawców z 26 kwietnia 1977 r. stwierdza jedynie lakonicznie, że "Kolegium przedstawione projekty przyjmuje jako wykonane na poziomie dobrym. Na pytanie rzeczoznawców odnośnie rozwiązań oświetlenia informacji i grafiki - autor odpowiedział". Należało więc przesłuchiwać uczestników tego posiedzenia na okoliczność, czy i jakie projekty graficzne były przedmiotem oceny tego Kolegium. Jest to tym bardziej konieczne, że zgodnie z § 5 umowy wykonanie prac i przedstawienie do odbioru ustalono na dzień 1 maja 1977 r. Gdyby więc na posiedzeniu w dniu 26 kwietnia 1977 r. powodowie przedstawili do odbioru już wykonane prace graficzne, wówczas o ile nastąpił odbiór prac przez zamawiającego - należałoby się im pełne wynagrodzenie także za te prace, o ile one zostały wykonane, wprawdzie później, lecz przed dniem dowiedzenia się o zmianie zakresu wystawy. Powodowie winni jednak udowodnić, kiedy te prace ukończyli, pozwany zaś - że powodowie wykonując te prace wiedzieli już o piśmie Ministra Kultury i Sztuki z 19 maja 1977 r.Trafny jest pogląd rewizji, że autorowi należy się pełne wynagrodzenie z chwilą oddania dzieła zamawiającemu i odbioru tego dzieła przez tego ostatniego, jako odpowiadającego umowie. Według § 6 umowy odbiór wykonanego dzieła musi być stwierdzony na piśmie i następuje po sprawdzeniu przez Kolegium Rzeczoznawców prawidłowości wykonania dzieła. W aktach brak dowodu pisemnego stwierdzającego odbiór dzieła, z materiału zaś dowodowego wynika, że prace graficzne nadal znajdują się w posiadaniu powodów. Powodowie winni wykazać, czy i kiedy przedstawili te prace pozwanemu do odbioru i odbiór ten nastąpił, jeśli zaś mimo przedstawienia prac od odbioru pozwany ich nie przyjął, na nim ciążyłby obowiązek wykazania przyczyn odmowy przyjęcia, przy czym przyczyną tą nie może być treść pisma Ministra Kultury i Sztuki z 19 maja 1977 r., o ile powodowie prace te ukończyli przed dowiedzeniem się o treści tego pisma, zwłoka w oddaniu tych prac może uzasadnić jedynie obowiązek ponoszenia przez powoda kar umownych określonych w § 9 umowy.Gdyby pozwany odmówił odbioru prac graficznych bez uzasadnionego powodu, wówczas ryzyko niezawinionej przez powodów utraty niektórych prac obciążałoby pozwanego.O ile chodzi o zarzut przedawnienia roszczeń powodów, to jest on niesłuszny. Wprawdzie - jak to Sąd Wojewódzki stwierdził - do roszczeń z tytułu zawarcia umowy o wykonanie prac artystycznych nie ma zastosowania przepis art. 646kc, ale też terminu przedawnienia tych roszczeń nie określa art. 26Prawa autorskiego, w którym chodzi o wygaśnięcie autorskich praw majątkowych w ogóle a nie roszczeń wynikających z umowy o wykonanie prac objętych Prawem autorskim, do tych roszczeń ma zastosowanie - wobec braku odmiennego uregulowania wynagrodzenia - ogólne przedawnienie 10­letnie (