I CR 249/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Ignatowicz. Sędziowie SN: S. Rudnicki (sprawozdawca), M. Sychowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Andrzeja K. przeciwko Stowarzyszeniu Autorów "(...)" i Komitetowi do Spraw Radia i Telewizji o 100.000 zł na skutek rewizji pozwanego Stowarzyszenia od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 24 lutego 1981 r.oddalił rewizję i zasądził od pozwanego Stowarzyszenia na rzecz powoda kwotę 1.500 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód twierdzi, że jest współautorem serii filmów do nauki języka angielskiego "(...)" zrealizowanych przez Wytwórnię Filmów Oświatowych w Łodzi i nadawanych w programach telewizji polskiej. Powód otrzymał honoraria autorskie za emisję tych filmów w latach 1972-1974 oraz zaliczki wypłacone w roku 1975 i 1976. Pomimo że Komitet do Spraw Radia i Telewizji przekazuje odpowiednie kwoty na wypłatę tantiem także dla autorów wyżej wymienionej serii filmowej, pozwane Stowarzyszenie odmawia wypłaty powodowi tantiem za dalsze lata, uważając bezpodstawnie, że tantiemy te mu nie przysługują. Na tej podstawie domagał się zasądzenia od strony pozwanej kwoty 56.426 zł.Pozwane Stowarzyszenie żądało oddalenia powództwa, zarzucając, że brak jest podstawy prawnej do wypłaty powodowi tantiemy.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo. Sąd ustalił przy pomocy biegłych, że powód jest współtwórcą filmu seryjnego w 30 odcinkach 30-minutowych o charakterze oświatowym (dydaktycznym), służącego do nauki języka angielskiego. W filmie tym wykorzystany został angielski film seryjny "(...)" udostępniony w tym celu przez Instytut Brytyjski telewizji polskiej.Każdy odcinek 30-minutowy składa się z dwóch połączonych ze sobą części: 15-minutowego odcinka filmu angielskiego i 15-minutowego odcinka filmu polskiego, w którego scenariuszu wykorzystano w całości dialogi i wskazówki sytuacyjne opracowane przez powoda w wykonanej przez niego dokumentacji.Część polska nawiązuje do części angielskiej, którą w sposób praktyczny i przystosowany do potrzeb widzów polskich objaśnia, wykorzystuje i - na tle zaprojektowanych i sfilmowanych sytuacji, w których występują aktorzy - przetwarza pod kątem widzenia praktycznej nauki języka. Jest to dzieło o własnej konstrukcji, mające znamiona noweli filmowej (film angielski ma charakter fabularny) "stosownej do charakteru i typu filmu oświatowego". Dzieło powoda zawiera elementy szkicu scenariusza, jest oryginalne, wykazuje cechę samodzielnej twórczości i nosi piętno osobiste. Tak więc powodowi przysługują prawa współautora. Film należy do tzw. małych form i zgodnie z treścią umowy zawartej między stroną pozwaną a Komitetem do Spraw Radia i Telewizji Komitet przekazuje Stowarzyszeniu określony w umowie ryczałt na pokrycie tantiem autorskich od rozpowszechnianych w telewizji utworów. Powodowi należą się tantiemy w odpowiedniej proporcji na podstawie regulaminu, według którego strona pozwana dokonuje rozdziału ryczałtu na tantiemy dla poszczególnych autorów.Wydana na podstawie upoważnienia zawartego w art. 33 § 1 prawa autorskiego uchwała nr 5 Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 1972 r. w sprawie zasad i stawek wynagrodzenia za dzieła literackie i pomocnicze prace literackie na potrzeby filmu (M.P. Nr 6, poz. 38) stanowi w § 14 pkt 2, że autorzy noweli filmowej, scenariusza i tekstów słownych otrzymują wynagrodzenie za publiczne wyświetlanie filmów na zasadach ustalonych odrębnymi przepisami. Wprawdzie przepisów takich nie wydano dotychczas, ale nie może to - zdaniem Sądu - stać na przeszkodzie uwzględnieniu roszczenia powoda, które strona pozwana - przy nie zmienionym stanie faktycznym i prawnym - respektowała do 1975 roku.Od tego wyroku strona pozwana wniosła rewizję, domagając się jego zmiany i oddalenia powództwa. Nie podnosząc już zarzutów co do charakteru dzieła powoda, jako przedmiotu prawa autorskiego, strona pozwana zarzuciła, że Sąd Wojewódzki dopuścił się naruszenia art. 33 § 2 prawa autorskiego i § 14 pkt 2 uchwały nr 5 Rady Ministrów przez zasądzenie na rzecz powoda wynagrodzenia nie przewidzianego w obowiązujących przepisach.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Treść prawa autorskiego obejmuje w granicach określonych ustawą prawo do wynagrodzenia za wykorzystanie utworu. Jest to ogólna zasada prawa autorskiego sformułowana wyraźnie w art. 15. Od tej zasady prawo to dopuszcza wyjątki, zastrzegając w pewnych wypadkach wolność korzystania z cudzego utworu bez wynagrodzenia (art. 18-20, art. 21 § 3). Wyjątki te opierają się zawsze na wyraźnym przepisie ustawy lub postanowieniu umowy. Oznacza to, że nie domniemywa się uprawnienia do rozpowszechniania cudzego utworu bez wynagrodzenia twórcy.Gdy więc prawo twórcy do wynagrodzenia za wykorzystanie utworu nie zostało ograniczone lub wyłączone przez obowiązujące przepisy lub umowę, za rozpowszechnianie utworu, w tym także za pośrednictwem fonii i wizji, należy się twórcy wynagrodzenie.Jeżeli rozpowszechnianie utworu odbywa się na podstawie zezwolenia Rady Ministrów, o którym mowa w art. 16 prawa autorskiego, wynagrodzenie należy się w wysokości odpowiadającej obowiązującym zasadom wynagrodzenia twórców. Zasady i stawki wynagrodzenia mogą być ustalone przez Radę Ministrów na podstawie art. 33 § 1 prawa autorskiego. Tak na przykład zawiera je uchwała nr 5 Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 1972 r. w sprawie zasad i stawek wynagrodzenia za dzieła literackie i pomocnicze prace literackie na potrzeby filmu (M.P. Nr 6, poz. 38).Jednakże nie zostało w tym trybie określone wynagrodzenie autorów nowel filmowych, scenariuszy i tekstów słownych za publiczne wyświetlanie filmu, w tym także za pomocą telewizji. W szczególności przepis § 14 pkt 2 uchwały wyłącza wyraźnie takie wynagrodzenie spod przepisów uchwały, odsyłając je do zasad określonych odrębnymi przepisami. Trafny jest pogląd Sądu Wojewódzkiego, że niewydanie takich przepisów nie pozbawia autora prawa do wynagrodzenia. W takim wypadku wynagrodzenie określa się na podstawie art. 46 prawa autorskiego według kryteriów ogólnych wymienionych w art. 40 § 1 tego prawa. Kryterium tym odpowiada przyjęcie za podstawę odpowiednich zasad określonych w umowie pomiędzy Stowarzyszeniem Autorów "(...)" a Komitetem do Spraw Radia i Telewizji, regulujących należność za rozpowszechnianie za pomocą radiofonii i telewizji utworów, m.in. także filmów oświatowych lub nowel filmowych, w tym o charakterze dydaktycznym. W stosunku do utworów, do których, jak prawidłowo ustalił Sąd Wojewódzki, należy opracowany przez powoda jako współtwórcę filmu, ustalony został udział w ryczałcie w wysokości 1% od kwoty, jaka osiągnięta zostanie z wpływów netto od abonentów radiowych i telewizyjnych. Udział ten określa regulamin podziału ryczałtu przyjęty przez pozwane Stowarzyszenie. Nie ma przy tym znaczenia, czy Komitet do Spraw Radia i Telewizji przekazał Stowarzyszeniu należność także i za film, o który chodzi w sprawie, czy nie. Stowarzyszenie bowiem występuje w umowie z Komitetem także jako negotiorum gestor (w zakresie "małych praw") na rzecz autorów przez nie reprezentowanych i bierze na siebie odpowiedzialność z tytułu nadania przez Komitet w radio i telewizji ich utworów, udzielając Komitetowi zezwolenia na rozpowszechnianie. Zezwolenie to, wbrew odmiennym wywodom zamieszczonym w rewizji, nie wyłącza filmów oświatowo-dydaktycznych do nauki języków obcych. Prawo powoda do wynagrodzenia za rozpowszechnianie nie jest wyłączone przez fakt otrzymania wynagrodzenia za opracowanie filmu wyprodukowanego nie przez Komitet, który - jak już była o tym mowa - nie nabył prawa rozpowszechniania filmu bez wynagrodzenia.Nie może być także mowy o naruszeniu art. 33 § 2 prawa autorskiego. Skoro bowiem nie ma przepisów zawierających zasady i stawki wynagradzania twórców za rozpowszechnianie za pomocą telewizji nowel filmowych, to nie może być sprzeczności między dochodzonym przez powoda wynagrodzeniem a nie istniejącymi stawkami.Skoro więc brak jest uzasadnionych podstaw rewizyjnych oraz uchybień, które Sąd Najwyższy bierze z urzędu pod uwagę, przeto rewizja ulega oddaleniu (art. 387 k.p.c.). O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c.