I CR 28/67

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Prokuratora Wojewódzkiego w Bydgoszczy o ubezwłasnowolnienie Janiny R., na skutek rewizji kuratora od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 8 listopada 1966 r., postanowił zaskarżone postanowienie uchylić i sprawę przekazać temuż Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpatrzenia.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Bydgoszczy ubezwłasnowolnił częściowo Janinę R. z tej przyczyny, że aktualny stan jej zdrowia związany z chorobą psychiczną schizofrenii nie uzasadniał potrzeby całkowitego ubezwłasnowolnienia, ale zachodziła konieczność pomocy dla prowadzenia jej spraw.Według ustaleń Sądu Wojewódzkiego Janina R. była zdolna do samodzielnego bytu, mogła załatwiać samodzielnie sprawy z zakresu życia codziennego oraz mogła pracować i dbać o własne potrzeby życiowe, ale jednocześnie nie potrafiła skutecznie bronić swych praw i występować na zewnątrz wobec władz i urzędów, w tym zakresie wykazywała nieporadność i niewłaściwości w zachowaniu, w związku z tym wymagała więc pomocy.Orzeczenie powyższe zaskarżyła ustanowiona dla Janiny R. kurator, która wniosła o zmianę postanowienia o ubezwłasnowolnieniu i oddalenie wniosku Prokuratora Wojewódzkiego, względnie też o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy uznał rewizję kuratora za uzasadnioną, przy czym rozważył co następuje:Zarówno z części dokonanych przez Sąd Wojewódzki ustaleń, jak i z zeznań przesłuchanych świadków oraz opinii biegłego wynika, że Janina R., mimo niewątpliwego schorzenia psychicznego, wykazywała należytą dbałość o sprawy dotyczące jej osoby i umiejętność wykonywania przyjętych na siebie obowiązków. Zdawała ona sobie także sprawę z własnego stanu zdrowia i przy odczuwaniu wyraźniejszych dolegliwości związanych z występującym u niej schorzeniem, sama zgłaszała się do lekarza. Nadto nie wzbudzało także w zasadzie zastrzeżeń jej ogólne zorientowanie oraz zachowanie i to nawet u osób, z którymi stykała się na co dzień. Wynikałoby z tego, że na ogół zachowywała się i postępowała w sposób właściwy ludziom zdrowym.Pewne wyraźniejsze różnice między postępowaniem Janiny R. a postępowaniem ludzi psychicznie zdrowych zauważone zostały jedynie przy okazji jej starań o rozstrzygnięcie własnej sprawy mieszkaniowej i z tego powodu Sąd Wojewódzki ustalił jej życiową nieporadność i brak umiejętności skutecznego działania.Ponieważ jednak skuteczne załatwianie spraw mieszkaniowych sprawia trudności nawet ludziom zdrowym, a nieporadność postępowania i dokuczliwość starań i zabiegów osób zainteresowanych sprawami mieszkaniowymi związana jest w decydującej mierze z ogólnymi jeszcze i obiektywnie istniejącymi brakami wystarczającej ilości mieszkań, ubezwłasnowolnienie Janiny R. z tych jedynie przyczyn może budzić wątpliwości. Art. 15 § 1 k.c. przewiduje bowiem możliwość ubezwłasnowolnienia częściowego tylko takiej osoby, której - obok istnienia pozostałych przesłanek z art. 16 k.c. - "potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw", a nie pomoc do prowadzenia jakiejś konkretnej sprawy, chociażby wymagało to wielu nawet działań.Podkreślić także należy - co wielokrotnie akcentował już w swoich orzeczeniach Sąd Najwyższy - że ubezwłasnowolnienie należy orzekać przede wszystkim w interesie osób ubezwłasnowolnianych, a nie w interesie urzędów i instytucji, którym osoby dotknięte pewnymi schorzeniami sprawiają więcej kłopotu niż obywatele zdrowi.Ponieważ dotychczas zebrany materiał dowodowy i jego ocena przez Sąd Wojewódzki nie dają możności odpowiedzenia na podniesione wyżej wątpliwości, należało zaskarżone postanowienie uchylić i przekazać sprawę do ponownego jej rozpoznania (art. 388 k.p.c.).Przy ponownym rozpoznaniu sprawy powinien Sąd Wojewódzki zwrócić uwagę na to, jaki jest obecny stan zdrowia Janiny R., czy i w jaki sposób zostały już rozwiązane jej trudności mieszkaniowe, czy nasilenie objawów jej choroby nie było związane tylko z wysiłkiem podjętym dla uzyskania mieszkania oraz czy ubezwłasnowolnienie - przy podkreślanej w rewizji dużej wrażliwości Janiny R. - nie przyczyniłoby się do pogorszenia nie tylko jej samopoczucia ale także i nasilenia się schorzenia.