I CR 281/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN R. Czarnecki. Sędziowie SN: W. Bryl, J. Krajewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Eugeniusza K. i Łucji K. przeciwko Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "Nasze Mieszkanie" w W. o przyjęcie Eugeniusza K. w poczet członków Spółdzielni na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 20 maja 1977 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneMąż powódki jako członek spółdzielni budowlano-mieszkaniowej uzyskał w 1948 r. spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego, w którym do roku 1970 prowadził warsztat szewski. Po jego śmierci spółdzielnia uznała, iż spółdzielcze prawo do tego lokalu przeszło w drodze dziedziczenia na powódkę, i przyjęła ją na swego członka. Umową z dnia 1.XII.1976 r. powódka przeniosła spółdzielcze prawo do wymienionego lokalu na bratanka męża, który od szeregu lat pracował w tym warsztacie i zamierza nadal prowadzić go w nabytym pomieszczeniu.Spółdzielnia nie wyraziła jednak zgody na przyjęcie nabywcy w poczet swych członków, uzasadniając odmowę zakazem wynikającym z art. 134 prawa o spółdzielniach i ich związkach.Według opinii organu administracji ogólnej utrzymanie w tym lokalu warsztatu rzemieślniczego prowadzonego przez osobę fizyczną jest uzasadnione potrzebami społecznymi i planami rozmieszczenia placówek usługowych.Powództwo o zobowiązanie spółdzielni do przyjęcia nabywcy w poczet swych członków z obowiązkiem przydzielenia mu zajmowanego lokalu Sąd Wojewódzki oddalił, powołując się na przepis art. 136 wymienionej ustawy. Zdaniem tego Sądu powódka mogłaby zbyć lokal jedynie na rzecz osoby prawnej.Powyższy wyrok zaskarżyli powodowie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Artykuł 134 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 12, poz. 61) zawiera dwie podstawowe dyspozycje, z których pierwsza określa przedmiot działalności spółdzielni budownictwa mieszkaniowego stanowiąc, iż jest nim zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych członków, druga zaś wskazuje adresatów lokali użytkowych, statuując zasadę, iż są one budowane z przeznaczeniem dla osób prawnych będących członkami spółdzielni bądź w celu ich wynajęcia.Treść powołanego przepisu nie pozostawia zatem wątpliwości, że pod rządem obowiązującej ustawy osoba fizyczna nie może uzyskać spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego. Stwierdzenie to nasuwa zagadnienie, czy ta sama reguła powinna odnosić się do lokali użytkowych, do których spółdzielcze prawo uzyskano przed wejściem w życie obecnie obowiązującej ustawy, skoro możliwość taką przewidywały dotychczasowe przepisy, a samo prawo było i jest zbywalne. Przepisy przejściowe nie normują tej kwestii, nie zawierają bowiem postanowień dotyczących majątkowych praw i obowiązków członków spółdzielni.Z tego względu przy rozstrzyganiu wątpliwości z omawianego zakresu należy kierować się ogólnie przyjętymi zasadami prawa międzyczasowego, w tym również celem dokonywanych zmian ustawodawczych. Zmiany w układzie stosunków społecznych i gospodarczych powodują potrzebę uchylania norm prawnych regulujących te stosunki i wydawania nowych przepisów. U podstaw tych zmian leży założenie, że nowe przepisy bardziej odpowiadają aktualnemu układowi stosunków społeczno-gospodarczych. Ze stwierdzenia tego wynika wniosek, że nieobjęcie nowym aktem prawnym znanej dotąd instytucji i uregulowanie odnośnej kwestii w sposób odmienny wskazuje na taką intencję ustawodawczą, aby instytucja ta możliwie szybko została zlikwidowana, istnienie bowiem dualizmu prawnego w zakresie regulacji tego samego stanu faktycznego nie jest społecznie pożądane. O ile zatem należy zgodzić się z koniecznością utrzymania praw nabytych, gdyż wymagają tego względy pewności w obrocie i zasady słuszności, o tyle nie powinno się tworzyć na przyszłość instytucji nadal nie akceptowanych przez ustawodawcę. Z tych przyczyn nie mogło być wątpliwości, iż mąż powódki utrzymał spółdzielcze prawo do przydzielonego mu lokalu użytkowego i mógł być nadal członkiem spółdzielni, choć nowa ustawa nie przewiduje tego rodzaju członkostwa. Po jego śmierci prawa te powinny być jednak kształtowane w duchu nowej ustawy w tym rozumieniu, iż następcom prawnym zmarłego mogą przysługiwać tylko uprawnienia nie wyłączone przez aktualne przepisy. Powódka zatem zachowała możność rozporządzenia prawami majątkowymi dotyczącymi lokalu, gdyż obowiązujące przepisy uprawnienie to nadal gwarantują (art. 147 ustawy), może jednak zbyć te prawa jedynie na rzecz osoby mającej kwalifikacje uprawniające do uzyskania członkostwa spółdzielni budowalno-mieszkaniowej. Ponieważ jednak obowiązująca ustawa nie pozwala na przyjęcie w poczet członków spółdzielni w celu uzyskania spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego osób fizycznych, powódka może zbyć swe prawa wyłącznie osobie prawnej.Rozwiązanie to nie koliduje z tendencją rozwoju rzemiosła lub z planami rozmieszczenia placówek usługowych. Nie ma bowiem przeszkód, aby powód uzyskał przedmiotowy lokal na zasadzie najmu (art. 134 § 2 pkt 2). Należy zatem dojść do wniosku, że w przypadku gdy przed wejściem w życie ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 12, poz. 61) osoba fizyczna uzyskała spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego, zbycie tego prawa pod rządem powołanej ustawy może nastąpić tylko na rzecz osoby prawnej (art. 134 § 2 pkt 2).Z wymienionych przyczyn orzeczono jak w sentencji (art. 387 k.p.c.).