III CZP 88/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz (sprawozdawca). Sędziowie: H. Dąbrowski, J. Przybylski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Edwarda S. przeciwko Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "W." w G. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku postanowieniem z dnia 17 sierpnia 1967 r. do rozpoznania w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy członek spółdzielni budowlano-mieszkaniowej, użytkujący lokal handlowy na podstawie przydziału władz spółdzielni mającego oparcie w statucie obowiązującym przed wejściem w życie ustawy o spółdzielniach i ich związkach z dnia 17 lutego 1961 r., utracił prawo użytkowania tego lokalu automatycznie z chwilą zarejestrowania statutu dostosowanego do przepisów tej ustawy (art. 187 § 2), czy też pozbawienie go tego uprawnienia wymagało skreślenia go z listy członków?"uchwalił:Osoba fizyczna, która pod rządem ustawy o spółdzielniach z 1920 r. uzyskała, jako członek spółdzielni budowlano-mieszkaniowej, prawo do lokalu użytkowego, a która na skutek przydziału, wydanego następnie przez odpowiedni organ administracyjny, utraciła możność bezpośredniego korzystania z tego lokalu - nie traci prawa do pobierania czynszu płaconego przez najemcę, jednakże tylko w takich granicach, w jakich w świetle obowiązujących przepisów może pobierać dla siebie czynsz właściciel wynajmujący lokal użytkowy. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki Sądowi Najwyższemu pytanie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego:Powód, jako członek pozwanej Spółdzielni, uzyskał jeszcze w roku 1950 prawo do użytkowego lokalu spółdzielczego. W lokalu tym prowadził własne przedsiębiorstwo. W 1952 roku lokal powoda został przydzielony Zarządowi Aptek, który od tej chwili płacił - i nadal płaci - odpowiedni czynsz na konto pozwanej Spółdzielni, przy czym ta ostatnia, po potrąceniu swoich należności z tytułu kosztów eksploatacji, administracji oraz podatku od nieruchomości, przekazywała nadwyżkę powodowi. W ostatnich latach pozwana Spółdzielnia zaprzestała wypłacania nadwyżki powodowi twierdząc, że prawo do tej nadwyżki mu nie przysługuje. Wobec takiego stanowiska pozwanej powód wytoczył powództwo wszczynające sprawę niniejszą o zasądzenie należnej mu - jego zdaniem - nadwyżki za czas od chwili, gdy był jeszcze członkiem pozwanej Spółdzielni (w roku 1965 powód z niej wystąpił).Uzasadnienie prawneRozpoznając przedstawione przez Sąd Wojewódzki zagadnienie prawne, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak to trafnie podkreślił Sąd Powiatowy w uzasadnieniu swego wyroku uwzględniającego powództwo, powód nie stracił spółdzielczego prawa do przydzielonego mu w roku 1950 lokalu ani na skutek przydzielenia tego lokalu przez organ administracyjny innej osobie, ani też w następstwie wejścia w życie ustawy o spółdzielniach i ich związkach z 1961 r. Pierwsze bowiem zdarzenie pozbawiło go jedynie możności bezpośredniego korzystania z jego lokalu, natomiast ustawa z 1961 r. nie pozbawiła członków, którzy pod rządem prawa obowiązującego poprzedniego uzyskali prawo do lokali użytkowych, ich praw nabytych. Powód stracił przeto spółdzielcze prawo do przydzielonego mu lokalu dopiero z chwilą ustania członkostwa.Do tego czasu powód był w takiej sytuacji, w jakiej znajduje się właściciel domu lub lokalu, który nie korzysta bezpośrednio z przedmiotu swego prawa, lecz oddaje go do użytku innej osobie na podstawie określonego stosunku prawnego (najmu, dzierżawy). Nie ma żadnych podstaw do uznania, że członek spółdzielni nie jest w takiej sytuacji uprawniony do pobierania dochodu, jaki jego lokal przynosi. Uprawnienie takie przysługuje bowiem nie tylko właścicielowi, ale każdej osobie, która ma inne prawo do rzeczy lub lokalu, polegające na korzystaniu z tej rzeczy lub lokalu bądź osobiście, bądź na podstawie stosunku prawnego. Wprawdzie spółdzielcze prawo do lokalu jest tą formą prawną korzystania z lokalu, która służy zaspokajaniu potrzeb uprawnionego, ale ustawa zezwala wyjątkowo na oddanie lokalu do użytku innej osobie, gdy sam uprawniony ze swego lokalu korzystać nie może. Nie byłby też społecznie uzasadniony pogląd, w myśl którego w wypadku, gdy członek nie może korzystać ze swego lokalu, dochód z niego miałby przypaść innej osobie, w danym wypadku pozostałym członkom spółdzielni, którzy niezależnie od tego korzystają w pełni ze swoich lokali.Przeciwnie, takie stanowisko nie dałoby się pogodzić z zasadami współżycia społecznego.Z drugiej jednak strony nie można pomijać faktu, że w naszych warunkach ustrojowych dochód pod postacią czynszu najmu, a więc typowy dochód osiągany bez pracy, został ograniczony w sposób istotny. Do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 21 grudnia 1962 r. o zmianie dekretu o niektórych podatkach i opłatach terenowych (Dz. U. Nr 66, poz. 326) ograniczenie to przybierało postać - poza podatkiem od nieruchomości - opłat na Fundusz Gospodarki Mieszkaniowej, od tego zaś czasu wyraża się w odpowiednio zwiększonym podatku od nieruchomości. Rzecz oczywista, ograniczenia te odnoszą się także do lokali w domach spółdzielni budownictwa mieszkaniowego. Dlatego uzasadniony jest pogląd, że także członek spółdzielni może uzyskać tylko taką część czynszu, jaką uzyskuje właściciel wynajmujący swój lokal.