I CR 290/58

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa E. G. przeciwko Skarbowi Państwa o 147.000 zł po rozpoznaniu rewizji powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 25 stycznia 1958 r. rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneW powództwie z dnia 2 listopada 1957 r. E. G. domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa - Ministerstwo Rolnictwa kwoty 147.000 zł z tytułu utraconego zysku, po 1.000 zł miesięcznie za czas od 1 sierpnia 1945 r. do 31 października 1957 r., jaki osiągnąłby ze swego gospodarstwa, którego pozbawiony został w 1944 r. przez ówczesne władze przeprowadzające reformę rolną, i które zarządzeniem Ministra Rolnictwa z dnia 21.IV.1953 r. nr Ur. Z. II-4/65/53 przejęte zostało na własność Skarbu Państwa na rzecz Państwowego Funduszu Ziemi na podstawie art. 1, 3 i 5 dekretu z dnia 28 listopada 1957 r. o przejęciu niektórych nieruchomości na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz. U. Nr 57, poz. 32). Zdaniem powoda przejęcie jego gospodarstwa o obszarze 8,75 ha na cele reformy rolnej 1944 r. jak również zarządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 21 kwietnia 1953 r. pozbawione były podstawy prawnej, wobec czego służy mu jako właścicielowi gospodarstwa odszkodowanie za utracone zyski.Sąd Wojewódzki odrzucił pozew przytaczając w uzasadnieniu, że zgodnie z art. 1 pkt 4 art. 3 i 5 dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. (Dz. U. Nr 57, poz. 32) Minister Rolnictwa był uprawniony do przejęcia na własność Państwa gospodarstwa powoda. Skoro więc Minister działał zgodnie z przepisem dekretu i w jego wykonaniu, zarządzenie Ministra wbrew mniemaniu powoda nie może być uważane za bezprawne. Powód na zasadzie art. 2 cyt. dekretu może dochodzić ekwiwalentu za zabrane mu mienie, ale tylko w postępowaniu administracyjnym - natomiast droga sądowa jest w świetle przepisów cytowanego dekretu niedopuszczalna.W rewizji na powyższe postanowienie pełnomocnik powoda wnosi o jego uchylenie i przekazanie sprawy do merytorycznego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Lublinie, z uwzględnieniem kosztów postępowania rewizyjnego.Skarżący zarzuca naruszenie art. 2 k.p.c. wyjaśniając, że nie domaga się on ekwiwalentu za zabraną na cele reformy rolnej nieruchomość, lecz żąda na zasadach ogólnych wynagrodzenia szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, który upatruje w bezprawnym przejęciu gospodarstwa na cele reformy rolnej. Kwestionuje również skarżący legalność zarządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 21 maja 1953 r., nie zachodziły bowiem jego zdaniem, podstawy do przejęcia w trybie przepisów dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. gospodarstwa powoda, a Minister Rolnictwa został wprowadzony w błąd co do stanu faktycznego przez władze terenowe. Powołuje się nadto skarżący na przepisy ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów państwowych (Dz. U. Nr 54, poz. 243) jako ew. podstawę swego roszczenia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 13 października 1951 r. nr C. 427/51 (OSN I C, poz. 1 z 1953 r.), nie tylko do orzekania, czy dana nieruchomość podpada pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, lecz do oceny całości stosunków wywołanych przeprowadzeniem reformy rolnej, powołane są wyłącznie władze administracyjne, a ingerencja czynników pozostających poza sferą właściwych władz administracyjnych, a zwłaszcza władz sądowych jest wykluczona. Z uwagi zwłaszcza na wielki cel związany z realizacją reformy rolnej, której przeprowadzenie powierzyło Państwo wyłącznie władzom administracyjnym, nie do przyjęcia byłaby sytuacja, w której orzeczenie sądu powszechnego mogłoby podważyć decyzje władzy administracyjnej o przejęciu nieruchomości na cele reformy rolnej, względnie prowadzić do nierespektowania takiej decyzji. W świetle cytowanej uchwały, niezależnie od tego, że sądy nie są w zasadzie uprawnione do badania legalności aktów administracyjnych, gdyby nawet decyzje organów terenowych, przejmujące sporną nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa i przydzielające ją osobom trzecim, zapadły z naruszeniem przepisów prawnych, to wiązałyby sąd, a kwestia prawidłowości wydanych decyzji mogła być decydowana wyłącznie przez powołaną do tego władzę w toku właściwego postępowania administracyjnego. Sąd powszechny natomiast nie byłby władny do oceny tego zagadnienia, ani też do przeprowadzenia w tym przedmiocie postępowania dowodowego.W związku z powyższym sprawa, w której przesłanką orzeczenia byłaby ocena charakteru stosunków wynikających z przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej, nie jest sprawą cywilną w rozumieniu art. 2 k.p.c. i dla jej rozstrzygnięcia droga procesu cywilnego jest niedopuszczalna.Przytoczone zasady mają odpowiednie zastosowanie i do postępowania wszczętego na podstawie dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz. U. Nr 57, poz. 321), skoro przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w trybie powyższego dekretu stanowi dalszą realizację celów reformy rolnej w Państwie.Skoro przejęcie własności spornej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa (Państwowego Funduszu Ziemi) stwierdzone zostało w zarządzeniu Ministra Rolnictwa z dnia 21 kwietnia 1953 r. nr UR. Z. II-4/65/53, wydanym na podstawie art. 1 pkt 4, art. 3 i 5 cyt. dekretu z dnia 28 listopada 1945 r., trafnie i bez zarzucanego w rewizji naruszenia art. 2 k.p.c. Sąd Wojewódzki uznał, że spór niniejszy, dotyczący wynagrodzenia szkody wyrządzonej rzekomo bezprawnym przejęciem przez Państwo nieruchomości powoda, nie jest sprawą cywilną, do której rozpoznania byłby kompetentny sąd powszechny i na zasadzie art. 207 k.p.c. pozew odrzucił.Pogląd skarżącego, że zarządzenie Ministra Rolnictwa, wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. nie mogło sanować poprzedniego przydziału przez organy przeprowadzające reformę rolną jego nieruchomości ob. B. i ob. W., ponieważ nie podpadała ona pod działanie dekretu z 6.IX.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie jest trafny.Z treści przepisu art. 1 pkt 4 dekretu przewidującego stosowanie jego postanowień do nieruchomości ziemskich, które jakkolwiek nie podpadały pod działanie dekretu z 6.IX.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, to jednak zostały przed dniem 1 sierpnia 1945 r. faktycznie rozparcelowane, wynika właśnie wola ustawodawcy zalegalizowania tych stanów faktycznych, które stworzone zostały w terenie przez organa przeprowadzające reformę rolną bez dostatecznej podstawy prawnej i w odniesieniu do nieruchomości ziemskich nawet nieformalnie ("faktycznie") rozparcelowanych. Fakt zaś przydziału nieruchomości powoda ob. ob. B i W. przed 1.VIII.1945 r. wynika z uzasadnienia zarządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 21 kwietnia 1953 r., jak również z treści pozwu i jego konkluzji, w której powód domaga się wynagrodzenia za utracony zysk za czas od 1 sierpnia 1945 r.Chybione jest również powołanie się skarżącego na przepisy ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów państwowych. Nawet gdyby, co jak wykazano wyżej, byłoby nieuzasadnione, do rozstrzygnięcia sporu niniejszego mógłby być kompetentny sąd powszechny, to i wówczas roszczenie powoda nie podlegałoby uwzględnieniu, gdyż jako dotyczące szkód majątkowych wyrządzonych przed dniem wejścia w życie ustawy z 15 listopada 1956 r. (28 listopada 1956 r.) byłoby w dniu tym już przedawnione (art. 6 ust. 2 ustawy), co Sąd Wojewódzki musiałby uwzględnić z urzędu.Z tych względów rewizję powoda, jako nieuzasadnioną należało oddalić.