I CR 340/64

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 1964 r. sprawy z powództwa Miejskiego Handlu Detalicznego przeciwko Zakładowi Doskonalenia Rzemiosła o odszkodowanie na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 27 lutego 1964 r. sygn. akt II. C. 130/62 rewizję oddala.Uzasadnienie faktyczneDomagając się w pozwie zasądzenia od pozwanego kwoty 35.055,12 zł, powód wyjaśnił, że pozwany sprzedał mu partię płaszczy bez zatwierdzonej przez Wojewódzką Komisję Cen ceny, wskutek czego powód zmuszony był wstrzymać sprzedaż płaszczy przez okres od 12.X.1957 r. do 19.V.1958 r., ponosząc szkodę w wysokości dochodzonej kwoty.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo co do kwoty 17.527,56 zł, przytaczając następujące uzasadnienie. Faktem nie budzącym żadnej wątpliwości jest okoliczność, że przedmiotem transakcji były płaszcze wartości 730.315 zł, za które powód zapłacił pozwanemu. Jest również oczywiste, że sprzedaż tych płaszczy została wstrzymana w dniu 12.X.1957 r. i że dopuszczono je do sprzedaży 19.V.1959 r., przy czym okoliczność ta jest między stronami niesporna.Dla określenia wysokości poniesionej przez powoda szkody Sąd Wojewódzki przyjął za podstawę wpływ, jaki miał fakt zamrożenia zapasu spornych płaszczy na zwolnienie szybkości tak zwanej rotacji środków obrotowych, wychodząc z założenia, że szybka rotacja środków obrotowych nie tylko przysparza przedsiębiorstwu handlowemu zysk, ale zapewnia również spłatę kredytu, czyli korzystanie w sposób niezakłócony z kredytu bankowego.Im więc szybsza jest rotacja środków obrotowych w przedsiębiorstwie, tym bardziej prawidłowa i rentowna jest działalność przedsiębiorstwa handlowego.Należy stwierdzić, że wstrzymanie sprzedaży partii towarów wartości około 730.000 zł przedłużyło rotację środków włożonych w ten towar cały okres od października 1957 r. do maja 1958 r. i tym samym pozbawiło przedsiębiorstwo odpowiedniego do tych środków zysku.Jednakże niezależnie od tego przedłużenie rotacji środków obrotowych wywołało zakłócenie w spłacie kredytu bankowego.Jest oczywiste, że powód korzystał z kredytu bankowego w szerszym zakresie, aniżeli wartość zakupionych płaszczy, a nadto że i inne towary, których sprzedaż nie była dostatecznie szybka, przyczyniły się do przeterminowania kredytu. Jednak wstrzymanie sprzedaży płaszczy w pewnym stopniu też wpłynęło na trudności płatnicze przedsiębiorstwa.Na podstawie powyższych ustaleń i w oparciu o opinię biegłego Sąd Wojewódzki doszedł do wniosku, że analiza ekonomiczna działania rotacji środków obrotowych oraz wpływ tej rotacji na prawidłową spłatę kredytu uzasadniają w pełni twierdzenie powoda, że żądane odsetki stanowią jego szkodę. Wprawdzie odmrożenie kwoty ponad 730.000 zł nie uchroniłoby, powoda w ogóle przed płaceniem odsetek karnych, ale zmniejszyłoby ich wysokość i stąd straty przedsiębiorstwa z tego tytułu byłyby mniejsze o kwotę wyliczoną przez biegłego.Ponieważ w razie niespłacenia kredytu w terminie bank pobiera dodatkowo odsetki w wysokości 8% w stosunku rocznym, przeto prawidłowe jest przyjęcie przez biegłego za podstawę obliczenia wysokości szkody 8% stopy odsetkowej.Wnosząc w rewizji o zmianę wyroku i oddalenie powództwa, pozwany zarzuca sprzeczność ustaleń z treścią zebranego materiału przez przyjęcie, że poniesiona przez powoda szkoda stanowi utracony na skutek przedłużenia rotacji środków obrotowych zysk, mimo że w świetle opinii biegłego ustalenie takiej szkody jest niemożliwe, a nadto zarzuca nieuwzględnienie, że zawierając umowę kupna płaszczy bez zatwierdzenia ceny obie strony przyjęły na siebie ryzyko wyłączenia płaszczy ze sprzedały do czasu zatwierdzenia ceny, że przedmiotem sprzedaży były płaszcze letnie, które w okresie, którego dotyczy wstrzymanie ich sprzedaży (od października do maja) nie miałyby popytu, że wreszcie powód, sprzedając część płaszczy po wyższej cenie, osiągnął wyższy zysk, który skompensował straty.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Pierwszy zarzut rewizji jest o tyle nietrafny, że jak wynika z opinii biegłego, na której oparł swoje rozstrzygnięcie Sąd Wojewódzki. Biegły przy obliczeniu szkody poniesionej przez powoda nie uwzględnił w ogóle utraconego zysku, lecz za podstawę obliczenia przyjął wyłącznie odsetki nadpłacone od przeterminowanego kredytu odpowiadającego wartości zamrożonych płaszczy. Powyższy sposób obliczenia szkody jest wbrew odmiennym wywodom skarżącego o tyle prawidłowy, że skoro powód istotnie miał w tym okresie zaległości w spłacie kredytu bankowego i płacił podwyższone odsetki, to sprzedaż wcześniejsza płaszczy nabytych od pozwanego wpłynęłaby niewątpliwie na obniżenie sumy kredytu przeterminowanego, a tym samym obniżenie globalnej kwoty nadpłaconych odsetek.Wprawdzie ten sposób obliczenia prowadzi oczywiście tylko do określenia przybliżonej wysokości kwoty, jednak, skoro dokładne ustalenie tej wysokości jest niemożliwe, samo powstanie szkody jest w ustalonych okolicznościach niewątpliwe, Sąd Wojewódzki na podstawie art. 330 k.p.c. władny był oprzeć rozstrzygnięcie na obliczeniu strat dokonanych przez biegłego, które, uwzględniając wszystkie okoliczności sprawy, pozwala na ustalenie wysokości szkody najbardziej prawdopodobnej.Drugi zarzut rewizji zawiera w zasadzie słuszny pogląd, lecz przemawia on na korzyść strony powodowej, a przeciwko stanowisku pozwanego. Jeżeli bowiem uznać, jak chce skarżący, że obaj kontrahenci przyjęli na siebie ryzyko związane z brakiem zatwierdzenia ceny, to konsekwentnie należy obciążyć połową straty również pozwanego. W przeciwnym bowiem razie ryzyko to poniósłby tylko powód. Trafnie przeto uznał Sąd Wojewódzki, że obie strony przyczyniły się do zawarcia transakcji zakupu płaszczy bez zatwierdzenia ceny i uwzględnił powództwo co do połowy ustalonej przy pomocy biegłego wysokości szkody, stosując art. 158 § 2 k.z. Stanowisko to było zresztą akceptowane już przez Sąd Najwyższy w poprzednim wyroku i nie może być w rewizji podważane (art. 385 k.p.c.).Chybiony jest również zarzut oparty na twierdzeniu, że przedmiotem transakcji były letnie płaszcze nie mające popytu w okresie zimy.Okoliczność tę uwzględnił w swojej opinii biegły K. stwierdzając, że straty rzeczywiste powoda sięgają poza datą zatwierdzenia ceny, bowiem płaszcze nie zostały sprzedane natychmiast po tej dacie, lecz stopniowo i że po uwzględnieniu tych wszystkich okoliczności minimum strat poniesionych wyniosło wymierzoną w opinii kwotę.Bezzasadny jest wreszcie ostatni zarzutyJak to już Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał, korzyść osiągnięta kosztem klientów przez pobranie za towar nadmiernych cen nie stanowi usprawiedliwionego ekonomicznie zysku przedsiębiorstwa i kontrahent odpowiedzialny za szkodę nie może domagać się zaliczenia go na pokrycie wyrządzonej szkody. Takie stanowisko pozostawałoby w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego.Wobec bezzasadności zarzutów rewizja podlega z mocy art. 383 k.p.c. oddaleniu.