I CR 364/74

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 1975 r. sprawy z powództwa Wandy K. przeciwko Waldemarowi M. i Państwowym Wydawnictwom Szkolnictwa Zawodowego w W. o ustalenie autorstwa na skutek rewizji obu pozwanych od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 26 lutego 1974 r., sygn. akt II C 160/73 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Wojewódzkiemu dla m.st. Warszawy do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego. Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 1 lutego 1973 r. przeciwko Waldemarowi M. i Państwowemu Zakładowi Szkolnictwa Zawodowego (obecnie Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne) powódka żąda ustalenia, że autorstwo książki pt. "Wyposażenie techniczne zakładów gastronomicznych", wydanej w latach 1968, 1969 i 1971 pod nazwiskiem Waldemar M przez pozwane Wydawnictwo, należy wspólnie do Jerzego K. i Waldemara M. W uzasadnieniu podała, że na podstawie umowy wydawniczej zawartej dnia 30 listopada 1964 r. między pozwanym Wydawnictwem a jej synem, Jerzym K., i Waldemarem M., pozwane Wydawnictwo wydało drukiem w 1966 r. III wydanie ich dzieła pt. "Wyposażenie techniczne zakładów żywienia zbiorowego" z nazwiskami obu autorów, mimo że ukazało się ono po śmierci Jerzego K., zmarłego dnia 8 grudnia 1965 r. Natomiast w roku 1968 i następnych pozwane Wydawnictwo wydało książkę pt. "Wyposażenie techniczne zakładów gastronomicznych" wskazując jako wyłącznego autora M. W odpowiedzi na pozew pozwany M. nie uznał żądania pozwu, wyjaśniając, że po śmierci współautora podręcznika "Wyposażenie techniczne zakładów żywienia zbiorowego", J. K., w 1966 r. pozwane Wydawnictwo w związku ze zmianą nowego programu szkolnictwa zawodowego zamówiło u pozwanego nowy podręcznik, niezależnie od poprzedniego, który został opracowany wyłącznie przez pozwanego i wydany drukiem, zaś wdowa po zmarłym, Alina K., zrzekła się wszelkich roszczeń wobec pozwanego z tytułu wykorzystania materiałów z I i III wydania wspólnej książki, a pozwane Wydawnictwo stwierdziło samodzielność autorstwa pozwanego II książki. Pozwane Wydawnictwo w odpowiedzi na pozew wniosło o oddalenie powództwa wyjaśniając, że w 1967 r. zawarło umowę wydawniczą z pozwanym na napisanie dzieła oryginalnego pt. "Wyposażenie techniczne zakładów gastronomicznych", a nadto zarzuciło, że powódka nie udowodniła, aby pozwany M. za wiedzą pozwanego Wydawnictwa korzystał z tekstu bądź ilustracji innego autora. Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo. Na podstawie opinii znawcy z zakresu wiedzy o żywieniu i żywności, inż. Feliks S., oraz na podstawie zeznań świadka K. Sąd ten ustalił, że pewne partie książki opracowanej przez pozwanego M. są identyczne z odpowiednimi partiami książki wspólnego autorstwa pozwanego i syna powódki, wobec czego uznał, iż pozwany nie może twierdzić, że jest wyłącznym autorem książki wydanej w 1968 r. Okoliczność, że pozwany w swojej książce uwzględnił nowe zagadnienia, które nie występują we wspólnej książce, a rozszerzył tematykę wzbogacając ją o nowe treści, nie pozbawia, zdaniem Sądu, prawa autorskiego do tej książki syna powódki, bowiem, zgodnie z art. 10 i 11 Prawa autorskiego, prawa autorskie do poszczególnych części dzieła zbiorowego służą ich twórcom, a współtwórcom służy prawo autorskie łącznie do całości, z tym, że każdy z nich zachowuje odrębne prawo autorskie do swojego dzieła. Pominięcie w książce "Wyposażenie techniczne zakładów gastronomicznych" nazwiska syna powódki jako współautora narusza więc w myśl art. 52 Prawa autorskiego dobro osobiste autorskie syna powódki. O ochronę tego dobra po śmierci twórcy, w myśl art. 53 § 2 Prawa autorskiego, wystąpić może zarówno małżonek, jak i rodzice. Fakt przeto zrzeczenia się roszczeń przez żonę zmarłego nie pozbawia matki twórcy legitymacji czynnej do wystąpienia o ochronę autorskiego prawa jej syna. Po wydaniu wyroku zgłosiła swój udział w sprawie w charakterze interwenienta ubocznego po stronie powódki Alina K., żona zmarłego Jerzego K. Wyrok ten zaskarżają w drodze rewizji obaj pozwani. Obie rewizje zawierają wniosek o uchylenie wyroku lub jego zmianę i oddalenie powództwa i są oparte na zarzutach obrazy prawa materialnego - art. 52 i 53 Prawa autorskiego - oraz nie wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i dokonania ustaleń sprzecznych z zebranym w sprawie materiałem. Uzasadnienie prawneUwzględniając rewizje Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Podniesiony w rewizji pozwanego M. zarzut braku legitymacji powódki do wytoczenia powództwa wobec złożenia przez Alinę K., żonę zmarłego Jerzego K., pisemnej zgody na wykorzystanie przez pozwanego materiałów z książki wydanej w 1965 r. i zrzeczenia się przez nią z tego tytułu wszelkich roszczeń, jest chybiony. W świetle art. 53 § 2 Prawa autorskiego po śmierci twórcy prawo do sądowego poszukiwania ochrony autorskich dóbr osobistych przysługuje wymienionym tam osobom bliskim zmarłego, przy czym, zgodnie z przyjętą wykładnią tego przepisu, każdej z tych osób przysługuje samoistna legitymacja do działania. Wyrażenie więc przez jedną z tych osób zgody na wykorzystanie dzieła przez innego twórcę nie pozbawia innych osób uprawnień wynikających z powołanego przepisu. Nie jest natomiast pozbawiony słuszności podniesiony w rewizjach obu pozwanych zarzut naruszenia przepisu art. 52 Prawa autorskiego przez przyjęcie, że wydana w 1968 r. książka pt. "Wyposażenie techniczne zakładów gastronomicznych" wykazuje tak znaczne podobieństwo zarówno co do treści, jak i co do formy do książki wydanej w 1965 r. pt. "Wyposażenie techniczne zakładów żywienia zbiorowego", której współautorami byli pozwany M. i Jerzy K., że należy uznać je również za wspólne dzieło pozwanego i J. K. Powyższa ocena dokonana przez Sąd Wojewódzki jest na gruncie zebranego w sprawie materiału dowolna. Przede wszystkim - w rażącej sprzeczności z podstawowym i niemal jedynym w sprawie dowodem z opinii biegłej z dziedziny technologii żywienia, F. S. Biegła ta w swojej opinii wprawdzie wskazuje na istnienie pewnych podobieństw między obu dziełami co do tematyki, niektórych sformułowań, częściowo treści, a nawet stylu, równocześnie jednak podnosi, że - po pierwsze - przy ocenie tych podobieństw trzeba mieć na uwadze charakter obu dzieł, które są podręcznikami z tej samej dziedziny wiedzy, przeznaczonymi dla szkolenia młodzieży szkół gastronomicznych, a zatem ich tematyka, jak również dobór, układ i treść poszczególnych tematów musi być zgodna z narzuconym programem nauczania i musi uwzględniać hasła zamieszczone w tym programie, nie jest więc wynikiem samodzielnej koncepcji autorów. Po wtóre, obok tych podobieństw dotyczących rozdziału traktującego o ogrzewaniu, wentylacji i klimatyzacji, który jest w obu książkach niemal identyczny, oraz niektórych rysunków identycznych w obu książkach, dzieła te wykazują znaczne różnice co do zakresu treści i sposobu jej ujęcia, doboru tematyki ćwiczeń oraz treści znacznej części rysunków i sposobu ich opisu. W wyniku szczegółowej analizy porównawczej obu dzieł biegła konkluduje, że mimo pewnych podobieństw tematów, wynikających z założeń programowych przedmiotu, dzieło pozwanego M. stanowi opracowanie nowe, napisane inaczej, nie związane bezpośrednio z książką wspólnego autorstwa pozwanego i J. K., a istniejące podobieństwa wskazują jedynie na to, że pozwany przy opracowaniu książki wykorzystał materiały zawarte w książce wydanej poprzednio, co, zdaniem biegłej, powinno być uwidocznione z podaniem dzieła i nazwisk autorów. Powyższa opinia biegłej, którą Sąd Wojewódzki aprobował, istotnie nie upoważnia do wniosków, jakie stanowiły podstawę rozstrzygnięcia i z tej przyczyny zaskarżony wyrok, oparty na ustaleniach sprzecznych z materiałem w sprawie, nie może być utrzymany. Dodać należy, że stanowisko Sądu a quo nie może znaleźć oparcia również w zeznaniu świadka K., który, powołany na stwierdzenie bliżej nie sprecyzowanych okoliczności dotyczących "metod stosowanych w wydawnictwie", ograniczył swe zeznanie do wypowiedzenia opinii o dziele pozwanego, w której wyraził pogląd, że w zakresie technologii żywienia książka pozwanego jest powtórzeniem podręcznika będącego wspólnym dziełem pozwanego i J. K. Opinia wydana przez świadka w dziedzinie wymagającej wiadomości specjalnych nie ma mocy dowodowej opinii biegłego i nie może być tak oceniana, co nie wyłącza jednak, że z uwagi na kwalifikacje naukowe świadka może w pewnym stopniu rzutować na ocenę opinii biegłego i uzasadniać zasięgnięcie opinii innego lub innych biegłych. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd meriti zasięgnie opinii - obok biegłej S. - dwóch innych jeszcze biegłych, w tym biegłego z dziedziny techniki urządzeń zakładów gastronomicznych oraz biegłego z zakresu dydaktyki w tej dziedzinie (z wyłączeniem osoby Fr. K., który byłby związany wypowiedziami złożonymi w charakterze świadka). Jeżeli na podstawie wszechstronnej oceny uzupełnionego materiału Sąd Wojewódzki doszedłby do wniosku, że brak podstawy do przypisania współautorstwa książki pozwanego Jerzemu K., że natomiast pozwany przy opracowaniu swej książki wykorzystał materiały zebrane w książce wydanej w 1965 r., rozpozna sprawę na płaszczyźnie przepisu art. 52 pkt 4 w zw. z art. 53 Prawa autorskiego. Ponieważ pozwany twierdzi w rewizji, że rozdział w jego książce traktujący o ogrzewaniu, wentylacji i klimatyzacji, który jest niemal identyczny z odpowiednim rozdziałem książki współautorstwa Jerzego K., był opracowany wyłącznie przez pozwanego, Sąd umożliwi pozwanemu udowodnienie tego twierdzenia. Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy z mocy art. 388 § 1 kpc uchylił zaskarżony wyrok i orzekł jak w sentencji.