I CR 367/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Szachułowicz. Sędziowie SN: T. Bielecki, W. Kuryłowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 1982 r. z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej, K. Wojnarowicz, sprawy z powództwa Prokuratora Wojewódzkiego w Łodzi przeciwko Leszkowi G. o należność pieniężną na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 27 lipca 1981 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePrawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego dla m. Łodzi z dnia 30.VI.1972 r. V K 28/72 pozwany Leszek G. został uznany za winnego tego, że czyniąc sobie z nielegalnego obrotu wartościami dewizowymi stałe źródło dochodu:a) w okresie od października 1968 r. do kwietnia 1971 r. w Warszawie bez zezwolenia właściwych władz dewizowych nabył za około 35.000 dolarów w banknotach USA - 650 złotych 20-dolarowych monet USA i 1100 gramów złota w sztabkach, a ponadto - 700 gramów złota w sztabkach, 1 monetę złotą 20-dolarową i 6200 dolarów USA w banknotach, naruszając art. 47 § 1 w związku z art. 70 § 2 ustawy karnej skarbowej;b) w tym samym miejscu i czasie sprzedał 651 złotych monet 20-dolarowych USA, 1100 gramów złota w sztabkach, 3100 dolarów USA w banknotach i 60 marek NRD ogólnej wartości 2.656.587 złotych (naruszając art. 47 § 1 w związku z art. 70 § 2 ustawy karnej skarbowej);c) w czasie od 1969 r. do kwietnia 1971 r. w Warszawie nabył 2500 gramów złotych bransoletek wartości 350.000 zł, wiedząc, że pochodzą z przemytu na polski obszar celny, z przeznaczeniem do obrotu handlowego (naruszając art. 76 § 2 w związku z art. 83 § 2 ustawy karnej skarbowej);d) w tym samym czasie i miejscu wprowadził do obrotu handlowego 1750 gramów złotych bransoletek, nie wyłączając tych bransoletek w celu ocechowania do właściwego urzędu probierczego (naruszając art. 20 w związku z art. 5 ustawy z dnia 29 czerwca 1962 r. o prawie probierczym - Dz. U. Nr 39, poz. 173) ie) w grudniu 1970 r. w Warszawie nabył 471,7 gramów złota złomu za 673 dolary USA (naruszając art. 9 ust. 1 dekretu z dnia 29 października 1952 r. o gospodarowaniu artykułami obrotu towarowego i zaopatrzenia - Dz. U. Nr 44, poz. 301 - oraz art. 60 § 1 w związku z art. 6 § 1 ustawy karnej skarbowej) i za to Sąd wymierzył mu karę łączną w wysokości 4 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, orzekając:1) na podstawie art. 70 § 3 pkt 1 ustawy karnej skarbowej (u.k.s.) i art. 47 k.k. "konfiskatę części mienia Leszka Adama G. na rzecz Skarbu Państwa w postaci 1239 dolarów USA w banknotach, bonów towarowych PKO o wartości 225 dolarów, zegarka marki (Doksa), pierścionka złotego, 2 monet złotych 10-rublowych i 4 obrączek ze złota";2) na podstawie właściwych przepisów u.k.s. przepadek na rzecz Skarbu Państwa 32 sztabek złota po 20 gramów każda, 273 dolarów USA w banknotach, 2 monet złotych 20-dolarowych USA, 4 monet złotych 5-rublowych i 19 bransoletek ze złota oraz3) na podstawie art. 11 ust. 1 dekretu z 1952 r. przepadek 12 bransoletek uszkodzonych ze złota (złom) i innych drobnych części ze złota do bransolet.W pozwie z dnia 17.VIII.1979 r. Prokurator Wojewódzki w Łodzi wystąpił o zasądzenie na rzecz Państwa (Urząd Dzielnicowy Warszawa-Wola) tytułem zwrotu tego, co zostało uzyskane ze sprzedaży wartości dewizowych, kwoty 5.675.000 zł z odsetkami i kosztami, w szczególności w związku ze sprzedażą: 651 złotych monet 20-dolarowych USA po 8.000 zł każda, 11 sztabek złota po 100 gramów każda w cenie 23.000 zł za jedną sztabkę oraz 3.100 dolarów USA po 70 zł za dolar.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo, zasądzając zwrot dochodzonej kwoty na podstawie art. 412 k.c., skoro sporna kwota uległa przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa, jako ekwiwalent w walucie krajowej za sprzedane przez pozwanego wartości dewizowe, z jej zapłatą przez nabywców tych wartości, i nie została pozwanemu w postępowaniu karnym, jako gotówka, odebrana lub zabezpieczona, przy jednoczesnym braku podstaw do uznania roszczenia za przedawnione, grożąca bowiem pozwanemu kara grzywny i konfiskata mienia zostały zabezpieczone w postępowaniu przygotowawczym postanowieniem prokuratora z dnia 10.V.1971 r., skutkując przerwy biegu przedawnienia. Brak również podstaw do uznania dochodzonego roszczenia za sprzeczne z zasadami społecznego współżycia (art. 5 k.c.). Ze względu na sytuację pozwanego zachodzi możliwość rozłożenia zasądzonej kwoty stosownie do art. 329 k.p.c. na raty w wysokości po 1.500 zł miesięcznie.Uzasadnienie prawneRozpoznając wniesioną od powyższego wyroku rewizję pozwanego, opartą na zarzucie naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 412 k.c., jako podstawy rozstrzygnięcia (art. 368 pkt 1 k.p.c.), Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z uchwałą połączonych Izb Karnej i Wojskowej z dnia 8.IV.1966 r. (OSNKW z 1966 r. z. 7, poz. 69), aktualną także pod rzędem obowiązującego kodeksu karnego z 1969 r., skazanie przez sąd karny za popełnione przestępstwa ciągłe (art. 58 k.k.) oznacza, że szereg odrębnych czynów przestępnych, powtórzonych i jednorazowych, które rozpatrywane oddzielnie stanowiłyby odrębne przestępstwa, jest traktowany pod pewnymi warunkami i w pewnych okolicznościach jako jedno przestępstwo. Wieloczynowy charakter przestępstwa ciągłego nie wyłącza tym samym odrębności poszczególnych czynów także pod kątem widzenia odpowiedzialności cywilnej za nie ich sprawcy, np. z art. 415 lub 412 k.c. i in. Sprzedaż więc przez pozwanego spornych w sprawie wartości dewizowych z tym skutkiem, że uzyskany ekwiwalent pieniężny uległ w dacie sprzedaży przepadkowi stosownie do art. 412 k.c. i powstał obowiązek zwrotu spornej kwoty na rzecz Skarbu Państwa (por. OSNCP z 1978 r. z. 9, poz. 158), w niczym nie zmienia - mimo ciągłości w popełnianiu danego typu przestępstw - biegu przedawnienia co do roszczenia Skarbu Państwa z art. 412 k.c. Bieg ten nie uległ przerwie lub zawieszeniu także przez zabezpieczenie grożących pozwanemu w postępowaniu karnym kar majątkowych (grzywny i konfiskaty mienia).Dochodzone roszczenie nie wynika bezpośrednio z przestępstwa, ma charakter samoistny, uwarunkowany niegodziwością transakcji, niezależny od jakichkolwiek kar majątkowych grożących podejrzanemu, jak i ewentualnych roszczeń majątkowych osób poszkodowanych przestępstwem. Nie zachodzi zatem żadna z ustawowych przesłanek uzasadniających zgodnie z art. 123 k.c. przerwę biegu przedawnienia. Zabezpieczenie bowiem kar majątkowych nie ma na celu ani dochodzenia, ani zabezpieczenia roszczenia Skarbu Państwa, które powstało wraz z przepadkiem wypłaconych pozwanemu kwot w dacie sprzedaży przez niego określonych walorów.Zabezpieczenie kar majątkowych służy wyłącznie ich realizacji (z mienia skazanego), nie zaś zabezpieczeniu cywilnoprawnych roszczeń wierzycieli, w tym także Skarbu Państwa, z odrębnych, niezależnych od działalności przestępczej podstaw stanowiących samoistne źródło zobowiązania.Data sprzedaży przez pozwanego wchodzących w grę w sprawie wartości dewizowych nie została w sprawie ustalona (tym samym początek biegu dziesięcioletniego przedawnienia dochodzonego roszczenia), zgłoszony w tym celu przez pozwanego dowód zeznań świadków (art. 6 k.c.) nie został przeprowadzony, w tym więc zakresie okoliczności sprawy nie zostały wyjaśnione. Stanowi to w niniejszym przypadku istotne uchybienie procesowe, mogące mieć wpływ na wynik sprawy, wobec czego należało na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. w związku z art. 368 pkt 3 i 5 k.p.c. uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.Z tych względów orzeczono jak w sentencji.