IV CR 87/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Rudnicki. Sędziowie SN: J. Ignatowicz, F. Wesely (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej, S. Trautsolta, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Prokuratora Wojewódzkiego w Łodzi, działającego na rzecz Urzędu Dzielnicowego przeciwko Julianowi F. o zwrot świadczenia na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 16 sierpnia 1979 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Łodzi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePozwany został przed Sądem Wojewódzkim postawiony w stan oskarżenia o to, że w okresie od 1968 r. do września 1971 r. w Ł. bez wymaganego zezwolenia, działając w sposób ciągły, systematycznie zajmował się kupnem i sprzedażą z zyskiem zagranicznych środków płatniczych, czyniąc z tego źródła dochodu przez to, że zakupił on od M.P. co najmniej 40 sztuk złotych monet 20-dolarowych USA wartości 267.440 złotych, sprzedał Józefowi C. co najmniej 40 sztuk złotych monet 20-dolarowych USA wartości 267.440 złotych i w ten sposób dokonał niedozwolonego obrotu wymienionymi wartościami dewizowymi na kwotę nie mniejszą niż 534.880 złotych. Sąd Wojewódzki uznał pozwanego F. za winnego czynu opisanego wyżej z tą zmianą, że przyjął, iż niedozwolony obrót wartościami dewizowymi nie przekraczał 187.200 zł (wyrok karny).Jak zostało ustalone w postępowaniu karnym na podstawie dowodów z zeznań współoskarżonych, pozwany F. płacił za nabyte monety po 7.800 złotych - 8.000 złotych, kupując je od P. Zakupił 40 monet 20-dolarowych i odprzedał je C., zarabiając 50 zł na sztuce.Ustalenia zostały potwierdzone częściowo wyjaśnieniami pozwanego F. jako oskarżonego w sprawie karnej na rozprawie, w czasie której przyznał, iż nabył od M.P. z oferowanych 36 monet jedynie 16 monet, które odprzedał J.C., oraz wyjaśnieniami złożonymi w śledztwie. Fakty ustalone w postępowaniu karnym zostały całkowicie potwierdzone przez J.F. w pisemnym oświadczeniu złożonym osobiście i następnie w pisemnych przesłuchaniach, gdzie w sposób nie budzący wątpliwości przyznał on, że nabył od M.P. 40 sztuk złotych monet 20-dolarowych USA, które odprzedał J.C. Sprzedając monety nawet po 8.000 złotych, pozwany za 40 sztuk otrzymał co najmniej 320.000 złotych.W związku z powyższym Prokurator Wojewódzki wystąpił w dniu 25 kwietnia 1979 r. z pozwem przeciw Julianowi F. o zwrot Skarbowi Państwa ekwiwalentu otrzymanego z powyższych nielegalnych transakcji na podstawie art. 412 k.c.Sąd Wojewódzki uwzględnił powyższe powództwo, nie podzielając zarzutu pozwanego, iż roszczenie Skarbu Państwa uległo przedawnieniu.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji pozwanego, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki nie uwzględnił przedawnienia 10-letniego przewidzianego w art. 118 zdanie drugie k.c., przyjmując, że w sprawie chodzi o roszczenie związane z rewindykacją rzeczy ruchomej należącej do Skarbu Państwa, które w myśl art. 223 § 2 k.c. przedawnieniu nie podlega. Skarb Państwa zaś stał się właścicielem wartości dewizowych już w 1968 r. z mocy samego prawa w chwili nabycia ich w drodze niedozwolonej transakcji od M.P.Poglądu tego nie można podzielić.Przedmiotem pozwu było żądanie zwrotu świadczenia otrzymanego przez pozwanego w zamian za monety 20-dolarowe sprzedane Józefowi C. Otrzymane świadczenie wyrażało się, jak to przyjęto w pozwie, przyjęciem od Józefa C. równowartości 40 monet 20-dolarowych w złocie kwoty 320.000 zł w walucie obiegowej polskiej. Pieniądz obiegowy, czy to w banknotach, czy w bilonie, nie jest rzeczą ruchomą, o której mówi art. 223 § 2 k.c. Charakter rzeczy ruchomej może mieć jedynie przedmiot transakcji, a więc monety złote 20-dolarowe. Pozwany zaś był tym, który zbył monety Józefowi C. według ustaleń prawomocnego wyroku karnego i on jako zbywca może być ewentualnie zobowiązany do zwrotu tego świadczenia, a nie monet złotych 20-dolarowych. Odmienny pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku narusza zatem przepis prawa materialnego (art. 223 § 2 k.c.) przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.Tym samym do roszczenia pieniężnego, jakim jest roszczenie o zwrot otrzymanego przez pozwanego świadczenia za sprzedane wartości dewizowe zgodnie z art. 412 zdanie pierwsze k.c. czy też roszczenie odszkodowawcze zgodnie z art. 412 zdanie drugie k.c., mają zastosowanie przepisy o przedawnieniu roszczeń majątkowych przewidziane w art. 117 i n. k.c.Ponieważ niedozwolone transakcje pozwanego z J.C. wedle ustaleń wyroku karnego miały miejsce w okresie od 1968 r. do 1971 r., nie wiadomo, które z tych transakcji nastąpiły w okresie od 25 kwietnia 1969 r., objętym przedawnieniem 10-letnim.Brak ustaleń w tym kierunku skutkuje z mocy art. 388 § 1 k.p.c. orzeczenie jak w sentencji.