I CR 375/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Niejadlik. Sędziowie SN: W. Kuryłowicz, J. Szachułowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Stanisławy T. przeciwko Kazimierzowi D. o zapłatę na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Rejonowego w Giżycku z dnia 20 czerwca 1983 r.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądzoną kwotę 15.000 zł z odsetkami obniżył do kwoty 7.800 zł bez odsetek, rewizję powódki oddalił, zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 500 zł tytułem kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneBezsporne jest w sprawie, że powódka nabyła skórkę srebrnego lisa za cenę 20.000 zł i powierzyła ją pozwanemu, prowadzącemu zakład kuśnierski, w celu wykonania kołnierza futrzanego. Wykonanie zamówionego dzieła ustalono w terminie do końca grudnia 1982 r.Przed upływem tego terminu dokonano włamania do zakładu pozwanego i skradziono z niego materiały klientów, w tym również lisią skórkę powódki.Poszkodowana wystąpiła z powództwem przeciwko przyjmującemu zamówienie o zapłatę równowartości skóry.Sąd Rejonowy w Giżycku wyrokiem z dnia 20.VI.1983 r. zobowiązał pozwanego do odkupienia srebrnej skórki lisiej długości około 75 cm, wartości 15.000 zł, a zastępczo zasądził jej równowartość w tej wysokości z odsetkami. Za podstawę rozstrzygnięcia Sąd przyjął przepis art. 471 k.c. oraz art. 363 § 1 k.c. Zdaniem Sądu Rejonowego poszkodowana jest uprawniona do żądania naprawienia szkody in natura, a w wypadku niemożności naprawienia szkody przez pozwanego w sposób żądany dłużnik ma obowiązek pokrycia w pieniądzu szkody, której wysokość wyliczył według cen kształtujących się w dacie wyrokowania, a nie w dacie zakupu skóry.Sąd nie podzielił stanowiska pozwanego, że jest on zobowiązany tylko do zapłaty na rzecz powódki kwoty 7.800 zł, które otrzymał z PZU tytułem dobrowolnego ubezpieczenia swojego zakładu od kradzieży z włamaniem. Stanowisko w tym względzie oparł na rzekomej praktyce funkcjonowania ubezpieczeń, gdyż świadczenia wypłacane z tytułu ubezpieczeń mają być zwykle niższe od rzeczywistej wartości rzeczy ubezpieczonej.Wyrok ten zaskarżyły obie strony. Powódka domaga się zmiany zaskarżonego wyroku i zasądzenia odszkodowania w pełnej wysokości zakupu skóry, pozwany zaś zaskarżył wyrok ponad kwotę 7.800 zł, zarzucając Sądowi Rejonowemu naruszenie przepisu art. 471 k.c. i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.Sąd Wojewódzki, rozpoznając rewizję, przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości: "Czy przy ustalaniu należytego zabezpieczenia zakładu należącego do wykonującego dzieło przepis art. 641 § 1 k.c. wyklucza w każdym wypadku możliwość dochodzenia odszkodowania przez zamawiającego i dostarczającego materiał do wykonania dzieła od przyjmującego zamówienie, a w szczególności kiedy przyjmujący zamówienie zawarł z PZU umowę ubezpieczenia zakładu od kradzieży z włamaniem i po dokonaniu takiego przestępstwa przez nie wykrytych sprawców do zakładu otrzymał od PZU odszkodowanie, które globalnie obejmowało także kwotę przyznaną za materiał dostarczony przez zamawiającego dzieło?", a w wypadku stwierdzenia, że zamawiającemu przysługuje roszczenie o odszkodowanie w stosunku do przyjmującego zamówienie: "Czy przyjmujący zamówienie ponosi odpowiedzialność do wartości materiału według cen wynikających z obowiązujących cenników skupu, czy też według cen obowiązujących w godziwym obrocie wolnorynkowym?".Sąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania, gdyż przedstawione pytanie prawne wykracza poza normatywną treść przepisu art. 641 § 1 k.c. z pominięciem normy art. 475 k.c., a w szczególności § 2 tego przepisu.Przepis art. 641 § 1 k.c. ustanawia zasadę, że zamawiający ponosi wyłącznie ryzyko przypadkowej utraty powierzonego materiału do wykonania dzieła, jeśli przyjmujący zamówienie wykaże, iż dopełnił obowiązku starannego przechowywania i zabezpieczenia materiału przed przypadkową utratą.Utrata powierzonego materiału (lisiej skórki) nastąpiła wskutek kradzieży w warunkach, kiedy zakład przyjmującego zamówienie był należycie zabezpieczony przed kradzieżą z włamaniem.Prawidłowe zabezpieczenie było warunkiem uzależniającym wypłatę świadczeń z PZU z tytułu dobrowolnego ubezpieczenia zakładu przez osobę prowadzącą. Dlatego należy stwierdzić, że w wypadku gdy zamawiający dzieło powierza własny materiał do jego wykonania, lecz przed terminem wykonania nastąpi kradzież tego materiału w warunkach należytego zabezpieczenia materiału przed kradzieżą i wypłacenie świadczeń przez PZU z tego tytułu, przyjmujący zamówienie obowiązany jest tylko do wydania zamawiającemu dzieło uzyskanych świadczeń z PZU.Stosownie do art. 475 § 1 k.c. przypadkowa utrata materiału w związku z kradzieżą z włamaniem do zakładu pozwanego pociągnęła za sobą skutek określony w art. 641 § 1 k.c. Spełnienie świadczenia przez przyjmującego zamówienie stało się niemożliwe i ta okoliczność w zasadzie wyłącza odpowiedzialność po jego stronie. Ze względu na to, że pozwany otrzymał świadczenie z PZU, stanowi ono swoistego rodzaju ekwiwalent rzeczy utraconej i świadczenie to pozwany obowiązany jest wydać osobie bezpośrednio poszkodowanej zgodnie z przepisem art. 475 § 2 k.c.Pozwany wyraził gotowość wypłaty świadczenia otrzymanego z PZU w wysokości 7.800 zł i taką kwotę przesłał powódce przekazem pocztowym, lecz odmówiła ona przyjęcia przesyłki. Dlatego Sąd Najwyższy na mocy rewizji pozwanego zmienił zaskarżony wyrok i zasądzoną nim kwotę obniżył do 7.800 zł bez odsetek stosownie do przepisu art. 390 k.p.c.Odsetki należą się od dnia opóźnienia dłużnika, natomiast pozwanemu nie można przypisać opóźnienia, w związku z czym żądanie odsetek jest nieusprawiedliwione (art. 481 k.c).W świetle powyższego rewizja powódki podlegała oddaleniu na zasadzie art. 387 k.p.c. O kosztach procesu orzeczono przy zastosowaniu art. 98 k.p.c.