I CR 459/59

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w B. przeciwko Krystynie L. i Lucjanowi H. o 17.063 zł 44 gr, po rozpoznaniu rewizji powódki od Wyroku Sądu Wojewódzkiego dla woj. warszawskiego z dnia 10 lutego 1959 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneGminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska" w B. w pozwie z dnia 27 kwietnia 1957 r. wniosła o orzeczenie nakazem zapłaty, by pozwani Krystyna L. z d. G. i Lucjan M. zapłacili solidarnie powodowej Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w B. kwotę 17.063 zł 44 gr z sześciu weksli z wystawienia pozwanej L., a w razie wniesienia przez pozwanych zarzutów wniosła o zasądzenie od Krystyny L. i Lucjana M. solidarnie na rzecz Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w B. kwoty 17.063 zł 44 gr z procentami i kosztami procesu. W uzasadnieniu pozwu podano, że pozwana Krystyna L. była zatrudniona przez Zarząd Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w B. od 1955 r. w charakterze odpowiedzialnej sklepowej w sklepie spółdzielczym w P. W wyniku wyliczenia sklepu stwierdzono, iż w okresie czasu od 27 czerwca 1953 r. do 13 sierpnia 1955 r. powstało niedozwolone manko towarowe w wysokości 17.063 zł 44 gr. Pozwana Krystyna L. przy objęciu pracy złożyła weksle gwarancyjne, które żyrował Lucjan M.Postanowieniem z dnia 24 grudnia 1957 r. Sąd odmówił wydania nakazu zapłaty i sprawę skierował do postępowania zwykłego. Pełnomocnik pozwanych nie uznał żądań pozwu, wnosił o oddalenie powództwa z zasądzeniem kosztów procesu, powołując się na prekluzję roszczeń z art. 473 k.z.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 10 lutego 1959 r. oddalił powództwo. Podzielając obronę pozwanych, Sąd Wojewódzki przyjął, że skoro odpowiedzialność pozwanej L. za manko opiera się na przepisie art. 239 k.z., a pozew wniesiony został po upływie roku od dnia rozwiązania stosunku pracy, roszczenie powódki uległo prekluzji z art. 473 k.z.W rewizji od powyższego wyroku powódka wniosła o jego uchylenie, zarzucając, że Sąd Wojewódzki zastosował prekluzję z art. 473 k.z. do roszczeń opartych na wekslach, co pozostaje w wyraźnej sprzeczności z ustalonym pojęciem wekslu, jako papieru wartościowego, rodzącego odpowiedzialność bezwarunkową, oderwanego od podstawy gospodarczej, która spowodowała jego wystawienie, oraz pominął, że skoro pozwana L. została skazana wyrokiem sądowym za spowodowanie spornego manka na podstawie art. 286 § 1 k.k., odpowiedzialność jej opiera się na przepisach o czynach niedozwolonych, a roszczenia na tych przepisach oparte nie podlegają skutkom prekluzji z art. 473 k.z.Na rozprawie przed Sądem Najwyższym pełnomocnik pozwanych powołał się na roczne przedawnienie wekslowe w stosunku do pozwanego M.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie niniejszej wymaga przede wszystkim rozważenia zagadnienie, jakie skutki prawne wywołuje wystawienie przez dłużnika wekslu na zabezpieczenie ewentualnej przyszłej wierzytelności, przy założeniu oczywiście, że weksel nie wyjdzie z posiadania wierzyciela.Z istoty pojęcia zabezpieczenia wynika, że wystawienie weksla nie może mieć żadnego wpływu na byt ani na charakter prawny zabezpieczonej wierzytelności. Skutkiem wystawienia wekslu jest więc tylko uzyskanie przez wierzyciela dodatkowego roszczenia przeciwko dłużnikowi, opartego na Prawie wekslowym i korzystającego z odrębnego uprzywilejowanego trybu postępowania w razie przymusowej realizacji wierzytelności. Wierzycielowi służą więc w ten sposób przeciwko dłużnikowi dwa alternatywne roszczenia. Jedno wynikające bezpośrednio ze stosunku prawnego łączącego strony na podstawie przepisów prawa powszechnego, drugie wynikające z treści wekslu i podlegające reżimowi Prawa wekslowego. Świadczenie dłużnika w obu wypadkach jest identyczne, roszczenia te różnią się więc od siebie tylko podstawą prawną i trybem sądowego dochodzenia, roszczenie bowiem wekslowe może być dochodzone w postępowaniu nakazowym (art. 455 k.p.c.). Różnice są jednak mało istotne, a to dlatego, że w sporze wekslowym pomiędzy kontrahentami stosunku prawnego, będącego podstawą wydania weksla, dłużnik może podnieść wszelkie zarzuty wynikające z tego stosunku, a zatem spór będzie ostatecznie rozpoznany zawsze na płaszczyźnie przepisów prawa powszechnego. Jest to prostą konsekwencją panującej w prawie polskim zasady przyczynowości (kauzalności) czynności prawnych. W myśl powołanej zasady niedopuszczalne są bez wyraźnego zezwolenia ustawy zobowiązania abstrakcyjne. Jednym z takich zobowiązań jest przewidziane w Prawie wekslowym zobowiązanie z wekslu istniejące pomiędzy dłużnikiem wekslowym i prawnym posiadaczem wekslu, o ile u podstaw zobowiązania wekslowego między tymi osobami nie leży łączący je stosunek prawny regulowany przez przepisy prawa powszechnego. Jeśli natomiast taki stosunek prawny istnieje, spór wekslowy musi być rozpoznany na jego podstawie z uwzględnieniem przyczyny zobowiązania.Z wywodów tych wynika, że zobowiązanie wekslowe zaciągnięte przez dłużnika wobec wierzyciela na zabezpieczenie wierzytelności cywilnej nie ma samodzielnego bytu, lecz jest uzależnione od treści stosunku zobowiązaniowego podlegającego prawu powszechnemu i nie może wykraczać poza granice zakreślone przez ten stosunek.W szczególności zaciągnięcie zobowiązania wekslowego nie może uchylać skutków prawnych, jakie wynikają dla danego stosunku prawnego z mocy przepisów bezwzględnie obowiązujących (ius cogens). Do takich należy m.in. przepis art. 473 k.z. o prekluzji roszczeń wynikających ze stosunku pracy.Jeśli więc roszczenie przysługujące pracodawcy wobec pracownika uległo prekluzji z art. 473 k.z., pracodawca nie może dochodzić roszczeń z wekslu wydanego przez pracownika na zabezpieczenie ewentualnych przyszłych pretensji wynikających ze stosunku pracy.Zajęcie odmiennego stanowiska umożliwiałoby pracodawcy obejście przepisu art. 473 k.z. przez żądanie od pracowników materialnie odpowiedzialnych składania weksli gwarancyjnych i pozbawienie w ten sposób pracowników ochrony wynikającej z prekluzji, co w ustroju społecznym otaczającym szczególną ochroną pracę i ludzi pracy należałoby uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.Z tych przyczyn uznać należy pierwszy zarzut rewizji za chybiony.Niezależnie od tego roszczenie wekslowe powódki w stosunku do pozwanego M. uległo przedawnieniu z mocy art. 70 w związku z art. 103 Pr. weksl.Również i drugi zarzut rewizji nie jest trafny.W świetle uchwały Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 26 października 1956 r. 1 CO 31/56 (OSN 1958/I poz. 1) fakt popełnienia przez pracownika przestępstwa przewidzianego w art. 286 § 1 k.k. sam przez się nie przesądza tego, że odpowiedzialność pracownika za szkodę opiera się na przepisie art. 134 k.z. Dla przyjęcia tej podstawy odpowiedzialności konieczne jest ustalenie, że pracownik dopuścił się naruszenia obowiązków ciążących na nim niezależnie od istniejącego stosunku pracy.Wedle prawidłowych i w rewizji niekwestionowanych ustaleń zawartych w zaskarżonym wyroku pozwana dopuszczała się wyłącznie naruszenia obowiązków pracowniczych, co uzasadnia jej odpowiedzialność opartą na przepisie art. 239 k.z.Natomiast ani materiał zebrany w sprawie, ani rewizja nie zawiera okoliczności, które by mogły uzasadniać przypisanie pozwanej popełnienia czynów niedozwolonych w rozumieniu art. 134 k.z.W tym stanie rzeczy pogląd Sądu Wojewódzkiego co do podstawy odpowiedzialności pozwanej za niedobór jest trafny.Z powyższych zasad rewizja podlega z mocy art. 383 k.p.c. oddaleniu, przy czym pozwanym należy się zwrot kosztów postępowania rewizyjnego na podstawie art. 100 k.p.c.