I CR 516/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Miłkowski (spraw.).Sędziowie: SN A. Gola, SW I. Ciastek-Dryll.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 1989 r. sprawy z powództwa Dyrekcji Okręgu Poczty i Telekomunikacji w W. przeciwko Przedsiębiorstwu Przetwórstwa Blach "B." w L. o zapłatę 4.000 USD na skutek odwołania strony powodowej od orzeczenia Okręgowej Komisji Arbitrażowej w Warszawie z dnia 18 kwietnia 1989 r. sygn. akt (…):zmienia zaskarżone orzeczenie i zasądza od pozwanego Przedsiębiorstwa na rzecz strony powodowej kwotę 4.000 (cztery tysiące) dolarów USA,zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 137.600 (sto trzydzieści siedem tysięcy sześćset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania w obu instancjach.Uzasadnienie faktyczneStrona powodowa wystąpiła o zasądzenie na swoją rzecz od pozwanego Przedsiębiorstwa kwoty 4.000 dolarów USA (USD). Uzasadniając wniosek twierdziła, że wymienioną kwotę zapłaciła pozwanemu na poczet umowy zawartej między stronami, dotyczącej wykonania elementów potrzebnych do budowy budynków poczty. Wobec niewykonania umowy przez pozwane Przedsiębiorstwo w dodatkowo wyznaczonym terminie, powód odstąpił od umowy i zażądał zwrotu wymienionego świadczenia.Pozwane Przedsiębiorstwo wniosło o oddalenie żądania wniosku, powołując się na przedawnienie roszczenia.Okręgowa Komisja Arbitrażowa w Warszawie oddaliła żądanie wniosku. Komisja ustaliła, że zamówieniem z dnia 1 października 1982 r. strona powodowa wystąpiła do pozwanego o wykonanie elementów na dwa budynki poczty o powierzchni 144 m2 i 216 m2. Termin wykonania nie był w zamówieniu podany. Dokumentacja miała być wykonana przez Biuro Projektowe "M." w W. Strona pozwana oświadczyła w piśmie z dnia 25 listopada 1982 r., że przyjmuje zamówienie wstępne i że wypowie się po wykonaniu dokumentacji. W piśmie zaznaczono, że obowiązują ceny umowne i że potrzebne są środki dewizowe na zakup lakierów. W przypadku przekazania środków dewizowych zamówienie może być wykonane w następnym roku. Strona powodowa nie ustosunkowała się na piśmie do pisma pozwanego z dnia 25 listopada 1982 r., z czego, zdaniem Komisji, wynika że nie doszło do skutecznego zawarcia umowy.Teleksem z dnia 21 stycznia 1983 r. pozwane Przedsiębiorstwo zwróciło się do powoda o przekazanie 4.000 USD jako kwoty niezbędnej do wykonania blach przy realizacji zamówienia. Kwota ta została przekazana przez powoda w kwietniu 1983 r.Zdaniem Komisji przekazanie wymienionej kwoty nastąpiło bez skutecznie zawartej umowy. Również później nie doszło do uzgodnienia istotnych elementów umowy ani terminu jej wykonania. Wobec braku umowy, oświadczenie powoda o odstąpieniu od umowy nie wywołało skutku.W tej sytuacji świadczenie 4.000 USD byłe świadczeniem nienależnym i roszczenie o jego zwrot uległo przedawnieniu z art. 118 k.c.W odwołaniu strona powodowa zarzuciła sprzeczność istotnych ustaleń Komisji i zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Żądała zmiany zaskarżonego orzeczenia i uwzględnienia żądania wniosku.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, rozpoznając odwołanie, na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych (Dz. U. Nr 33, poz. 175), zważył, co następuje:Przyjmując, że między stronami nie doszło do umowy o wykonanie elementów do budowy dwu pawilonów poczty, Okręgowa Komisja Arbitrażowa nie określiła, o jaką umowę mogłoby w danym wypadku chodzić. Tymczasem jest to niezbędne dla oceny, czy do zawarcia umowy doszło. Z treści zamówienia strony powodowej z dnia 1 października 1982 r. (…) wynika, że zamawiającemu chodziło o wykonanie typowych elementów na budynki poczty o powierzchni 144 m2 i 216 m2, łącznie ze stolarką okienną i otworami do drzwi aluminiowych. Dokumentacja miała być wykonana przez Przedsiębiorstwo systemów komputerowych "M.". Zamówienie zostało przez pozwane Przedsiębiorstwo wstępnie przyjęte pismem z dnia 25 listopada 1982 r. (…), gdzie strona pozwana podała, że wypowie się po wykonaniu dokumentacji i że potrzebne będą dewizy na zakup lakierów do blach. Teleksem z dnia 21 stycznia 1983 r. (…) pozwany żądał od powoda wpłacenia 4.000 USD na zakup lakierów.W związku z wykonywaniem zamówienia powoda pozwane Przedsiębiorstwo kontaktowało się następnie z Przedsiębiorstwem Systemów Komputerowych "M.", które dostarczyło dokumentację, a pozwany uzależnił realizację zamówienia powoda od zapłacenia przez niego 4.000 USD (pismo pozwanego z dnia 4 lutego 1983 r. (…) i pismo Przedsiębiorstwa "M." z dnia 27 stycznia 1983 r. (…). Powód wpłacił pozwanemu żądane 4.000 USD.Pozwany żądał od Przedsiębiorstwa "M." cesji powoda upoważniającej do załatwienia spraw związanych z wykonaniem zamówienia (pismo z 4 lutego 1983 r. (…). Nie jest sporne, iż tego rodzaju cesja nie została dokonana. Mimo tego pozwany wykonał zamówienie przez powoda elementy i wezwał bezskutecznie Przedsiębiorstwo "M." do ich odbioru (odpowiedź na wniosek (…)), a następnie wykonane elementy sprzedał innym klientom (pismo pozwanego do powoda z dnia 25 lutego 1988 r. (…).Przytoczony stan faktyczny, który nie jest sprzeczny z ustaleniami Okręgowej Komisji Arbitrażowej, winien być oceniony według przepisów k.c. dotyczących umowy o dzieło. W myśl art. 627 k.c. umowa taka wymaga do swej ważności zobowiązania się do wykonania oznaczonego dzieła przez przyjmującego zamówienie i do zapłaty wynagrodzenia przez zamawiającego. Dokonane ustalenia wskazują na istnienie między stronami umowy o dzieło.W wyniku tej umowy pozwany zobowiązał się wykonać elementy do budowy pawilonów według dokumentacji sporządzonej przez Przedsiębiorstwo "M.". Brak bliższego określenia wynagrodzenia nie stoi na przeszkodzie przyjęciu umowy za zawartą, gdyż w takim wypadku wynagrodzenie może być określone w sposób podany w art. 628 k.c. Nieokreślenie terminu wykonania dzieła nie powoduje nieważności umowy. Niewykonywanie umowy przez dłuższy okres uzasadniało odpowiednie zastosowanie art. 491 § 1 k.c. przez wyznaczenie przez powoda odpowiedniego terminu do wykonania dzieła, z zagrożeniem odstąpienia od umowy. Powód wyznaczył pozwanemu Przedsiębiorstwu taki termin (…), a po upływie tego terminu odstąpił od umowy (…) i następnie wezwał o zwrot wpłaconej kwoty 4.000 USD (…). Złożenie wniosku arbitrażowego nastąpiło przed upływem roku od wymagalności roszczenia (art. 120 § 1 k.c.), wobec czego nie ma podstaw do przyjęcia przedawnienia roszczenia. Żądanie wniosku jest uzasadnione przepisem art. 494.Strona pozwana nie może powoływać się na nieodebranie dzieła przez Przedsiębiorstwo "M." skoro powód nie dokonał na rzecz tego Przedsiębiorstwa cesji swych uprawnień związanych z zawartą między stronami umową, a pozwany nie wezwał powoda o odbiór dzieła.W tej sytuacji istnieją podstawy do przyjęcia, że ocena prawna zebranego w sprawie materiału narusza przepisy prawa materialnego (art. 627 i nast. k.c., art. 494 k.c., art. 118 k.c.) zachodzą więc warunki do zmiany zaskarżonego orzeczenia i uwzględniania powództwa oraz przyznania zwrotu powodowi kosztów postępowania w obu instancjach (art. 390 § 1 i 98 w związku z art. 393 § 1 k.p.c.).