I CR 696/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Zieliński. Sędziowie: Z. Masłowski (sprawozdawca), W. Markowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Ignacego A. przeciwko Skarbowi Państwa - Ministerstwu Obrony Narodowej o odszkodowanie, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 23 listopada 1961 r.,wniosek pozwanego o umorzenie postępowania o d d a l i ł.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 2 czerwca 1962 r. Sąd Najwyższy zawiesił postępowanie rewizyjne na podstawie art. 183 § 1 d.k.p.c. wobec śmierci powoda.W piśmie procesowym z dnia 6 stycznia 1968 r. pozwany wniósł o umorzenie zawieszonego postępowania na podstawie art. 182 § 1 k.p.c. w związku z tym, że zawieszenie nastąpiło ze względu na brak następcy prawnego strony powodowej, przy czym od daty zawieszenia upłynęły 3 lata.Uzasadnienie prawneOddalając wniosek powyższy, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Stosownie do brzmienia zdania drugiego § 1 art. 182 k.p.c. sąd umorzy postępowanie w razie stwierdzenia braku następcy prawnego strony, która utraciła zdolność sądową, a w każdym razie po upływie lat trzech od daty postanowienia o zawieszeniu z tej przyczyny. Cytowany przepis pozostaje w ścisłym związku z przepisem art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c., który jako jedną z przyczyn obligatoryjnego zawieszenia postępowania z urzędu przewiduje utratę przez stronę zdolności sądowej.Błędny jest pogląd reprezentowany przez stronę pozwaną domagającą się umorzenia postępowania, że pojęcie "utraty zdolności sądowej" obejmuje również śmierć osoby fizycznej. Wprawdzie z chwilą śmierci osoba fizyczna traci zdolność sądową, polegającą na zdolności występowania w procesie jako strona (art. 64 k.p.c.), lecz z tego jeszcze nie wynika wniosek, by ustawodawca śmierć strony traktował jako jeden z przypadków utraty przez stronę zdolności sądowej. Świadczy o tym w sposób wyraźny pełne brzmienie omawianego tu przepisu pkt 1 § 1 art. 174 k.p.c., który w tym samym zdaniu - obok utraty przez stronę zdolności sądowej - przewiduje jako przyczynę zawieszenia postępowania śmierć strony lub jej przedstawiciela ustawowego. Przy zajęciu stanowiska strony pozwanej, odrębne wskazanie śmierci strony jako przyczyny zawieszenia byłoby zbędne.Poza tym przeciwko takiemu rozumieniu przepisu art. 182 § 1 k.p.c. i użytego w nim terminu "utrata zdolności sądowej" przemawia również i ten argument, że w razie śmierci osoby fizycznej nigdy nie może zajść sytuacja, by brak było następcy prawnego osoby zmarłej. Stosownie bowiem do przepisu art. 935 § 3 k.c., w braku innych spadkobierców ustawowych lub testamentowych spadek przypada Skarbowi Państwa jako spadkobiercy ustawowemu, który nie może spadku odrzucić (art. 1023 § 1 k.c.), a zatem w razie braku innych spadkobierców będzie następcą prawnym strony. Wynika z tego w sposób oczywisty, że przepis art. 182 § 1 zdanie drugie k.p.c., przewidujący umorzenie postępowania w razie stwierdzenia braku następcy prawnego strony, która utraciła zdolność sądową, nie może mieć zastosowania do wypadku, gdy utrata zdolności sądowej strony procesowej będącej osobą fizyczną nastąpiła na skutek jej śmierci.