I CR 847/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl (sprawozdawca). Sędziowie: A. Gola, J. Ignatowicz.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Olgi I. przeciwko Miejskim Zakładom Komunikacyjnym w W. o 111.525,30 zł na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 13 lipca 1973 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o zapłatę kwoty 68.052 zł z odsetkami oraz w części orzekającej o kosztach procesu i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu dla m.st. Warszawy do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie wniosków stron o zasądzenie kosztów postępowania rewizyjnego; w pozostałej części rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowódka była właścicielką działki gruntu o powierzchni 943 m2, oznaczonej numerem 21929, położonej w W. przy ul. O. W styczniu 1965 r. strona pozwana objęła w posiadanie tę działkę pod budowę zajezdni autobusowej, na skutek przydzielenia jej tej działki na mocy decyzji Wydziału Gospodarki Terenami Urzędu m.st. W. z dnia 12.XII.1964 r. Dopiero z protokołu z dnia 14.VI.1969 r. strona pozwana dowiedziała się o tym, że powódka jest właścicielką działki, którą wraz z innymi terenami strona pozwana przejęła w styczniu 1965 r. pod budowę zajezdni autobusowej.Decyzja, na mocy której strona pozwana weszła w posiadanie działki powódki, została przez Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu m.st. W. z dnia 23.I.1970 r. uchylona, ponieważ błędnie traktowała teren należący do osoby fizycznej jako stanowiący własność Skarbu Państwa.Strona pozwana - mimo uchylenia decyzji, której mocą została jej przekazana działka powódki - nadal zatrzymała posiadanie tej działki i dopiero w dniu 13.XI.1970 r. wystąpiła z wnioskiem o wywłaszczenie nieruchomości powódki; wniosek ten został uwzględniony decyzją Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu m.st. W. z dnia 28.V.1971 r.Biorąc przytoczone wyżej okoliczności pod uwagę, Sąd Wojewódzki przyjął, że strona pozwana przez okres 2 lat (tj. od 14 czerwca 1969 r. do połowy czerwca 1971 r.) posiadała nieruchomość powódki w złej wierze. Powódka otrzymała od strony pozwanej za wymienioną nieruchomość 22.191 zł.Do czasu wejścia przez stronę pozwaną na działkę powódka uprawiała na niej warzywa i kwiaty. Za uprawiany na działce czosnek mogłaby powódka uzyskać korzyść wyrażającą się kwotą 4.559 zł w stosunku rocznym. Natomiast z uprawy innych warzyw na całej działce mogła osiągać rocznie dochód w kwocie 14.292 zł.Oceniając wysokość należnego powódce odszkodowania, Sąd Wojewódzki przyjął, że powódce należy się kwota 4.550 zł w związku z utratą korzyści, jaką mogła uzyskać w 1965 r. z uprawy czosnku, rozpoczętej na działce jesienią 1964 r., oraz kwota 943 zł za odebraną powódce możliwość korzystania z działki przez okres 2 lat.Wysokość tego ostatniego wynagrodzenia ustalił Sąd Wojewódzki przez zastosowanie stawek czynszowych określonych w tabeli nr 2, załączonej do uchwały Rady Ministrów z dnia 13 grudnia 1962 r. w sprawie wytycznych dla ustalenia stawek czynszu za dzierżawę terenów w miastach i osiedlach (M.P. z 1963 r. Nr 4, poz. 14). Wynagrodzenie to wynosi najwyżej 0,50 zł od 1 m2 powierzchni rocznie. Od obszaru działki wyżej opisanej wynagrodzenie to wynosiłoby 471,50 zł rocznie, a za okres 2 lat - 943 zł.Sąd Wojewódzki uznał również za nieuzasadnione roszczenie powódki z tytułu zwrotu opłat, jakie ponosi ona w związku z uzyskaniem prawa wieczystego użytkowania działki gruntu w S.Z uwagi na to, że roszczenie powódki przekraczało kwotę 111.000 zł, a powódka utrzymała się tylko z roszczeniem w kwocie około 5.500 zł, Sąd Wojewódzki na podstawie art. 100 k.p.c. zasądził od powódki na rzecz strony pozwanej kwotę 2.000 zł tytułem kosztów procesu.Wyrok Sądu Wojewódzkiego w części oddalającej powództwo zaskarżyła powódka rewizją.Z treści rewizji wynika, że powódka kwestionuje wysokość przyznanego jej odszkodowania za utratę korzyści, jakie mogłaby uzyskać od czasu zajęcia jej działki przez pozwanego do chwili wywłaszczenia, oraz kwestionuje oddalenie jej roszczenia o zwrot opłat, jakie musi uiszczać w związku z wywłaszczeniem jej działki i koniecznością nabycia innej działki w wieczyste użytkowanie, za które musi opłacać przez 99 lat po 607,70 zł rocznie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja powódki, zwalczająca ustalenie Sądu I instancji co do wysokości należnego jej odszkodowania oraz ograniczenie odszkodowania do okresu 2 lat za szkodę związaną z zajęciem jej działki przez pozwanego aż do czasu wszczęcia postępowania o wywłaszczenie, jest uzasadniona.Roszczenie powódki wynikało z faktu bezprawnego oddania działki, stanowiącej własność powódki, przez Urząd m.st. W. stronie pozwanej w użytkowanie.Powódka była hipoteczną właścicielką omawianej działki. Obowiązkiem Sądu I instancji było rozważyć tę okoliczność i ocenić, czy pozwany, wkraczając na działkę powódki, był w dobrej wierze, skoro mógł z ksiąg wieczystych dowiedzieć się, że działka stanowi własność powódki. W razie przyjęcia złej wiary na pozwanym ciążyłby obowiązek wyrównania powódce dalszej szkody, jakiej doznała w związku z pozbawieniem jej możliwości uprawiania działki, i to od chwili zajęcia działki aż do czasu jej wywłaszczenia.Roszczenie powódki ulega przedawnieniu 10-letniemu (art. 118 k.c.) i w chwili wytoczenia powództwa nie było przedawnione.Wysokość odszkodowania należnego powódce z wymienionego wyżej tytułu wyliczył biegły sądowy. Wyliczenie to jednak nasuwa zastrzeżenia, ponieważ Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił należycie, czy i jakie uprawy powódka hodowałaby na działce w wymienionym okresie. Przy ocenie tej okoliczności pomocne mogłoby okazać się wyjaśnienie, jakie uprawy hodowała powódka na działce w latach poprzedzających zajęcie działki przez pozwanego. Ustalenie tych okoliczności jest konieczne z uwagi na to, że powódka ma prawo do pełnego odszkodowania. Nietrafnie bowiem przyjął Sąd Wojewódzki, z powołaniem się na przepisy uchwały Rady Ministrów z dnia 13 grudnia 1962 r. w sprawie wytycznych dla ustalenia stawek czynszu za dzierżawę terenów w miastach i osiedlach (M.P. z 1963 r. Nr 4, poz. 14), że odszkodowanie należne powódce nie może przekraczać 0,50 zł od 1 m2 powierzchni rocznie.Przewidziane bowiem w tej uchwale stawki, jak wskazuje tytuł uchwały, mają zastosowanie jedynie w wypadkach wydzierżawiania terenów w miastach i osiedlach na podstawie zawartych umów. Nie mogą one natomiast być stosowane w wypadku pozbawienia właściciela posiadania działki wbrew jego woli i bez tytułu prawnego. W takich wypadkach pokrzywdzony właściciel ma prawo dochodzić naprawienia poniesionej szkody na zasadach ogólnych. Odmienny pogląd Sądu Wojewódzkiego narusza przepisy art. 415, 420, 361 i 363 k.c.Sąd Najwyższy nie uznał natomiast za uzasadnioną rewizji powódki w części zwalczającej oddalenie jej roszczenia o odszkodowanie z tytułu uiszczonej przez nią opłaty za działkę przyznaną w użytkowanie wieczyste w S., albowiem roszczenie to nie pozostaje w rozumieniu art. 361 § 1 k.c. w normalnym związku przyczynowym z wywłaszczeniem powódki z opisanej wyżej działki. Trafnie uznał Sąd Wojewódzki, że brak jest jakichkolwiek podstaw faktycznych i prawnych do uwzględnienia powyższego roszczenia. W tym też zakresie Sąd Najwyższy oddalił rewizję powódki, jako nieuzasadnioną, na mocy art. 387 k.p.c., a w pozostałym zakresie uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania (art. 388 § 1 k.p.c.).