I CR 89/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz (sprawozdawca). Sędziowie: E. Mielcarek, H. Krawczyńska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z powództwa Urszuli S. przeciwko Skarbowi Państwa - Prokuraturze Wojewódzkiej i Prezydium Rady Narodowej w W. - Wydział Finansowy oraz przeciwko Dyrekcji Miejskiego Handlu Mięsem o 150.000 zł, na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy w Warszawie z dnia 3 sierpnia 1965 r.,zaskarżony wyrok uchylił i zniósł koszty procesu między stronami za obydwie instancje.Uzasadnienie faktyczneW związku z zabezpieczeniem przez prokuratora roszczeń, jakie mogły przysługiwać względem Ryszarda S. Skarbowi Państwa z tytułu grożącej mu kary grzywny i kary przepadku majątku oraz Przedsiębiorstwa MHM w W. z tytułu wyrządzonej szkody, żona jego, Urszula S., wytoczyła powództwo o wyłączenie spod zabezpieczenia spółdzielczego prawa do lokalu w Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "Zjednoczenie" w W. Powódka twierdziła, że wbrew domniemaniu przewidzianemu w art. 6 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającymi z przestępstwa (Dz. U. Nr 4, poz. 11) prawo to należy wyłącznie do niej.Wyrokiem z dnia 3 sierpnia 1965 r. Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy powyższe powództwo oddalił. Sąd Wojewódzki nie dał wiary zeznaniom świadków, że powódka została w okresie zarzucanego jej mężowi przestępstwa obdarowana znacznymi kwotami przez ojca i przez ciotkę.Wyrok ten zaskarżyła powódka.W toku postępowania rewizyjnego zakończyła się prawomocnie sprawa karna przeciwko mężowi powódki, przy czym nie wymierzono mu ani kary grzywny, ani kary przepadku majątku. Okazało się też, że wymienione wyżej Przedsiębiorstwo MHM nie wytoczyło przeciwko mężowi powódki powództwa o odszkodowanie za szkodę spowodowaną zarzucanym mu w postępowaniu karnym czynem.W związku z powyższym pełnomocnik powódki prosił o uchylenie zaskarżonego wyroku, o umorzenie postępowania i o zasądzenie na rzecz powódki kosztów procesu. Pełnomocnicy pozwanych nie kwestionowali wniosku o umorzenie postępowania, sprzeciwiali się jednak zasądzeniu od strony pozwanej kosztów procesu, wnosząc o wzajemne ich zniesienie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wobec tego że mąż powódki nie został skazany na żadną z kar majątkowych, a powództwo o odszkodowanie nie zostało przeciwko niemu wytoczone, zabezpieczenie grożących mu kar i grożącej mu odpowiedzialności cywilnej upadło z mocy art. 5 wymienionej wyżej ustawy. W tych warunkach wydanie wyroku rozstrzygającego o żądaniu powódki stało się zbędne, to zaś uzasadnia uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania na podstawie art. 355 § 1 k.p.c.Jeżeli zaś chodzi o kwestię kosztów, to należy mieć na uwadze, że w świetle przepisów art. 98 i nast. k.p.c. koszty procesu należą się powodowi, gdy pozwany dał podstawę do wytoczenia powództwa, tzn. gdy nie uczynił zadość w czasie odpowiednim swemu obowiązkowi i w ten sposób zmusił powoda do wystąpienia na drogę sądową, pozwanemu zaś należą się te koszty, gdy powód bezpodstawnie wytoczył powództwo. Z tego wynika, z kolei, że o uprawnieniu do zwrotu kosztów decyduje takie niewłaściwe zachowanie się, które zmusiło drugą stronę do wytoczenia powództwa lub do podjęcia obrony. Nie mają natomiast z tego punktu widzenia znaczenia obiektywne fakty, a więc okoliczności od stron niezależne. Jest bowiem zasadą, że nie można uzależniać powstania określonego obowiązku od przyczyn, na które ten, kto ma być zobowiązany, nie miał wpływu. Dlatego też m.in. orzecznictwo reprezentuje pogląd, że w razie uwzględnienia przez sąd żądania zaprzeczenia ojcostwa, którego to żądania strona pozwana nie kwestionowała, powodowi nie przysługuje zwrot kosztów procesu. Nie mógł on bowiem uniknąć wytoczenia powództwa, mimo że druga strona także uznawała żądanie, a nawet także dążyła do jego uwzględnienia.Podobna sytuacja wytwarza się wówczas, gdy z mocy art. 5 wymienionej wyżej ustawy upada zabezpieczenie grożącej oskarżonemu kary majątkowej lub grożącej mu odpowiedzialności cywilnej. Zarówno bowiem okoliczność, że nie doszło do skazania oskarżonego na karę majątkową, jak i uprzednie zabezpieczenie dokonane przez prokuratora są zdarzeniami, które występują niejako poza procesem, są więc obiektywnymi okolicznościami, które wpływają wprawdzie na bieg procesu, ale są niezależne od stron. W szczególności zabezpieczenie, o którym mowa, nie jest postępowaniem prokuratora jako strony, lecz wykonaniem obowiązku ciążącego na nim w każdym wypadku wszczęcia postępowania karnego mogącego doprowadzić do skazania na grzywnę lub przepadek majątku.W tych warunkach oraz wobec tego, że ustawa nie przewiduje, jak sąd powinien w takim szczególnym wypadku orzec o kosztach procesu, należało zastosować w drodze analogii przepis normujący sytuację zbliżoną. Przepisem takim jest art. 104 k.p.c., przewidujący wzajemne zniesienie kosztów procesu w wypadku zawarcia ugody. Podobieństwo polega na tym, że w obu wypadkach żadna ze stron nie wygrywa procesu, powództwo bowiem ani nie zostaje uwzględnione, ani oddalone.Z zasad powyższych należało z mocy art. 390 § 1, 355 § 1 i 104 k.p.c. orzec jak w sentencji.