I CSK 1/26

I CSK 1/26 POSTANOWIENIE 23 września 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Paweł Grzegorczyk na posiedzeniu niejawnym 23 września 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa P.K. przeciwko G.K. i M.K. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, na skutek skargi kasacyjnej P.K. od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z 6 czerwca 2025 r., II Ca 100/25, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. obciąża powoda kosztami postępowania kasacyjnego, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu. (M.M.) UZASADNIENIE Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w I CSK 1/26 2 zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych). Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powód P.K. powołał się na potrzebę wykładni przepisów prawnych i występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego. Zwrócił także uwagę na możliwość wystąpienia w sprawie nieważności postępowania przed Sądem drugiej instancji z racji jego składu, jak również na to, że skarga kasacyjna wydaje się oczywiście zasadna, gdyż umowa z dnia 19 lutego 2013 r. była pozorna i fikcyjna. W zakresie sygnalizowanej we wniosku nieważności postępowania należało zważyć, że w uchwale składu połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, OSNC 2020, nr 4, poz. 34, mając na względzie szczególne, konstytucyjne i ustrojowe właściwości Sądu Najwyższego oraz wymagania stawiane do objęcia urzędu w tym Sądzie, potrzebę zapewnienia niezależności Sądu Najwyższego od władzy politycznej, a także kształt i przebieg postępowań nominacyjnych do pełnienia urzędu w Sądzie Najwyższym, które toczyły się po wejściu w życie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., Sąd Najwyższy uznał, że sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami powołanej ustawy. Stanowiska tego nie uznano natomiast za uzasadnione w odniesieniu do sędziów sądów powszechnych. W tym przypadku, zgodnie z tezą uchwały, sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., jeżeli zarazem wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Karta) oraz art. 6 ust. 1 Konwencji I CSK 1/26 3 o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (EKPCz). Nieważność postępowania w tym przypadku nie ma zatem automatycznego charakteru, jest natomiast uwarunkowana oceną, czy wadliwość procesu powołania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 47 Karty i art. 6 EKPCz. Stanowisko, według którego kwestia sprzeczności składu orzekającego z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c., gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana do pełnienia urzędu sędziego w sądzie powszechnym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, której sposób wyboru pozbawiał ten organ przymiotu niezależności, wymaga zbadania, czy wadliwość procesu powołania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 47 Karty i art. 6 ust. 1 EKPCz, zostało utrzymane także w późniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. odpowiednio motywy uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, nr 6, poz. 22, a także uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, nr 10, poz. 95) i znalazło odzwierciedlenie w judykaturze Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 24 marca 2026 r., C-521/21, MJ przeciwko AA). W tym kontekście we wniosku nie powołano argumentów, które stwarzałyby podstawę do przyjęcia, że w związku z okolicznościami towarzyszącymi powołaniu do pełnienia urzędu sędziego zasiadającego w składzie Sądu wydającego zaskarżony wyrok, doszło – w okolicznościach sprawy rozstrzygniętej zaskarżonym wyrokiem – do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności sądu. Na znaczenie wskazania takich okoliczności wskazuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, podnosząc, że w rozważanej sytuacji do stwierdzenia bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. bądź sprzeczności składu orzekającego z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. muszą – zgodnie z uchwałą składu połączonych izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. – zachodzić okoliczności, które świadczą o naruszeniu standardów niezawisłości i bezstronności w konkretnej sprawie (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2023 r., III USKP 1/22 i postanowienia Sądu I CSK 1/26 4 Najwyższego z dnia 17 marca 2021 r., I KK 28/21, z dnia 28 kwietnia 2021 r., IV CZ 5/21, z dnia 9 czerwca 2021 r., I PSK 38/21, z dnia 14 lipca 2022 r., I CSK 1346/22, z dnia 25 stycznia 2023 r., I PSK 22/22 i z dnia 28 czerwca 2023 r., I PSK 47/22). Nie bez znaczenia jest także okoliczność, akcentowana również w judykaturze Sądu Najwyższego, że zaskarżony wyrok zapadł na rozprawie, a z materiału sprawy nie wynikało, iżby skarżący podnosił ex ante zastrzeżenia co do prawidłowości składu orzekającego wydającego zaskarżony wyrok (por. co do wagi tej okoliczności m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2025 r., II CSKP 289/23, z dnia 24 kwietnia 2025 r., II CSKP 1717/22 i z dnia 26 czerwca 2015 r., II CSKP 955/24, a także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2025 r., V KK 77/25). Także przedmiot sprawy nie uzasadniał, że mogła ona cieszyć się szczególnym zainteresowaniem ze strony organów władzy politycznej bądź dotykać interesów Skarbu Państwa. W pozostałym zakresie trzeba przypomnieć, że powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą; konieczne jest przy tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14). W celu uzasadnienia potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) konieczne jest natomiast wykazanie, że określony przepis prawa lub zespół tych przepisów, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w judykaturze w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08 i z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07). I CSK 1/26 5 Wniosek nie spełniał powołanych wymagań i to w stopniu oczywistym. Kwestia kognicji sądu drugiej instancji rozpoznającego apelację została wyczerpująco wyjaśniona w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55, a z wniosku nie wynikało, w czym miałaby przejawiać się – po podjęciu powołanej uchwały – niejednolitość praktyki sądowej w rozważanej materii. Rozważania na kanwie poglądu Sądu Najwyższego dotyczącego konsekwencji zbycia pod warunkiem udziału w spadku należało natomiast uznać za oderwane od okoliczności sprawy i trudne do zrozumienia, zważywszy, że spór nie dotyczył zbycia udziału w spadku, a z ustaleń dokonanych przez Sądy meriti nie wynikało, iżby sporna umowa została zawarta pod warunkiem. Wywody wniosku – w zestawieniu z wiążącą Sąd Najwyższy podstawą faktyczną zaskarżonego wyroku (art. 39813 § 2 k.p.c.) – nie stwarzały także podstawy do przyjęcia, że skarga kasacyjna jest uzasadniona, a tym bardziej by była ona zasadna w stopniu oczywistym, tj. niebudzącym wątpliwości i dostrzegalnym już na pierwszy rzut oka, czego wymaga przyczyna kasacyjna określona w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Lektura wniosku dowodziła ponadto, że skarżący zmierzał nie tyle do wykazania określonych ustawą przyczyn kasacyjnych, lecz do narzucenia Sądowi Najwyższemu własnej wizji stanu faktycznego, sprzecznej z ustaleniami Sądów meriti. Podejście takie potwierdzało objęcie podstawami kasacyjnymi zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., który – zgodnie z jednoznacznie brzmiącym art. 3983 § 3 k.p.c. – należało uznać za niedopuszczalny. Ubocznie tylko należało podnieść, że skarżący popadał w sprzeczność, wywodząc z jednej strony, iż sporna umowa została zawarta wyłącznie dla pozoru (art. 83 k.c.), z drugiej zaś, że pozwani mieli powrotnie przenieść własność nieruchomości na powoda, gdy jego sytuacja się ustabilizuje. Niespójność tkwiła również w równoczesnym odwołaniu się do okoliczności wskazanych w art. 3989 § 1-2 i pkt 4 k.p.c., jasne jest bowiem, że albo w sprawie występuje zagadnienie prawne, a więc kwestia trudna, dotychczas nierozstrzygnięta i wymagająca pogłębionej analizy, albo też skarga jest zasadna w sposób oczywisty, co zakłada niewystępowanie w sprawie żadnych zagadnień prawnych, poważnych wątpliwości interpretacyjnych lub rozbieżności w orzecznictwie (por. postanowienia Sądu I CSK 1/26 6 Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2011 r., II UK 24/11, z dnia 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14, i z dnia 18 października 2016 r., I UK 466/15). Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. (M.M.) [SOP]