I CSK 2216/25

I CSK 2216/25 POSTANOWIENIE 14 października 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Marcin Krajewski na posiedzeniu niejawnym 14 października 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku A.K. z udziałem S.K. o podział majątku, na skutek skargi kasacyjnej S.K. od postanowienia Sądu Okręgowego w Łomży z 4 lutego 2025 r., I Ca 265/24, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. I CSK 2216/25 2 UZASADNIENIE Postanowieniem z 4 lutego 2025 r. Sąd Okręgowy w Łomży oddalił apelację uczestnika od postanowienia Sądu Rejonowego w Wysokiem Mazowieckiem z 20 marca 2024 r., w którym Sąd dokonał podziału majątku wspólnego wnioskodawczyni i uczestnika, przy ustaleniu ich równych udziałów w majątku mającym podlegać podziałowi. Uczestnik wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego, zaskarżając je w całości. Skarżący, powołując się na art. 379 pkt 4 k.p.c., wskazał, że zachodzi nieważność postępowania, gdyż w składzie orzekającym zasiadała osoba powołana na urząd sędziego na podstawie uchwały Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa. Powołanie sędziego nastąpiło zatem – zdaniem skarżącego – w sposób wadliwy. Skarżący przywołał w tym zakresie uchwałę składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20. Skarżący podniósł również, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), gdyż Sąd naruszył art. 378 § 1, art. 3271 § 1 w zw. 391 § 1 k.p.c. Zdaniem skarżącego Sąd zaniechał merytorycznej i pełnej kontroli instancyjnej rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji, pomijając zarzuty apelacyjne podniesione przez uczestnika postępowania. Skarżący twierdzi, że Sąd Okręgowy ograniczył się w uzasadnieniu do kilku ogólnikowych twierdzeń, nie odnosi się zaś ono do istotnych zarzutów. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Skarga kasacyjna stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, którego celem jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości I CSK 2216/25 3 orzecznictwa, usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych. Ograniczenie przesłanek do czterech ma zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nastąpi jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane te funkcje, a skarga kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. W pierwszej kolejności należało wskazać, że Sąd Najwyższy nie dostrzega w niniejszej sprawie nieważności postępowania, która to przesłanka powinna być uwzględniana z urzędu (art. 39813 § 1 k.p.c.). Po pierwsze, skarżący z powołaniem się na art. 379 pkt 4 k.p.c. kwestionuje sposób powołania Sędziego rozpoznającego apelację, mimo że przywołany przepis nie odnosi się do kategorii osoby nieuprawnionej do orzekania, lecz do sytuacji, w której skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy (zob. postanowienia SN z 27 maja 2026 r., I CSK 1517/25, i z 30 czerwca 2026 r., I CSK 2081/25). Po drugie, uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, na którą powołuje się skarżący, została uznana za niezgodną z Konstytucją na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r., U 2/20 (M.P. 2020, poz. 376). Orzeczenie Trybunału ma moc powszechnie obowiązującą (art. 190 ust. 1 Konstytucji), co wyklucza powoływanie się na wskazaną uchwałę w jakimkolwiek postępowaniu. Po trzecie, nawet zgodnie ze wskazaną uchwałą sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej aktualnie obowiązującymi przepisami, jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Zatem sam fakt powołania sędziego sądu powszechnego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, której status I CSK 2216/25 4 jest kwestionowany, nie może uzasadniać przyjęcia, że postępowanie prowadzone z udziałem takiego sędziego jest dotknięte nieważnością. Po czwarte, zgodnie z art. 29 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym w ramach działalności Sądu Najwyższego lub jego organów niedopuszczalne jest kwestionowania umocowania sądów i trybunałów, konstytucyjnych organów państwowych oraz organów kontroli i ochrony prawa. W konsekwencji wykluczone byłoby podzielenie przez Sąd Najwyższy poglądu co do tego, że sędzia orzekający w sprawie został wadliwie powołany. W dalszej kolejności należało stwierdzić, że wskazana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka w postaci oczywistej zasadności skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy zasadność zarzutów podniesionych w skardze jest dostrzegalna prima facie, bez głębszej analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego o charakterze elementarnym, polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie oraz nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym (zob. postanowienia SN: z 29 listopada 2022 r., I CSK 4912/22; z 30 listopada 2022 r., I CSK 2735/22; z 20 października 2023 r., I CSK 1612/23; z 26 października 2023 r., I CSK 76/23, i z 31 października 2023 r., I CSK 4805/22). Skargi kasacyjnej nie można uznać za oczywiście uzasadnioną w powyższym znaczeniu. Skarżący powołuje się na naruszenie art. 378 § 1 k.p.c. przez pominięcie istotnych zarzutów apelacyjnych. W tym kontekście należy przede wszystkim wskazać, że choć przepis ten implikuje konieczność wzięcia pod uwagę przez sąd rozpoznający apelację podniesionych w niej zarzutów i złożonych wniosków, czemu powinien dać wyraz w uzasadnieniu orzeczenia, to nie jest niezbędne, by sąd odnosił się w uzasadnieniu do każdego twierdzenia faktycznego i argumentu prawnego podniesionego przez stronę (zob. m.in. wyroki SN z 15 września 2016 r., I CSK 659/15; z 13 października 2017 r., I CSK 46/17, i z 5 października 2018 r., I CSK 608/17). Zakres powinności spoczywających na sądzie odwoławczym zależy przy tym w dużym stopniu od kierunku rozstrzygnięcia apelacji i czynności procesowych I CSK 2216/25 5 podejmowanych w postępowaniu przed sądem drugiej instancji (zob. wyrok SN z 5 października 2018 r., I CSK 608/17, i z 26 marca 2026 r., II CSKP 1359/24). Główne zarzuty apelacji zmierzały do zakwestionowania ustalenia równych udziałów stron w majątku mającemu podlegać podziałowi zamiast ustalenia udziału uczestnika w wysokości 4/5, a wnioskodawczyni w wysokości 1/5. Sąd zaś wyjaśnił, dlaczego nie ma podstaw do uwzględnienia żądania uczestnika ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym. Nie sposób na tym tle dostrzec elementarnych błędów Sądu drugiej instancji, które pozwalałyby na uznanie skargi kasacyjnej za oczywiście uzasadnioną. Odnosząc się przywołanego przez skarżącego naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 3271 § 1 k.p.c., należy przypomnieć, że ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw znowelizowano art. 387 k.p.c. Na mocy tej ustawy wprowadzono art. 387 § 21 k.p.c. ustanawiający wymogi dotyczące sporządzania uzasadnienia przez sąd drugiej instancji. Z kolei na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy nowelizującej do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie należało stosować przepisy Kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu nadanym nową ustawą. W odniesieniu do środków odwoławczych wyjątek od tej zasady ustanawiał art. 9 ust. 4 ustawy nowelizującej, który stanowił, że przepisy dotychczasowe należało stosować do rozpoznania środków odwoławczych wniesionych i nierozpoznanych przed dniem jej wejścia w życie. Apelacja uczestnika została wniesiona w sierpniu 2024 r., natomiast nowelizacja weszła w życie 7 listopada 2019 r. W konsekwencji skarżący, chcąc kwestionować prawidłowość sporządzenia przez Sąd drugiej instancji uzasadnienia postanowienia, powinien powoływać się na naruszenie art. 387 § 21 k.p.c., a nie art. 3271 k.p.c. dotyczącego sporządzania uzasadnienia przez sąd pierwszej instancji. Niezależnie od wskazanej kwestii, która sama w sobie nie pozwala na uznanie za zasadne zarzutu błędnego sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, należy podkreślić, że naruszenie przez sąd drugiej instancji zasad sporządzania uzasadnienia orzeczenia jedynie wyjątkowo może stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, co ma miejsce, gdy wskutek uchybienia wymaganiom stawianym uzasadnieniu zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli kasacyjnej (tak SN m.in. w wyrokach: z 7 października 2005 r., IV CK 122/05; I CSK 2216/25 6 z 28 listopada 2007 r., V CSK 288/07; z 21 lutego 2008 r., III CSK 264/07, OSNC-ZD 2008, nr D, poz. 118; z 2 czerwca 2011 r., I CSK 581/10; z 11 marca 2020 r., I CSK 585/18; z 24 września 2020 r., IV CSK 32/19, i z 13 maja 2021 r., V CSKP 101/21). Analiza uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wskazuje na istnienie uchybień konstrukcyjnych, które uniemożliwiałyby odczytanie stanowiska przyjętego przez Sąd Okręgowy. W związku z tym nie ma podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z powołaniem się na oczywistość naruszeń przepisów regulujących zasady sporządzania uzasadnienia przez sąd odwoławczy. Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). (E.M.) [a.ł]