I CSK 1304/25

I CSK 1304/25 POSTANOWIENIE 4 września 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Agnieszka Piotrowska na posiedzeniu niejawnym 4 września 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa D.M. przeciwko T. spółce akcyjnej w W. o ustalenie, na skutek skargi kasacyjnej D.M. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 27 lutego 2024 r., VI ACa 1410/22, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Wyrokiem częściowym z 2 czerwca 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo D.M. przeciwko T. S.A. w W., w którym powód domagał się ustalenia nieważności bliżej opisanej ugody sądowej, zawartej przez strony w dniu 18 czerwca 2013 r. przed Sądem Okręgowym w Nowym Sączu w sprawie I C 1235/12. Na podstawie tej ugody pozwany wypłacił powodowi, poszkodowanemu w wypadku komunikacyjnym zadośćuczynienie za krzywdę w kwocie 200 000 zł (oprócz uiszczonej wcześniej kwoty 30 000 zł) oraz, na wniosek powoda, reprezentowanego przez fachowego pełnomocnika procesowego, zgłoszony na podstawie art. 447 k.c., kwotę 800.000 zł z tytułu jednorazowego odszkodowania w miejsce renty. Apelacja powoda od tego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu I CSK 1304/25 2 Apelacyjnego w Warszawie z 27 lutego 2024 r. Powód wniósł skargę kasacyjną opierając wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na przyczynach kasacyjnych objętych art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym ochronie interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania prawa, wkład Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz eliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym lub orzeczeń oczywiście niezgodnych z prawem. Stosownie do 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez stronę, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, rolą „przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, skarżący podniósł, że skarga jest oczywiście uzasadniona, albowiem Sąd drugiej instancji, oddalając apelację powoda, rażąco naruszył art. 447 k.c., art. 444 § 2 k.c. oraz art. 58 k.c. Okoliczności zawarcia ugody sądowej oraz jej treść świadczą, zdaniem skarżącego, o tym, że jest ona sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Do naruszenia art. 447 k.c. doszło przez przyznanie powodowi na podstawie art. 447 k.c., kwoty 800 000 zł z tytułu jednorazowego odszkodowania mimo, że nie zachodziły ku temu, zdaniem powoda, ważne powody w rozumieniu tego przepisu. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania na przyczynie objętej art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., obligowało skarżącego do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu rudymentarnej wiedzy I CSK 1304/25 3 jurydycznej, bez potrzeby analizowania szczegółów sprawy lub dokonywania pogłębionej analizy adekwatnych w tej sprawie przepisów. Ponadto, zgodnie z powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa poglądem, o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 r., Nr 13, poz. 230). Wniosek powoda o przyjęcie skargi jest oparty na zarzucie widocznego prima vista naruszeniu przez Sąd Apelacyjny wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego w kontekście oddalenia żądania powoda domagającego się ustalenia nieważności ugody sądowej zawartej z pozwanym w 2013 r. W świetle poglądów orzecznictwa i nauki prawa, ugoda polega na czynieniu przez strony konkretnego stosunku prawnego wzajemnych ustępstw w zakresie tego stosunku w celu ostatecznego uregulowania, wynikających z niego, spornych kwestii po to, aby znieść stan niepewności w tym zakresie albo uchylić spór istniejący lub mogący powstać między nimi (funkcja koncyliacyjna i stabilizacyjna ugody). Do essentialia negotii tej umowy należą zatem wzajemne ustępstwa stron i dążenie do zapewnienia stabilnej sytuacji prawnej w stosunku prawnym, w którym pozostają. Nawiązany w ten sposób stosunek prawny ma cechować się pewnością i bezspornością, zaś odzwierciedleniem dążenia ustawodawcy do stabilizacji ugody jest m.in. wynikająca z art. 918 § 1 k.c. modyfikacja przesłanek powoływania się przez strony ugody na złożenie oświadczenia woli pod wpływem błędu. Podobną funkcję pełni ugoda sądowa o podwójnej naturze- materialnoprawnej i procesowej. Ugoda sądowa jest czynnością procesową uprawnionych podmiotów, umożliwiającą wyłączenie potrzeby kontynuowania postępowania sądowego co do istoty sprawy i prowadzącą do umorzenia postępowania (art. 355 k.p.c.). Jest też czynnością prawną (umową, ugodą w rozumieniu art. 917 k.c.; zob. postanowienie SN z 14 czerwca 2005 r., V CK 691/04). Trzeba przy tym podnieść, że realizacja autonomii woli stron przy zawieraniu ugody sądowej nie ma charakteru absolutnego, albowiem sąd, przed którym jest ona zawierana, dokonuje jej kontroli z punktu widzenia przesłanek I CSK 1304/25 4 wskazanych w art. 223 § 2 w zw. z art.203 § 4 k.p.c. Powinien zatem uznać za niedopuszczalną m.in. ugodę, w której ustępstwa jednej ze stron są niewspółmierne i wzbudzają zastrzeżenia w świetle zasad współżycia społecznego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 grudnia 1973 r., III CRN 261/73). Stosowanie do ugód sądowych, o których mowa w art. 917 k.c., przepisów części ogólnej kodeksu cywilnego obejmuje także skutki prawne zawartej ugody. Strona może zatem powołać się na bezwzględną nieważność (np. w razie spełnienia przesłanek z art. 58, 82, 83 k.c.) lub wzruszalność zawartej ugody z powołaniem się na przepisy o wadach czynności prawnych (art. 84 i 87 k.c.), przy czym w przypadku złożenia oświadczenia woli dotyczącej zawarcia ugody pod wpływem błędu, uchylenie się strony od skutków prawnych tego oświadczenia, jest uzależnione od spełnienia dodatkowych przesłanek z art. 918 § 1 k.c. Zastosowanie art. 58 § 2 k.c. powinno następować jednakże wyjątkowo, gdy ma to głębokie uzasadnienie aksjologiczne. Przenosząc te rozważania na grunt przywołanej przez skarżącego przyczyny kasacyjnej należy podnieść, że powód nie wykazał, że jego skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W uzasadnieniu zaskarżonego kasacyjnie wyroku, Sąd Apelacyjny, aprobując szczegółowe ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, towarzyszące zawarciu przedmiotowej ugody sądowej z 18 czerwca 2013 r., poczynił obszerne rozważania prawne, wskazując, z jakich przyczyn nie dopatrzył się sprzeczności przedmiotowej ugody ani z prawem ani z zasadami współżycia społecznego, sprzeczności uzasadniającej tezę powoda o bezwzględniej nieważności tej ugody na gruncie art. 58 k.c. Sąd Apelacyjny rozważył szczegółowo podnoszone aktualnie przez powoda argumenty o rażąco zaniżonym świadczeniu, należnym mu z tytułu trwalej niepełnosprawności fizycznej, wynikającej ze skutków wypadku komunikacyjnego. Sąd wskazał przy tym, że w poprzedniej sprawie, pozwany ubezpieczyciel podniósł zarzut przyczynienia się powoda do skutków wypadku przez brak zapięcia pasów bezpieczeństwa, co doprowadziło do wypadnięcia powoda z samochodu, uderzenia ciałem o jezdnię i złamania kręgów szyjnych, skutkujących paraliżem kończyn dolnych. Wobec zawarcia ugody ta kwestia nie była przedmiotem postępowania dowodowego ani ustaleń faktycznych. Orzekając I CSK 1304/25 5 w tej sprawie, Sąd odtworzył szczegółowo przebieg tamtego postępowania sądowego, w którym powód był reprezentowany, przy negocjowaniu i zawarciu ugody sądowej, przez zaufanego fachowego pełnomocnika procesowego. Podniósł, że kwota 1 000 000 zł wypłacona na rzecz powoda w 2013 r, w wyniku wykonania ugody, ma w odniesieniu do przeciętnego wynagrodzenia w dacie jej zawarcia oraz w dacie wyrokowania w tej sprawie, realną siłę nabywczą około 2 milionów zł. Te rozważania, które powód kontestuje we wniosku o przyjęcie skargi, doprowadziły Sąd Apelacyjny do konkluzji, że brak jest podstaw do uznania badanej ugody sądowej z 18 czerwca 2013 r. za sprzeczną z prawem, zasadami współżycia społecznego i rażąco, widocznie, krzywdzącą powoda. Argumentacja powoda, mająca świadczyć o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, stanowi, w istocie, polemikę z tymi ustaleniami i rozważaniami Sądu Apelacyjnego i nie spełnia wymagań stawianych przyczynie kasacyjnej objętej art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji. Ze względu na to, że przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego był wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej, kwestionującej oddalenie apelacji powoda od wyroku częściowego Sądu pierwszej instancji, nie orzeczono o kosztach związanych z postępowaniem kasacyjnym. (A.D.) [SOP]