I CSK 1408/25

I CSK 1408/25 POSTANOWIENIE 17 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Monika Koba na posiedzeniu niejawnym 17 lipca 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku T. spółki akcyjnej w K. z udziałem K.G. i T.G. o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu, na skutek skargi kasacyjnej T. spółki akcyjnej w K. od postanowienia Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 28 listopada 2024 r., II Ca 2385/22, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od wnioskodawcy na rzecz uczestników kwotę 377 (trzysta siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia wnioskodawcy odpisu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty. UZASADNIENIE Postanowieniem z 28 listopada 2024 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił apelację wnioskodawcy T. spółki akcyjnej w K. od postanowienia Sądu Rejonowego w Trzebnicy z 5 października 2021 r., którym oddalony został jego wniosek o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu w sprawie z udziałem K.G. i T.G. I CSK 1408/25 2 U podstaw rozstrzygnięcia Sądów meriti legło stwierdzenie, że postępowanie dowodowe nie wykazało, że wnioskodawca i jego poprzednicy prawni korzystali z działek objętych sporem w zakresie odpowiadającym treści służebności. Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez wnioskodawcę. Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W ocenie skarżącego skarga kasacyjna, jest oczywiście uzasadniona z uwagi na naruszenie przez sąd przepisów prawa materialnego wskazanych w podstawach skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnicy wnieśli o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania prawa w każdej indywidualnej sprawie. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację, I CSK 1408/25 3 w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z dnia 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15, niepubl. i przywołane tam orzecznictwo). Bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwala przyjąć, by skarga była – w powyższym rozumieniu – oczywiście uzasadniona. Po pierwsze, oczywistej zasadności skargi nie dowodzą wnioski, które Sąd Okręgowy wyprowadził z całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego podzielając ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy i przyjmując, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek przewidzianych w art. 172 k.c. w zw. z art. 352 k.c. w odniesieniu do nieprzerwanego korzystania z trwałego i widocznego urządzenia przez wymagany okres. Skarżący kwestionuje bowiem w tym zakresie – pod pozorem naruszenia prawa materialnego - podstawę faktyczną zaskarżonego rozstrzygnięcia i przeprowadzoną przez Sądy meriti ocenę dowodów, co w postępowaniu kasacyjnym jest niedopuszczalne (art. 3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.) i na tej podstawie twierdząc, że wykazał korzystanie z służebności w zakresie na jaki się powoływał, neguje następnie wyprowadzone przez Sądy wnioski dotyczące nie zaistnienia podstaw do uwzględnienia wniosku. Z wiążącej Sąd Najwyższy podstawy faktycznej zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika natomiast, że Sądy brały pod uwagę, że wnioskodawca I CSK 1408/25 4 dążył do ustalenia pasa gruntu pozwalającego na swobodny dostęp do stacji transformatorowej w każdym czasie. Wykazanie dostępu do działki gruntowej, na której znajduje się urządzenie, w stanie faktycznym sprawy, wymagało jednak wykazania przez wnioskodawcę dostępu do tej działki poprzez dostęp do sąsiednich nieruchomości i było podyktowane badaniem przesłanki posiadania służebności. Trafnie Sądy obu instancji uznały, że z faktu niewykazania dostępu do urządzenia należy przyjąć brak „nieprzerwanego posiadania" służebności przesyłu o treści służebności gruntowej, której stwierdzenia zasiedzenia żądał wnioskodawca. Prezentując stanowisko przeciwne i akcentując, że zapewnienie dostępu (dojazdu) do urządzeń przesyłowych jest elementem treści służebności przesyłu, skarżący identyfikuje postępowanie o ustanowienie służebności przesyłu z postępowaniem o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu ( służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu). Wykazanie natomiast przez skarżącego istnienia trwałego i widocznego urządzenia przesyłowego nie jest wystarczające, skoro nie wykazał, że z niego korzystał, a zatem był posiadaczem służebności przez wymagany okres. Nie ma żadnych wątpliwości, że zasiedzenie służebności następuje w takich granicach przestrzennych w których przedsiębiorca przesyłowy manifestował, że korzysta z cudzej nieruchomości przy wykorzystaniu trwałego i widocznego urządzenia (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 18 kwietnia 2012 r., V CSK 190/11 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2012r., II CSK 218/12; z 28 sierpnia 2013 r., V CSK 421/12; z 29 listopada 2013 r., I CSK 253/13; z 11 czerwca 2015 r., V CSK 468/14; z 9 lipca 2015 r., I CSK 629/14 i z 18 maja 2016 r., V CSK 531/15, OSNC–ZD 2018, nr A, poz.14). Sąd w sprawie o stwierdzenie zasiedzenia nie ma zatem możliwości konkretyzowania treści służebności – tak, jak to jest zobligowany czynić przy jej ustanowieniu ( art. 3051 k.c.) - w taki sposób by powierzchnia nieruchomości zajęta pod służebność zabezpieczała potrzeby eksploatowania urządzeń przez przedsiębiorcę przesyłowego zapewniając mu możliwość prawidłowego korzystania z nich, ale także, ich konserwacji, naprawy, modernizacji, usuwania awarii. Inaczej rzecz ujmując o zakresie nabytego w drodze zasiedzenia prawa decyduje wyłącznie faktyczna ingerencja przedsiębiorcy przesyłowego w nieruchomość I CSK 1408/25 5 w okresie istotnym dla stwierdzenia zasiedzenia. Po drugie, nie można nie dostrzec, że wyrokiem z 2 grudnia 2025 r. ( P 10/16, OTK-A 2026, nr 1) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 k.c., rozumiane w ten sposób, że umożliwiają nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 3051- 3054 k.c., w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu są niezgodne z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał zakwestionował zatem utrwaloną w praktyce wykładnię przepisów kodeksu cywilnego, zgodnie z którą art. 292 k.c. w związku z art. 285 § 1 i 2 k.c. pozwalały jeszcze przed wejściem w życie art. 305¹–305⁴ k.c. na zasiedzenie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu. Wprawdzie orzeczenie to nie zostało opublikowane; powszechnie znane są także kontrowersje związane ze sposobem funkcjonowania Trybunału Konstytucyjnego oraz zasiadaniem w jego składach osób wybranych na stanowisko sędziego z naruszeniem art. 194 ust. 1 Konstytucji ( zob. m.in. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 3 grudnia 2015 r., K 34/15, z 11 sierpnia 2016 r., K 39/16 oraz wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 maja 2021 r. Xero Flor przeciwko Polsce, skarga nr 4907/ 18 i z 14 grudnia 2023 r., M.L. przeciwko Polsce, skarga nr 40119/21). Domniemanie konstytucyjności możliwości ubiegania się o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu ( służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu) w stanie prawnym przed wejściem w życie art. 305¹–305⁴ k.c. zostało jednak poddane w wątpliwość, co nie pozostaje bez znaczenia w kontekście wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania opartej na jej oczywistej zasadności. W konsekwencji argumentacja przytoczona we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie wykazuje tezy, że zaskarżone orzeczenie stanowi konsekwencję błędów w zakresie stosowania prawa materialnego, których efektem jest orzeczenie oczywiście wadliwe. Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. I CSK 1408/25 6 O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 520 § 3, art. 98 § 1 i 3, art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art. 39821 k.p.c. oraz art. 13 § 2 k.p.c., a także § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 5 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023, poz. 1964, ze zm.). (M.M.) [a.ł]