I CSK 1850/25

I CSK 1850/25 POSTANOWIENIE 7 października 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Pawłyszcze na posiedzeniu niejawnym 7 października 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa J.K. i M.K. przeciwko syndykowi masy upadłości Bank S.A. w W. o ustalenie, na skutek skargi kasacyjnej syndyka masy upadłości Bank S.A. w W. od wyroku częściowego Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 17 września 2024 r., I ACa 3214/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od syndyka masy upadłości Bank S.A. w W. łącznie na rzecz J.K. i M.K. 2700 (dwa tysiące siedemset złotych) zł kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia zobowiązanemu. (G.G.) UZASADNIENIE I CSK 1850/25 2 Wyrokiem z 16 lutego 2023 r., I C 32/20, Sąd Okręgowy w Krakowie ustalił nieważność umowy kredytu zawartej przez powodowych kredytobiorców i poprzednika prawnego pozwanego banku i zasądził od banku solidarnie na rzecz kredytobiorców 87 971,32 zł z odsetkami. W toku postępowania apelacyjnego 20 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie wydał postanowienie o ogłoszeniu upadłości pozwanego banku. Sąd Apelacyjny zawiesił postępowanie i podjął je przeciwko syndykowi w zakresie żądania ustalenia. Wyrokiem częściowym, zaskarżonym skargą kasacyjną, Sąd Apelacyjny w Krakowie oddalił apelację syndyka masy upadłości banku. Sąd Apelacyjny ustalił, że 3 sierpnia 2006 r. powodowie i poprzednik prawny banku zawarli umowę kredytu hipotecznego w wysokości 87 782,00 zł, indeksowanego kursem franka szwajcarskiego (CHF). Spłata wszelkich zobowiązań z tytułu umowy kredytowej miała być dokonywana w złotych. Metodę i terminy ustalania kursu wymiany walut na podstawie, którego wyliczane są raty i bieżące saldo, jak również warunki aktualizacji harmonogramu spłat określał regulamin. Tabela kursów została zdefiniowana w regulaminie, jako tabela kursów kupna/sprzedaży walut banku obowiązująca o godz. 16.00 w dniu, w którym następuje operacja. Kredytobiorcy w okresie do 29 sierpnia 2006 r. do 8 września 2021 r. spłacili na rzecz banku tytułem rat kapitałowo-odsetkowych 87 971,32 zł. Sąd drugiej instancji wskazał, że w umowie będącej przedmiotem niniejszej sprawy bank w sposób jednostronny ustalał kurs waluty właściwej do wyliczenia zobowiązania kredytobiorcy. Z treści umowy nie wynikały ani obiektywne, ani weryfikowalne oznaczenia tego kursu. Przedmiotowa umowa nie była negocjowana indywidualnie, zawiera postanowienia naruszające w sposób rażący interesy konsumenta i jest sprzeczna z dobrymi obyczajami. W ocenie Sądu drugiej instancji nie ma możliwości utrzymania umowy po wyeliminowaniu postanowień abuzywnych, dlatego przedmiotowa umowa jest bezskuteczna na skutek zastosowania przez bank niedozwolonych postanowień umownych. Syndyk masy upadłości banku wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na wystąpienie w sprawie istotnych zagadnień pranych: I CSK 1850/25 3 1) czy postanowienie umowy kredytu, mające charakter abuzywny, może być uznane za bezskuteczne wobec masy upadłości (art. 84 ust 1 pr.upadł.) wobec tego, że postanowienie to prowadzi do upadku umowy na skutek usunięcia z niej klauzul abuzywnych, a zatem utrudnia ono osiągnięcie celu postępowania upadłościowego, jakim jest pełne zaspokojenie wierzycieli, poprzez skutek w postaci upadku umowy kredytu zawartej przez kredytodawcę i brak spłaty rat takiego kredytu do masy upadłości; 2) czy postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego albo denominowanego) do waluty obcej, wytoczone przeciwko upadłemu bankowi, jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości" w rozumieniu art. 145 ust. 7 pr.upadł. i tym samym podlega zawieszeniu na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 lub art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 w zw. z art. 145 ust. 1 pr.upadł. do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na liście wierzytelności lub, odpowiednio, odmowy uwzględnienia wierzytelności na liście i wyczerpania trybu określonego ustawą. Syndyk masy upadłości banku wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania również z uwagi na istnienie potrzeby wykładni przepisów prawnych: art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i art. 145 ust. 1 pr.upadł. oraz art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i art. 145 ust. 1 pr.upadł. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 144 ust. 1 pr.upadł. po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadmimstracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko memu. Postępowanie o ustalenie nieważności umowy kredytu nie jest postępowaniem dotyczącym wierzytelności, o którym mowa w art. 145 pr.upadł., dlatego należało je podjąć i dalej prowadzić przeciwko syndykowi. Takie stanowisko potwierdza również uchwała Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2024 r., w sprawie III CZP 5/24, w której stwierdzono, że „Postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy będącego konsumentem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu, prowadzone przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono upadłość, nie jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy I CSK 1850/25 4 upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, a tym samym może być podjęte z chwilą ustalenia osoby pełniącej funkcję syndyka”. W uchwale tej wskazano również, że niewskazanie w art. 145 ust. 1 pr.upadł. wprost spraw o ustalenie nie powinno skłaniać do rozszerzającego rozumienia pojęcia „postępowania sądowego […] o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości”, w celu objęcia tą kategorią spraw również żądań z art. 189 k.p.c. Postępowanie upadłościowe, którego istotnym elementem jest sporządzenie listy wierzytelności zaspokajanych z masy upadłości, zasadniczo nie stwarza zainteresowanym możliwości dochodzenia roszczenia procesowego o ustalenie istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego. Na rzecz wniosku, że sprawy te pozostają poza zakresem zastosowania art. 145 ust. 1 pr.upadł., wobec czego prowadzone w nich postępowania powinny być podejmowane z chwilą ustalenia osoby syndyka, przemawia więc także ten argument, że w przeciwnym razie zagrożeniu ulegałoby prawo stron do sądu. Podmioty poszukujące ochrony prawnej w sprawach o ustalenie nie miałyby bowiem możliwości uzyskania tej ochrony – co najmniej do czasu wyczerpania trybu zgłoszenia wierzytelności, pozostającej w takim związku z żądaniem z art. 189 k.p.c., że ustalenie istnienia lub nieistnienia określonego prawa lub stosunku prawnego mogłoby przekładać się na ocenę podstaw umieszczenia danej, zgłoszonej wierzytelności na liście. To właśnie korelacja art. 145 ust. 1 pr.upadł. z ustaleniem listy wierzytelności, wyrażająca istotę i funkcję przywołanego przepisu, stanowi o fundamentalnej różnicy między sprawami o ustalenie i sprawami o zasądzenie. W razie wystąpienia z żądaniem zasądzenia sensem tamowania rozpoznania sprawy w postępowaniu prowadzonym na zasadach ogólnych jest możliwość dochodzenia ochrony prawnej w procedurze związanej z ustaleniem listy wierzytelności. Zbieżne rozwiązanie nie zostało przewidziane dla żądania ustalenia prawa lub stosunku prawnego, które nie ma swego odpowiednika w toku sporządzania listy wierzytelności. W konsekwencji sprawa z art. 189 k.p.c. może toczyć się na zasadach ogólnych, tyle że z udziałem syndyka, a nie samego upadłego. Skarżący objął wnioskiem o przyjęcie skargi także zagadnienie prawa materialnego, tj. czy art. 84 ust. 1 pr.upadł. może stanowić przeszkodę do oceny umowy upadłego jako nieważnej, ponieważ uniemożliwia to odzyskanie kredytu I CSK 1850/25 5 przez syndyka, a tym samym osiągnięcie celu postępowania upadłościowego w postaci zaspokojenia wierzycieli. Z niezrozumiałych przyczyn syndyk nie zaliczył do wierzycieli upadłego banku kredytobiorców, którzy zawarli z upadłym nieważne umowy. Postępowanie upadłościowe służy zaspokojeniu także tych wierzycieli. Prawo upadłościowe różnicuje wierzycieli, niektórzy wierzyciele są uprzywilejowani. Jednak wierzyciele z nieważnych umów kredytu nie są dyskryminowani. Wierzytelności powodowych kredytobiorców podlegają zaspokojeniu z masy na zasadach ogólnych i dlatego co do tych wierzytelności postępowanie zostało zawieszone. Natomiast oddalenie żądania ustalenia nieważności umowy kredytu (tj. w istocie ustalenie nieistnienia stosunku prawnego kredytu) prowadziłoby do trwania obowiązku dalszego spłacania kredytu mimo nieważności umowy. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania. Na podstawie art. 98 k.p.c. powodom przysługuje od skarżącego zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie. (G.G.) [SOP]