I CSK 1939/23

I CSK 1939/23 POSTANOWIENIE 27 listopada 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Monika Koba na posiedzeniu niejawnym 27 listopada 2024 r. w Warszawie w sprawie z powództwa M.G. przeciwko A.P. z udziałem interwenienta ubocznego T. spółki akcyjnej w W. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej M.G. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 20 października 2022 r., I ACa 376/22, 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) nie obciąża powódki kosztami postępowania kasacyjnego. [A.T.] UZASADNIENIE Wyrokiem z 20 października 2020 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił obie apelacje: powódki M.G. i pozwanego A.P. od wyroku Sądu Okręgowego w Kaliszu z 20 grudnia 2021 r. zasądzającego od pozwanego na rzecz powódki: kwotę 300 000 zł tytułem zadośćuczynienia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 16 czerwca 2013 r. do dnia zapłaty; 11.700 zł tytułem skapitalizowanej renty za okres od 16 czerwca 2013 r. do 31 stycznia 2015 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 8 kwietnia 2015 r. do dnia zapłaty; 11 623,22 zł tytułem I CSK 1939/23 2 odszkodowania z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 8 kwietnia 2015 r. do dnia zapłaty; rentę z tytułu zwiększonych potrzeb w kwocie po 600 zł miesięcznie, płatną z góry, do dnia 10- go każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami za opóźnienie na wypadek uchybienia terminu płatności którejkolwiek z rat, począwszy od dnia uprawomocnienia się wyroku; ustalającego odpowiedzialność pozwanego za mogące wystąpić w przyszłości skutki zaniedbania w postępowaniu diagnostyczno-terapeutycznym stosowanym u powódki w okresie od 15 kwietnia 2011 r. do 11 maja 2012 r.; a w pozostałym zakresie oddalającym powództwo i orzekającym o kosztach postępowania. Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez powódkę w części oddalającej jej apelację co do kwoty 250 000 zł zadośćuczynienia wraz z odsetkami ustawowymi od 16 czerwca 2013 r. do 31 grudnia 2015 r. oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty. Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Zdaniem powódki istotnym zagadnieniem prawnym jest kwestia dopuszczalności przyjmowania przez sąd drugiej instancji za własne ustaleń sądu pierwszej instancji, w sytuacji, gdy podstawowym zarzutem apelacji jest kwestionowanie właśnie ustaleń faktycznych, stanowiących podstawę wyroku Sądu Okręgowego. W ocenie skarżącej potrzeba wykładni przepisów prawnych ze względu na poważne wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie sądów i piśmiennictwie, dotyczy powołanego w podstawach skargi kasacyjnej art. 445 § 1 k.c. i opartej na tym przepisie ustalenia kwoty skompensowania krzywdy o takim nasileniu jaka jest udziałem powódki. Istotne jest wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy rozbieżności jakie pojawiają się w orzecznictwie na tle treści i znaczenia elementów subiektywnych w ocenie krzywdy, a także braku spójnych przesłanek, co do zakresu konfrontacji danego przypadku z innymi podobnymi sprawami, które mogą służyć jako element orientacji co do wysokości odpowiedniego zadośćuczynienia, a tym samym ograniczyć wystąpienie znaczących dysproporcji. Skarżąca podkreśliła, że zasądzona na jej rzecz kwota powinna mieć odniesienie do innych podobnych I CSK 1939/23 3 spraw zasądzanych w sądach powszechnych, a w motywach orzeczeń Sądów meriti brak dowodów na to, że kwota zadośćuczynienia zasądzona na jej rzecz odpowiada innym podobnym sprawom. Zdaniem skarżącej skarga kasacyjna powinna być także przyjęta do rozpoznania jako oczywiście uzasadniona. Wynika to z zarzutów podniesionych w podstawach skargi, w tym zwłaszcza art. 445 § 1 k.c. w zakresie oczywistego naruszenia reguł interpretacyjnych dotyczących oceny jej krzywdy oraz odpowiedniej kwoty zadośćuczynienia. Ponadto Sądy obu instancji w sposób oczywiście wadliwy dokonały oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym zwłaszcza w zakresie wpływu choroby nowotworowej na krzywdę powódki, za którą odpowiada pozwany. Pozwany i interwenient uboczny T. spółka akcyjna w W. (każdy z osobna) w odpowiedziach na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania prawa w każdej indywidualnej sprawie. I CSK 1939/23 4 W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Zagadnienie nie może mieć charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151). Oparcie natomiast wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć. Nie istnieje przy tym istotne zagadnienie prawne ani potrzeba wykładni przepisów prawa, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia oraz wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (zob. m. in. postanowienia Sądu Najwyższego z 17 marca 2015 r., I PK 4/15, niepubl.; z 23 kwietnia 2015 r., I CSK 691/14, niepubl.; i z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, niepubl.). Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie spełnia tych wymagań. Po pierwsze, powódka w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania ograniczyła się do sformułowania wątpliwości, nie przeprowadzając żadnego pogłębionego wywodu prawnego z podaniem doktrynalnego lub orzeczniczego źródła swoich wątpliwości dla wykazania, że stanowią one istotne zagadnienie prawne. Argumentacja skarżącej jest ogólnikowa, jednostronna i ogranicza się do przedstawienia własnego poglądu prawnego w opozycji do I CSK 1939/23 5 stanowiska Sądu drugiej instancji. Nie wykazuje zatem, że w sprawie ujawniły się zagadnienia wykładnicze o problemowym czy precedensowym charakterze, których wyjaśnienie wymagałoby zaangażowania Sądu Najwyższego i sprzyjało rozwojowi prawa. Po drugie, silnie kazuistyczny sposób ujęcia zagadnienia prawnego i wątpliwości orzeczniczych wskazuje, że nie mają one charakteru abstrakcyjnego, syntetycznego i uniwersalnego, lecz są osadzone w okolicznościach konkretnej sprawy i są pytaniami w tej właśnie sprawie (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl. oraz z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.). Sposób sformułowania wniosku wskazuje, że powódka traktuje skargę kasacyjną nie jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, a jako instrument pozwalający jej na kwestionowanie niesatysfakcjonującego ją rozstrzygnięcia w trzeciej instancji, któremu to celowi postępowanie kasacyjne nie służy. Powódka nie formułuje bowiem nowych, dotąd nie rozstrzygniętych problemów wykładniczych, lecz zarzuca Sądowi Apelacyjnemu nieuzasadnioną – jej zdaniem - odmowę przyznania jej zadośćuczynienia w kwocie łącznej 550 000 zł oraz nie przeprowadzenie oceny zgromadzonych w sprawie dowodów w sposób przez nią oczekiwany, a zaakceptowanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego, mimo że była przez nią zwalczana w apelacji. Po trzecie, skarżąca w sposób niedopuszczalny konstruuje wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania kwestionując podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, którą Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym jest związany i zarzuca Sądowi Apelacyjnemu błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, mimo że zgłaszanie tego rodzaju zarzutów w postępowaniu kasacyjnym jest niedopuszczalne ( art. 3983§ 3 i 39813 § 2 k.p.c.) (zob. m. in. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 1997 r., II CKN 359/97, niepubl. oraz wyrok Sądu Najwyższego z 18 marca 1999 r., I CKN 1056/97, niepubl.). Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że Sąd drugiej instancji nie ma obowiązku osobnego omówienia w uzasadnieniu wyroku każdego argumentu podniesionego w apelacji, wystarczające jest bowiem odniesienie się do sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że I CSK 1939/23 6 zostały one przez ten Sąd w całości rozważone przed wydaniem orzeczenia (zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 23 marca 1999 r., III CZP 59/98, OSNC 1999, nr 7-8, poz. 124 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 13 września 2017 r., I PK 264/16, niepubl., z 30 września 2016 r., I CSK 623/15, niepubl., i z 15 września 2016 r., I CSK 659/15, niepubl.). Niepodzielenie przez Sąd Apelacyjny stanowiska powódki nie oznacza, że zarzuty apelacji nie zostały rozpoznane i by nie została zrealizowana zasada apelacji pełnej. Niezależnie od powyższego, skarżąca nie zgłosiła w podstawach skargi – którymi Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym jest związany ( art. 39813 § 1 k.p.c.) – zarzutu naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. Nie budzi również żadnych wątpliwości, że jeżeli sąd odwoławczy podziela ustalenia i oceny sądu pierwszej instancji, to nie ma procesowego obowiązku szczegółowego rozważenia w uzasadnieniu swego orzeczenia dowodów omówionych przez sąd pierwszej instancji, a wystarczy, że skoncentruje się na rozważeniu tych dowodów i ocen, które są kwestionowane w apelacji ( zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 12 stycznia 2000 r., III CKN 523/98, niepubl. oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 4 grudnia 1998 r., III CKN 46/98, niepubl.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono także, że wysokość świadczeń przyznanych w innych sprawach, choćby w podobnych stanach faktycznych, nie może stanowić dodatkowego kryterium miarkowania zadośćuczynienia przyznanego za doznaną krzywdę. Natomiast postulat kierowania się przy wysokości zadośćuczynienia sumami zasądzonymi z tego tytułu w innych sprawach, pozwalający ocenić czy na ich tle nie jest ono nadmiernie wygórowane lub zaniżone, może być uznany za prawidłowy jeśli daje się pogodzić z zasadą indywidualizacji okoliczności uzasadniających rozmiar krzywdy w odniesieniu do konkretnej osoby poszkodowanego i pozwala uwzględnić specyfikę konkretnego wypadku (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 29 maja 2008 r., II CSK 78/08, I C 2009, nr 4, str. 44; z 26 listopada 2009 r., III CSK 62/09, OSNC – ZD 2010, nr C, poz. 80; i z 19 stycznia 2012 r., IV CSK 221/11, I C 2013, nr 1, str. 45). Ze względu na bogactwo stanów faktycznych, nie jest natomiast możliwe kompleksowe i wyczerpujące wskazanie kryteriów dotyczących ustalania wysokości I CSK 1939/23 7 zadośćuczynienia. W szczególnych przypadkach kontrola kasacyjna nie jest wyłączona, jednak uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie zawiera argumentów przekonujących do tego, że taki szczególny przypadek występuje w niniejszej sprawie i potrzebna jest wykładnia art. 445 § 1 k.c. w zakresie sposobu ustalania wysokości zasądzanego zadośćuczynienia. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15, niepubl. i przywołane tam orzecznictwo). Bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej nie pozwala przyjąć, by skarga była – w powyższym rozumieniu – oczywiście uzasadniona. Motywy zaskarżonego orzeczenia nie potwierdzają stawianej we wniosku tezy, że Sąd Apelacyjny nie wywiązał się z obowiązków spoczywających na Sądzie odwoławczym. Sąd Apelacyjny przytoczył podstawę faktyczną i prawną swojego rozstrzygnięcia, wskazał z jakich przyczyn akceptuje stanowisko Sądu pierwszej instancji oraz wyłuszczył swoją koncepcję rozstrzygnięcia sprawy. Nie można stwierdzić, by sformułowane przez ten Sąd wnioski były w oczywisty sposób nieprawidłowe, zgodnie z opisanym wyżej rozumieniem przesłanki oczywistej zasadności skargi. I CSK 1939/23 8 Ponadto, w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że zadośćuczynienie przyznawane na podstawie art. 445 § 1 k.c. ma charakter kompensacyjny, stanowi sposób naprawienia szkody niemajątkowej wyrażającej się krzywdą w postaci doznanych cierpień fizycznych i psychicznych. O rozmiarze należnego zadośćuczynienia pieniężnego powinien zatem decydować w zasadzie rozmiar doznanej krzywdy: stopień cierpień (ich intensywność, czas trwania, nieodwracalność następstw i inne podobne okoliczności). Niewymierny w pełni charakter tych okoliczności sprawia, że sąd przy ustalaniu rozmiaru krzywdy i tym samym sumy zadośćuczynienia ma pewną swobodę (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 8 września 2017 r., II CSK 842/16, niepubl. i z 28 lipca 2017 r., II CSK 311/16, niepubl.). Ustalenie rozmiaru krzywdy i wysokości zadośćuczynienia pozostawione jest zatem uznaniu Sądu meriti. Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym ma ograniczone możliwości w tym zakresie, mógłby zakwestionować ocenę Sądu meriti tylko wtedy, gdyby była rażąco błędna (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 8 sierpnia 2007 r., I CSK 165/07, OSNC – ZD 2008, nr C, poz. 66). Z analizy wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i motywów zaskarżonego orzeczenia nie wynika, by Sąd Apelacyjny – uznając, że kwota 300 000 zł była adekwatna do rozmiaru doznanej przez powódkę krzywdy - oczywiście wadliwie określił przesłanki decydujące o rozmiarze odpowiedniej sumy zadośćuczynienia lub doprowadził do dysonansu między poprawnie sformułowanymi przesłankami w ujęciu ogólnym, a zindywidualizowanymi przesłankami dotyczącymi powódki, arbitralnie i dowolnie kształtując wysokość zadośćuczynienia. Ponadto skarżąca twierdząc, że Sąd Apelacyjny w sposób wadliwy skonstruował podstawę faktyczną rozstrzygnięcia i błędnie ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pominęła, że skarga kasacyjna jest instrumentem prawidłowości stosowania prawa przez sądy, a nie instrumentem kontroli ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia. Nie można zatem przenosić do postępowania kasacyjnego sporów dotyczących stanu faktycznego, gdyż jego ustalenie należy do sądów meriti, a Sąd Najwyższy nie ma w tym zakresie żadnych, ustrojowych ani procesowych kompetencji (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2000 r., I CKN 1169/99, OSNC 1169/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 139 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2014 r., I CSK 1939/23 9 IV CSK 671/13, niepubl.). Skarżąca zasad tych nie respektuje odwołując się zarówno we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, jak i w podstawach skargi i jej uzasadnieniu do naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. mimo, że jego zgłaszanie w postępowaniu kasacyjnym jest niedopuszczalne ( art. 3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.). W konsekwencji wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania, w konfrontacji z motywami zaskarżonego orzeczenia, nie wykazuje tezy, że przy jego ferowaniu popełniono uchybienia w zakresie stosowania i wykładni prawa, które miały charakter kwalifikowany i nie podlegały różnym ocenom. Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 102 w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art. 398²¹ k.p.c. w oparciu o zasadę słuszności mając na uwadze charakter sprawy oraz sytuację materialną i życiową powódki. [A.T.] [a.ł]