I CSK 2101/22

Sygn. akt I CSK 2101/22 POSTANOWIENIE Dnia 31 sierpnia 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Monika Koba w sprawie z wniosku Parafii […] pod wezwaniem […] w D. przy uczestnictwie E. […] spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. o ustanowienie służebności przesyłu, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 31 sierpnia 2022 r., na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w P. z dnia 28 września 2021 r., sygn. akt II Ca […], 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) zasądza od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 28 września 2021 r. Sąd Okręgowy w P. oddalił apelację wnioskodawczyni Parafii […] PW […] w D. od postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia 5 listopada 2020 r., którym oddalony został jej wniosek o ustanowienie na rzecz uczestnika E. […] spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. służebności przesyłu. U podstaw oddalenia wniosku i apelacji legło stwierdzenie, że uczestnik nabył służebność przesyłu przez zasiedzenie. 2 Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez wnioskodawczynię. Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Zdaniem skarżącej w sprawie wyłoniły się istotne zagadnienie prawne i wątpliwości wykładnicze dotyczące: wpływu postępowania regulacyjnego prowadzonego z udziałem wnioskodawczyni na podstawie ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczpospolitej Polskiej (tekst. jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 1347, ze zm.) na bieg terminu zasiedzenia służebności gruntowej ( służebności przesyłu) dotyczącej nieruchomości objętej postępowaniem regulacyjnym ( art. 123 § 1 pkt 1 w zw. z art. 175 w zw. z art. 172 § 1 w zw. z art. 176 § 1 w zw. z art. 292 i w zw. z art. 3054 k.c.), w tym możliwości przerwania ( zawieszenia) biegu terminu zasiedzenia, przyjęcia dobrej wiary ( art. 7 k.c.) posiadacza służebności gruntowej ( służebności przesyłu) w odniesieniu do nieruchomości, która jest objęta postępowaniem regulacyjnym oraz oceny charakteru odzyskania prawa własności nieruchomości w postępowaniu regulacyjnym. Ponadto, zdaniem skarżącej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd bezzasadnie pominął bowiem, brak tytułu prawnego uczestnika do linii kablowych niskiego napięcia pobudowanych w latach 1997, 2003, 2008 oraz linii napowietrznej niskiego napięcia i stacji transformatorowej powstałych w 2004 r. Nie uwzględnił także, że wnioskodawczyni nie miała żadnych praw do wywłaszczonej nieruchomości, gdy trwało postępowanie regulacyjne, a już przyjęto bieg terminu zasiedzenia służebności na rzecz uczestnika. Błędnie także przyjął, że przedsiębiorstwo państwowe po nabyciu prawa własności urządzeń przesyłowych posadowionych wówczas na gruncie Skarbu Państwa było posiadaczem służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu w dobrej wierze, mimo że nie zawarło umowy o korzystanie ze służebności w formie aktu notarialnego. Uczestnik w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 3 Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Zagadnienie nie może mieć charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151). Oparcie natomiast wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub 4 podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, niepubl. i z 28 marca 2007 r., II CSK 84/04, niepubl.). Nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne ani wątpliwości wykładnicze, jeżeli Sąd Najwyższy w danej kwestii wyraził swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (zob. m. in. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 lipca 2015 r., I CSK 976/14, niepubl.). Zagadnienia prawne i wątpliwości wykładnicze sformułowane przez skarżącą nie spełniają wyżej sprecyzowanych w judykaturze Sądu Najwyższego wymagań. Ich ujęcie - ograniczone do przedstawienia własnego poglądu w opozycji do stanowiska prawnego Sądu drugiej instancji - wskazuje na odniesienie go do okoliczności konkretnej sprawy i dążenie do uzyskania tą drogą poglądu, który miałby służyć jej rozstrzygnięciu. Wnioskodawczyni nie formułuje nowego, dotąd nie rozstrzygniętego problemu prawnego, którego wyjaśnienie wymagałoby zaangażowania Sądu Najwyższego i sprzyjało rozwojowi prawa, lecz zarzuca Sądowi Okręgowemu błędne przyjęcie, że uczestnik nabył służebność przesyłu przez zasiedzenie. Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości dopuszczalność ujmowania przeszkód natury politycznej jako okoliczności, która - pod pewnymi warunkami - może być zrównana w skutkach z siłą wyższą (zob. uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 26 października 2007 r., III CZP 30/07, (OSNC 2008, nr 5, poz. 43). Wyjaśniono w nim również, że przerwę biegu terminu zasiedzenia może spowodować jedynie czynność podjęta przez osobę uprawnioną, tj. osobę, przeciwko której biegnie zasiedzenie, a nie taką, która nie jest właścicielem nieruchomości i nie jest legitymowana do podjęcia takich czynności (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 grudnia 2021 r. IV CSKP 102/21, niepubl.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego stwierdzono także, że przywrócenie w wyniku ustawy regulacyjnej własności nieruchomości nie jest równoznaczne z pełną restytucją, a orzeczenia regulacyjne mają charakter konstytutywny. Ponadto skutki nabycia na podstawie ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego nie uchylają stanów faktycznych istniejących na 5 nieruchomości, do których należy posiadanie, także wtedy, gdy jest stanem bliskim nabycia prawa (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 stycznia 2020 r., IV CSK 504/18, niepubl. i orzecznictwo przywołane w jego uzasadnieniu). Wyjaśniono także, że orzeczenia Komisji Majątkowej nie mogą co do zasady naruszać praw nabytych przez osoby trzecie (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 23 lipca 2004 r., III CK 194/03, niepubl. i postanowienie Sądu Najwyższego z 12 kwietnia 2007 r., III CSK 427/06, OSNC 2008, nr 3, poz. 39). W konsekwencji nabycie własności nieruchomości w trybie postępowania regulacyjnego ani prowadzenie tego postępowania, nie wpływa na bieg zasiedzenia służebności przesyłu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 grudnia 2021 r., IV CSKP 102/21, niepubl.). Również problematyka dobrej wiary posiadacza służebności w okolicznościach tożsamych do ustalonych w sprawie była wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego. Utrwalony jest pogląd, że dobra (zła) wiara posiadacza nieruchomości podlega badaniu według stanu jego świadomości z chwili objęcia władztwa nad rzeczą, a późniejsze zmiany świadomości posiadacza – czego skarżąca nie bierze pod uwagę - pozostają bez wpływu na tę ocenę ( zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 14 października 2015r., V CSK 5/15, OSNC 2016, nr 9, poz.109, z 4 lipca 2014r., II CSK 551/13, OSNC 2015, nr 6, poz. 72, z 21 lutego 2013r., I CSK 354/12, OSNC-ZD 2014, nr 1, poz. 5, i z 17 grudnia 2010r., III CSK 57/10, OSNC 2011, nr 10). Wyjaśniono również, że przedsiębiorstwo państwowe, które nabyło z mocy prawa z dniem 7 stycznia 1991r. - własność urządzeń przesyłowych, posadowionych na nieruchomości Skarbu Państwa, może być uznane za posiadacza w dobrej wierze służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu. Miało ono bowiem obiektywne podstawy do przyjęcia, że korzystając z gruntu Skarbu Państwa, który uwłaszczył je na urządzeniach przesyłowych nie narusza cudzego prawa (zob. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z 15 lutego 2019 r., III CZP 81/18, OSNC 2020, nr 1, poz. 4 oraz orzeczenia przywołane w jej uzasadnieniu). Nie zachodzi zatem potrzeba ponownej wypowiedzi Sądu Najwyższego w tym przedmiocie. 6 Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15, niepubl. i przywołane tam orzecznictwo). Sytuacja taka w analizowanej sprawie nie zachodzi. Po pierwsze, w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca wskazała na jej oczywistą zasadność oraz na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego i wątpliwości wykładniczych. Wobec kształtu tych przesłanek nie jest możliwe jednoczesne skuteczne wykazywanie, że w sprawie istnieją wątpliwości interpretacyjne dotyczące przepisów prawa i że skarga oparta na naruszeniu tych przepisów jest oczywiście uzasadniona (zob. m. in. postanowienia Sądu Najwyższego z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14, niepubl. i z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl.). W tym zakresie uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zawiera wewnętrzną sprzeczność, nie ulega bowiem wątpliwości, że ta sama kwestia nie może stanowić źródła zagadnienia o problemowym i niejasnym charakterze i zarazem podstawę ewidentnej zasadności skargi kasacyjnej możliwej do stwierdzenia, bez prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Po drugie, skarżąca odniosła tę przyczynę kasacyjną do zarzutów naruszenia prawa materialnego i procesowego ujętych w ramach podstaw skargi 7 kasacyjnej, ale w przedstawionym uzasadnieniu wniosku brak jest takich argumentów, które wskazywałyby na rażące naruszenie prawa w ustalonym przez sąd drugiej instancji i wiążącym Sąd Najwyższy stanie faktycznym (art. 3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.). Z podstawy faktycznej orzeczenia Sądu Rejonowego aprobowanej przez Sąd Okręgowy wynika, że na nieruchomościach stanowiących własność wnioskodawczyni przebiega napowietrzna linia elektroenergetyczna średniego napięcia wybudowana: na działce nr […]4 w 1958 r. ( modernizacja w 1988 r.), na działce […]8/2 w 1965 r. ( modernizacja w 1988), na działce nr […]/3 w 1958 r. (modernizacja 1988 r.), na działce nr […]/2 w 1958 r. ( modernizacja 1978 r.). Przez działkę nr […]6/2 przebiegają także linie elektroenergetyczne niskiego napięcia wybudowane w 1958 r. (modernizacja w 1978) oraz jest na niej posadowiona stacja transformatorowa słupowa wybudowana w 1958 r. (modernizacja w 1988 r.) (k. 282 – 283). Skarżąca w uzasadnieniu wniosku przyjmuje natomiast inne daty posadowienia na działce nr […]/2 linii elektroenergetycznych i stacji transformatorowej i na tym alternatywnym, usuwającym się spod kontroli sądu kasacyjnego stanie faktycznym buduje oczywistą zasadność skargi. Nie respektując obowiązującej w postępowaniu kasacyjnym zasady niedopuszczalności kwestionowania oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, czyni podstawą skargi wprost art. 233 § 1 k.p.c. Nie jest także jasne czy wywód skarżącej nie jest wynikiem odniesienia do okoliczności innej sprawy, skoro sprawę w pierwszej instancji rozpatrywał Sąd Rejonowy w G. a nie – jak wskazano w uzasadnieniu skargi - w Ż., a Sąd Okręgowy zaaprobował, a nie - jak twierdzi skarżąca - nie podzielił, ustaleń Sądu pierwszej instancji (str. 13 skargi). Po trzecie, rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego przyjmujące w ustalonych w sprawie okolicznościach nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego służebności przesyłu przez zasiedzenie koresponduje, z wyżej przytoczonym orzecznictwem Sądu Najwyższego i jako takie nie realizuje przesłanki oczywistej zasadności skargi. Zaznaczenia także wymaga, że skargi kasacyjne oparte na tożsamych 8 zarzutach były już wielokrotnie przez Sąd Najwyższy oddalane lub odmawiano ich przyjęcia do rozpoznania (zob. m.in. niepublikowane postanowienia Sądu Najwyższego z 19 czerwca 2019 r., IV CSK 576/18, z 17 stycznia 2020 r., IV CSK 504/18, z 29 maja 2020 r., IV CSK 661/19, z 20 sierpnia 2020 r., IV CSK 693/19, z 15 października 2020 r., IV CSK 2014/20, z 13 listopada 2020 r., IV CSK 105/19, i z 8 grudnia 2021 r., IV CSKP 102/21). Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 520 § 3 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 k.p.c., oraz § 5 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst. jedn: Dz.U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.). [as]