I CSK 2183/26

I CSK 2183/26 POSTANOWIENIE 23 października 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Władysław Pawlak na posiedzeniu niejawnym 23 października 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa M. S., A. S., J. S. i J. S.1 przeciwko E. spółce akcyjnej w W. o ustalenie i zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej E. spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 18 marca 2026 r., I ACa 1026/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 5 400 (pięć tysięcy czterysta) zł, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. I CSK 2183/26 2 UZASADNIENIE Pozwem z 30 października 2023 r. skierowanym przeciwko S. S.A. w W. (obecnie E. S.A. w W. – KRS nr […]), powodowie: M. S., A. S., J.S i J.S.1 wnieśli, między innymi, o: ustalenie nieistnienia stosunku prawnego w postaci umowy kredytu na cele mieszkaniowe […] nr […] z 31 października 2008 r.; zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powodów M. S. i A. S. kwoty 281.040,34 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 19 października 2023 r. do dnia zapłaty; poza tym powodowie zgłosili dookreślone pozwem roszczenie ewentualne. W uzasadnieniu strona powodowa wskazała, w szczególności, że sporna umowa kredytu jest sprzeczna z bezwzględnie obowiązującymi przepisami, tj.: z art. 69 ust. 1 ustawy prawo bankowe; jest niezgodna z naturą stosunku zobowiązaniowego, a ponadto, że w przedmiotowej umowie znajdują się postanowienia niedozwolone. W konsekwencji, w ocenie powodów, kwestionowana przez nich umowa kredytu jest nieważna, a ewentualne stwierdzenie nieważności umowy przez sąd otworzy powodom uprawnienie do dochodzenia od pozwanego pełnego świadczenia spełnionego bez podstawy prawnej. Suma opłat jakiej powodowie dokonali na rzecz Banku od daty zawarcia umowy wynosiła 274.886,34 zł - suma rat kredytowych oraz 6.154,00 zł - suma opłat i prowizji, łącznie 281.040,34 zł. W odpowiedzi na pozew – S. S.A. z siedzibą w W. wniósł o oddalenie powództwa w całości. Nadto zgodnie z art. 2031 k.p.c. pozwany Bank podniósł zarzut potrącenia wierzytelności powodów o zapłatę dochodzonej w sprawie kwoty z wzajemną wierzytelnością pozwanego o zwrot kwoty udzielonego kredytu, tj. kwoty 310.000,00 złotych oraz wierzytelności pozwanego z tzw. wynagrodzenia z tytułu korzystania z kapitału, to jest kwoty 64.430,63 złotych. W przypadku, zaś, nieuwzględnienia zarzutu potrącenia, pozwany zgłosił również zarzut zatrzymania kwoty 310.000,00 złotych stanowiącej roszczenie pozwanego w stosunku do powodów o zwrot udzielonego kredytu oraz kwoty 94.430,63 złotych stanowiącej roszczenie pozwanego o zwrot tzw. wynagrodzenia za korzystanie z kapitału. Prócz tego pozwany zaprzeczył, między innymi, by nie wypełnił obowiązku informacyjnego w zakresie dotyczącym ryzyka związanego z zaciągnięciem kredytu indeksowanego do CHF, tak że powodowie nie mieli możliwości negocjowania treści postanowień umownych oraz aby sporna umowa zawierała klauzule niedozwolone. I CSK 2183/26 3 Co do okoliczności stanu faktycznego sprawy umową kredytu na cele mieszkaniowe […] nr […] z 31 października 2008 r., poprzednik prawny pozwanego Banku – K. S.A. w W. udzielił powodom kredytu w kwocie 310.000,00 złotych denominowanego (waloryzowanego) kursem CHF. Środki z kredytu zostały przeznaczone przez kredytobiorców na zakup dla M. S. i A. S. lokalu mieszkalnego w S., gdzie mieszkali, studiowali i planowali zamieszkać na stałe. W kredytowanym lokalu mieszkalnym M. S. i A. S. mieszkali do 2019 roku, a następnie mieszkanie to zostało przez powodów sprzedane, którzy przeprowadzili się do R. W kredytowanej nieruchomości powódka A. S. zarejestrowała dla celów ewidencyjnych działalność gospodarczą, lecz faktycznie działalności tej nie prowadziła. Powódka świadczyła usługi stomatologiczne, którą to działalność medyczną realizowała w gabinetach lekarskich, a nie w kredytowanej nieruchomości. Wszystkie raty kredytu spłacali powodowie M.S. i A.S. J.S. i J.S.1 byli stronami umowy kredytu jedynie w celu podwyższenia zdolności kredytowej powodów – M. S. i A. S. Wskutek dokonanych przez pozwanego przekształceń podmiotowych, tj. połączenia K. S.A. w W. z B. S.A. z siedzibą we W., pozwany Bank S. stał się następcą prawnym K. S.A. w W. Wyrokiem z 18 czerwca 2024 r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie, w szczególności, ustalił nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu na cele mieszkaniowe […] nr […] zawartej w dniu 31 października 2008 r. pomiędzy kredytobiorcami M.S., A.S., J.S. i J.S.1, a K. S.A. w W. (I); oddalił powództwo w pozostałym zakresie (II). Apelacje od powyższego wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie wniosły obie strony. Powodowie – M.S. i A.S. zaskarżyli ten wyrok w części oddalającej powództwo, zarzucając przede wszystkim naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 233 § 1 k.p.c. oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, to znaczy art. 498 § 1 k.c. w zw. z art. 89 k.c. i w zw. z art. 455 k.c., a także art. 481 k.c. Powołując się na powyższe uchybienia powodowie wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie w części poprzez zasądzenie na ich rzecz od pozwanego kwoty 281.040,34 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 19 października 2023 r. do dnia zapłaty. Nadto, w przypadku przyjęcia, że oświadczenie o potrąceniu zostało złożone skutecznie powodowie wskazali, że odsetki powinny być zasądzone od kwoty 281.040,43 zł od 19 października 2023 r. do 27 grudnia I CSK 2183/26 4 2023 r., to jest do dnia doręczenia pełnomocnikowi powodów odpowiedzi na pozew. Pozwany apelacją zaskarżył powyższy wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie w części ustalającej nieistnienie stosunku prawnego wynikającego ze spornej umowy kredytowej, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest: art.3851 1 i 3 k.c. oraz art. 3852 k.c.; art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art.58 § 1 k.c., a także art.31 ust.2 i 3 w zw. z art. 2 Konstytucji RP oraz art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art.405 k.c. i art. 411 pkt 1 k.c. oraz naruszenie przepisów postępowania, to znaczy art 233 § 1 k.p.c., art. 227 k.p.c. w zw. z art. 278 k.p.c. w zw. z art. 2352 k.p.c. oraz art. 2352 § 1 pkt 2 k.p.c. W toku postępowania apelacyjnego pozwany podniósł zarzut potrącenia z wierzytelności powodów o zapłatę wzajemnej wierzytelności pozwanego w kwocie 310.000 zł z tytułu zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu oraz w kwocie 67.482,67 zł z tytułu kwoty nienależnej Bankowi w związku z koniecznością urealnienia świadczenia Banku. W uzasadnieniu pozwany wskazał, że doręczył bezpośrednio powodom wezwanie do zapłaty kwot stanowiących jego wierzytelności jak też oświadczenia o potrąceniu, co powodowie potwierdzili, oświadczając, że otrzymali powyższe dokumenty i uznali że skuteczny zarzut potrącenia przez pozwanego powyższej kwoty 310.000 zł z ich wzajemnej wierzytelności obejmującej kwotę 23.561,19 zł stanowiącą sumę skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 281.040,34 zł naliczonych od 19 października 2023 r. do dnia wymagalności wierzytelności pozwanego, to jest do 15 lipca 2024 r. czyli 14 dnia od odebrania przez nich wezwania do zapłaty ich wierzytelności w kwocie 281.040,34 zł. W rezultacie powodowie cofnęli za zrzeczeniem się roszczenia o zapłatę kwoty 281.040,34 zł oraz odsetek ustawowych za opóźnienie naliczonych od tej kwoty. Rozpoznawszy obie apelacje Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, wśród wielowątkowych rozważań odnoszących się szczegółowo do sformułowanych zarzutów obu stron, w szczególności stwierdził, że wobec braku możliwości zastąpienia niedozwolonych postanowień umownych w sposób oczekiwany przez pozwanego, kwestionowana umowa mogłaby się ostać wyłącznie w sytuacji, gdyby wolę taką wyrazili konsumenci (powodowie). Skoro podtrzymywali jednak żądanie pozwu to w sposób świadomy i swobodny odmówili zgody na zastąpienie niedozwolonych postanowień jakimikolwiek innymi przepisami. Tym samym wszelkie zarzuty apelacji odwołujące się do utrzymania umowy w mocy poprzez zastąpienie niedozwolonych postanowień zwyczajami czy też przepisami okazały się niezasadne. Odnośnie, zaś, do kwestii możliwości utrzymania umowy w mocy po I CSK 2183/26 5 wyeliminowaniu niedozwolonych postanowień umownych, w realiach sprawy taka eliminacja skutkowałaby sytuacją, w której brak byłoby mechanizmu pozwalającego ustalić zarówno wysokość kwoty kredytu, jaka powinna zostać wypłacona stronie powodowej, jak i wysokość poszczególnych rat, do zapłaty których strona ta byłaby zobowiązana. Umowa nie zawierałaby więc wszystkich niezbędnych elementów pozwalających na określenie treści stosunku prawnego. Dla utrzymania umowy w mocy niezbędne byłoby uzupełnienie jej postanowień poprzez wprowadzenie w miejsce klauzul niedozwolonych innego mechanizmu pozwalającego na ustalenie kursu CHF, co jednak nie było możliwe. Przedstawione wyżej konsekwencje stwierdzenia, że umowa kredytu zawierała klauzule abuzywne nie mogły być, w ocenie Sądu II instancji potraktowane za wyraz niezachowania równoprawności stron umowy, skoro wynikały z konieczności przywrócenia równowagi kontraktowej zakłóconej w rezultacie wprowadzenia do umowy postanowień niedozwolonych w rozumieniu art. 3851 k.p.c. Nadto Sąd II instancji stwierdził, że jako trafny musiał być uznany zarzut potrącenia sformułowany w odpowiedzi na pozew. Wbrew twierdzeniom apelacji powodów znalazł zastosowanie przepis art. 498 k.c., to znaczy w sytuacji, gdy wierzytelność wzajemna pozwanego (w zakresie podlegającej niewątpliwie rozliczeniu kwoty kapitału kredytu) stała się wymagalna wobec skutecznego wezwania do zapłaty i przedstawienia powodom materialno-prawnego oświadczenia o potrąceniu. Ostatecznie, przedstawiając obszerną argumentację wyrokiem z 18 marca 2026 r., Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, w szczególności, uchylił zaskarżony wyrok w pkt II i umarzył postępowanie o zapłatę kwoty 281.040,34 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 19 października 2023 r. (I); zmienił zaskarżony wyrok w pkt III i IV w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 11.868 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od dnia 25 marca 2026 r. (II); oddalił apelację pozwanego w pozostałej części (III). Pozwany skargą kasacyjną zaskarżył powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 18 marca 2026 r. w części, to jest w zakresie, w jakim Sąd II instancji podzielił stanowisko odnośnie do nieważności zakwestionowanej przez powodów umowy kredytu. Skargę tę oparł na zarzutach naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.: art. 3851 § 2 k.c., w zw. z 3851 § 1 k.c.; art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c., art. 358 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. XLIX ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku — Przepisy I CSK 2183/26 6 wprowadzające kodeks cywilny oraz art. 41 ustawy z dnia 29 kwietnia 1936 roku - Prawo wekslowe; art. 3851 § 1 i 2 k.c. i art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13; art. 3851 § 2 k.c. w zw. z 3851 § 1 k.c. Na podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. w związku z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. skarżący wniósł o przyjęcie jego skargi do rozpoznania. Zdaniem pozwanego istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c. Jak wskazał skarżący w orzecznictwie istnieją bowiem rozbieżności odnoszące się do konsekwencji przyjęcia, że klauzula indeksacyjna ma charakter abuzywny, w konsekwencji należy te rozbieżności usunąć. W ocenie strony skarżącej ocenić i przesądzić należy, czy możliwe jest usunięcie klauzuli abuzywnej wyłącznie w zakresie odniesienia do stosowania przez bank tabel kursowych i przeprowadzenie tego działania z jednoczesnym uwzględnieniem pierwotnej woli obu stron umowy co do istotnych postanowień umowy kredytu oraz z uwzględnieniem charakteru, ogólnej systematyki i całokształtu postanowień umowy, przy jednoczesnym uwzględnieniu interesu konsumenta i dobrych obyczajów. Nadto skarżący wskazał, że trzeba jednoznacznie przesądzić, czy rekonstrukcja taka może nastąpić poprzez sięgnięcie do przepisu prawa o charakterze dyspozytywnym, tj. art. 41 Prawa wekslowego lub art. 358 k.c., w brzmieniu nadanym nowelizacją z 23 października 2008 r. Jak zauważyła strona skarżąca materia ta była wielokrotnie podejmowana przez Sąd Najwyższy, jednak ostatecznie nie usunęło to wątpliwości niektórych składów orzekających w sądach powszechnych - czego przykładem jest skarżony wyrok - i wciąż powoduje rozbieżności w orzecznictwie. W opinii skarżącego Banku, w ocenie skutków abuzywność trzeba odrzucić możliwość unieważnienia tego rodzaju umów. Abuzywność klauzuli nie jest równoważna z sankcją bezwzględnej nieważności klauzuli sprzecznej z ustawą. Taka sankcja nie wynika jednoznacznie z normy zawartej w art. 3851 § 1 k.c., a, co jeszcze istotniejsze, nie ma umocowania w Dyrektywie 93/13, której implementację stanowi rzeczona norma. Nieważność jako skutek abuzywności nie jest także preferowana przez orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). Dodatkowo, z powyższym aspektem koreluje wyraźnie i kilkukrotnie podkreślana oraz przypominana przez TSUE zasada, że ocena tego, czy umowa może rzeczywiście nadal obowiązywać po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków, powinna zostać dokonana w oparciu o kryteria wyłącznie obiektywne. Bez znaczenia pozostaje zatem sytuacja konsumenta, a w szczególności fakt, że unieważnienie umowy w I CSK 2183/26 7 całości mogłoby być w danej sprawie bardziej korzystne dla konsumenta niż jej utrzymanie w mocy. Mając powyższe na względzie skarżący stwierdził, że z całą stanowczością opowiedzieć się należy za przyjęciem poglądu umożliwiającego utrzymanie umowy kredytu w mocy, przy jednoczesnym zastosowaniu przepisów dyspozytywnych, które umożliwiają przeliczenie zobowiązania po kursie średnim NBP. Podkreślić należy przy tym, że przyczyną uznania klauzul waloryzacyjnych za abuzywne był wyłącznie fakt dowolności w ustalaniu przez banki, w tym skarżącego, kursu waluty. Osią sporu w tego rodzaju postępowaniach nie jest zatem sam fakt ryzyka zmiany kursu waluty, a wyłącznie sposób ustalania tego kursu. Nie powinno, zatem, budzić wątpliwości, że zgodną intencją stron umów kredytów indeksowanych i denominowanych do waluty obcej, przy zawarciu umowy była waloryzacja zobowiązania. Jedyną więc możliwością przywrócenia równowagi kontraktowej stron – zdaniem strony skarżącej - jest poszukiwanie nowego miernika służącego do waloryzacji zobowiązania wynikającego z ważnego stosunku prawnego, to jest umowy kredytu. Dodatkowo, pozwany zwrócił uwagę na rozbieżności związane z zastosowaniem teorii dwóch kondykcji w świetle najnowszego orzecznictwa TSUE. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów I CSK 2183/26 8 Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, Nr 4, poz. 53). Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, nie publ., z 26 czerwca 2015 r., III CSK 77/15, nie publ. i z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, nie publ.). W związku z uwzględnieniem w postępowaniu odwoławczym podniesionego przez pozwanego zarzutu potrącenia, w kontekście także oświadczenia powodów o cofnięciu pozwu dotyczącego zapłaty za zrzeczeniem się roszczenia, co spowodowało umorzenie postępowania w tym zakresie, problematyka związana ze stosowaniem teorii kondykcji albo teorii salda jest bezprzedmiotowa dla rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej. W odniesieniu natomiast do podnoszonych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pozostałych kwestii prawnych i wątpliwości interpretacyjnych dotyczących tzw. kredytów frankowych, w tym klauzul przeliczeniowych oraz ryzyka walutowego i ich skutków dla bytu prawnego tego rodzaju umów, należy stwierdzić, że zostały już one wyjaśnione szczegółowo w orzecznictwie sądowym (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego w sprawach I CSK 2225/23, I CSK 2268/23, I CSK 2291/23 i I CSK 2334/23 oraz wyroki w sprawach II CSKP 957/23, II CSKP 1002/23, II CSKP 1956/22, II CSKP 2164/22 i II CSKP 2295/22, II CSKP 690/23, II CSKP 1996/22, II CSKP 2231/22 i II CSKP 278/23, II CSKP 380/23, II CSKP 617/23). Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego orzekł zgodnie z art. 98 § 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c., art. 391 § 1 I CSK 2183/26 9 k.p.c. i art. 398²¹ k.p.c., przy uwzględnieniu § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt. 2 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2026 r., poz. 118). Orzeczenie o odsetkach od zasądzonych kosztów postępowania kasacyjnego znajduje uzasadnienie w art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 19 ust. 1 i art. 31 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614) oraz przy uwzględnieniu § 2a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie określenia brzmienia klauzuli wykonalności. [PG] [a.ł]