I CSK 25/16

Sygn. akt I CSK 25/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 stycznia 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Jan Górowski w sprawie z powództwa Stowarzyszenia Federacji Konsumentów z siedzibą w W. i D. K. przeciwko Y. spółce z o.o. S.K.A. w W. obecnie Syndykowi masy upadłości Y. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 12 stycznia 2017 r., skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 4 grudnia 2014 r., sygn. akt I ACa (…), oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Stowarzyszenie Federacji Konsumentów działające na rzecz powoda D. K. domagało się wydania orzeczenia zastępującego oświadczenie woli podmiotu Y. sp. z o.o. – spółka komandytowo – akcyjna o zawarciu umowy przyrzeczonej o 2 ustanowieniu i sprzedaży na rzecz D. K. lokalu mieszkalnego, bliżej określonego w pozwie i umowie z dnia 30 września 2011 r. Powód kilkakrotnie modyfikował treść żądania. Wnosił o objęcie żądanym orzeczeniem także nakazanie przeniesienia na rzecz D. K., 1/12 części udziału we współwłasności drogi, wraz z prawem przejścia i przejazdu, która przebiega przez działki ewidencyjne o nr 52/3 i 52/9. Następnie domagał się przeniesienia na rzecz D. K. prawa własności lokalu mieszkalnego nr 2 wraz z ½ udziału we współwłasności gruntu (działki budowlanej o nr ewidencyjnej 52/8 o pow. 921 m2). Ostatecznie zmodyfikował żądanie w ten sposób, że wniósł o przeniesienie na jego rzecz 1/12 udziału w drodze oznaczonej jako działka ewidencyjna 52/9 oraz sprecyzował wielkość udziału we współwłasności gruntowej. Sąd Okręgowy oddalił powództwo po dokonaniu następujących ustaleń faktycznych. W dniu 30 września powód zawarł z Y. spółką z o.o., spółką komandytowo - akcyjną przedwstępną umowę sprzedaży lokalu mieszkalnego (położonego w miejscowości Ł. o pow. 174 m2. Lokal był położony na działce ewidencyjnej o numerze 52/8 wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej oraz udziałem w wysokości 1/12 we współwłasności drogi i udziałem w kosztach infrastruktury osiedlowej. Powód uregulował wszystkie należności finansowe wynikające z tej umowy, w tym uiścił cenę w wysokości 460.000 zł. W sierpniu 2002 r. wezwał pozwany podmiot do zawarcia przyrzeczonej umowy przeniesienia własności lokalu. Nieruchomość będąca przedmiotem sporu objęta była także egzekucją sądową. W kwietniu 2013 r. dokonano opisu i oszacowania nieruchomości; nabywcę nieruchomości wyłoniono w toku drugiej licytacji. Sąd Okręgowy uznał, że powództwo jest nieuzasadnione. Zawarta w dniu 30 września 2011 r. umowa nie była umową przedwstępną, lecz umową deweloperską, która łączyła elementy czynności realizowanych w ramach procesu inwestycyjnego z docelowym zamiarem przekazania inwestycji. Strona pozwana zobowiązała się do wybudowania, a następnie sprzedaży wybudowanego lokalu, którego powierzchnia nie była jeszcze dokładnie znana w chwili zawarcia umowy. W chwili zawarcia umowy przedmiot umowy jeszcze nie istniał i miał być dopiero wybudowany. Umowa ta nie zawierała dokładnie określonego przedmiotu umowy, 3 nie określała w sposób prawidłowy terminu zawarcia umowy ostatecznej. Możliwe było zatem, w związku z niewykonaniem umowy deweloperskiej, dochodzenie przez powoda odpowiedniego odszkodowania (art. 471 k.c.). Nawet gdyby przyjąć prawidłowość w zakresie określenia terminu zawarcia umowy przyrzeczonej, to w świetle okoliczności danej sprawy należy przyjąć, że z racji braku wystąpienia przesłanek wskazanych w umowie po stronie pozwanej nie zaktualizowało się zobowiązanie do zawarcia umowy przyrzeczonej. Sąd Okręgowy zaznaczył, że działanie powoda, który wystąpił ze wskazanym wcześniej roszczeniem, zamierzało w istocie do obejścia art. 930 § 1 k.p.c. i uzyskanie własności nieruchomości z pokrzywdzeniem innych wierzycieli strony pozwanej (art. 58 § 2 k.c.). Zdaniem Sądu, wadliwe było także określenie treści oświadczenia woli, które miałby złożyć pozwany z racji samej konfiguracji lokalu i budynku (przestrzenne pokrywanie się lokalu z budynkiem). Apelacja powoda została oddalona. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego. Według Sądu drugiej instancji, umowa z dnia 30 września 2011 r. zawierała elementy tzw. umowy deweloperskiej, regulowanej ogólnie w art. 9 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali. Nie zawierała ona natomiast elementów przedmiotowo istotnych umowy przyrzeczonej. Sąd Apelacyjny szerzej rozważał to, czy w ustalonym stanie faktycznym możliwe byłoby ustanowienie odrębnej własności lokalu i przeniesienie tego prawa na powoda stosownie do treści art. 8 ust. 1 i art. 9 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. W konkluzji doszedł do wniosku negatywnego. Nie było w ogóle możliwe określenie udziału w nieruchomości wspólnej zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy, skoro sporny lokal pokrywał się fizycznie z budynkiem, ponieważ „wszystko w budynku jest lokalem lub jego częścią składową”. Strona powodowa nie sprostała powinności precyzyjnego określenia w treści oświadczenia woli strony pozwanej, która pozwana ta miałaby złożyć, a tymczasem wyrok powinien dokładnie określać treść definitywnej umowy, z oznaczeniem rodzaju czynności i elementów przedmiotowo istotnych. Sąd Apelacyjny zaznaczył, że wskazane przez stronę powodową oświadczenie nie zawierało określenia ceny sprzedaży lokalu. Nie ma przy tym znaczenia, że cena ta 4 została już wcześniej uiszczona, lokal został wybudowany i istnieje możliwość jego dokładnego określenia. W skardze kasacyjnej powoda podniesiono zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego - art. 30 § 1 k.p.c., art. 378 § 1 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c. Wskazywano też na zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 389 § 1 k.c. w zw. z art. 3531 k.c.; art. 389 k.p.c. w zw. z art. 65 § 2 k.c. Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku, rozstrzygnięcie co do istoty sprawy poprzez uwzględnienie żądania powoda zawartego w apelacji i zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kwoty 460.000 jako odszkodowania w związku z niewykonaniem umowy przez pozwanego. Wniosek ewentualny obejmował uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W rozpoznawanej sprawie zasadnicze znaczenie ma to, czy doszło do skutecznej zmiany żądania pozwu w toku postępowania apelacyjnego w świetle postanowień art. 383 k.p.c. Przepis ten przewiduje - w razie zmiany okoliczności - możliwość żądania zamiast pierwotnego przedmiotu sporu jego wartości lub innego przedmiotu. Z akt sprawy wynika, że w apelacji z dnia 14 kwietnia 2014 r. powód wnosił także - z uwagi na zmianę okoliczności - zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda D. K. kwoty 460.000 zł z odsetkami. Jako zmianę okoliczności uzasadniających zmianę żądania powód upatrywał w rozpoczęciu postępowania egzekucyjnego z nieruchomości, w skład którego wchodzi przedmiot przedwstępnej umowy sprzedaży. Z treści skargi kasacyjnej wynika, że nowo sformułowane żądanie powód określa jako roszczenie o naprawienie szkody, wynikającej z niewykonania przez stronę pozwaną umowy z dnia 30 września 2011 r. Jeżeli przyjąć, że doszło do skutecznej zmiany żądania pozwu na podstawie art. 383 k.p.c. (powód żąda obecnie odszkodowania w miejsce pierwotnego żądania w postaci przeniesienia prawa własności lokalu określonego w pozwie, a następnie modyfikowanego w kolejnych pismach procesowych), to należy stwierdzić, czy wniesiona przez stronę powodową skarga kasacyjna w ogóle umożliwia dokonanie odpowiedniej kontroli kasacyjnej w zakresie na nowo 5 sformułowanego żądania. Kontrola kasacyjna może być bowiem dokonywana w ramach odpowiednio podniesionych i umotywowanych zarzutów naruszenia m.in. przepisów prawa procesowego. Tymczasem w skardze kasacyjnej, w wyodrębnionej grupie naruszenia przepisów postępowania cywilnego, nie wskazano na zarzut naruszenia art. 383 k.p.c. W uzasadnieniu skargi jest tylko informacja, że w apelacji doszło do zgłoszenia nowego żądania w trybie tego przepisu. W ocenie Sądu Najwyższego, nie wystarczało w tym zakresie powołanie się jedynie na zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. Skoro bowiem Sąd Apelacyjny rozpoznał sprawę jedynie w granicach apelacji w zakresie pierwotnie zgłoszonego żądania, oznacza to, że tym samym nie uwzględnił wystąpienia przesłanek skutecznej zmiany powództwa w postępowaniu apelacyjnym wskazanych w art. 383 k.p.c. Zakwestionowanie tego stanowiska Sądu Apelacyjnego powinno nastąpić właśnie w wyniku podniesienia zarzutu naruszenia tego przepisu w skardze kasacyjnej. W tej sytuacji istniały podstawy do oddalenia skargi kasacyjnej strony powodowej, przy czym oddalenie to odnosi się jedynie do rozstrzygnięcia w zakresie pierwotnie zgłoszonego żądania (art. 39814 k.p.c.). Bezprzedmiotowe stały się podniesione w skardze inne zarzuty naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego. aj r.g.